Jordania

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
المملكة الأردنّيّة الهاشمي
Jordańskie Królestwo Haszymidzkie
Flaga Jordanii
Herb Jordanii
Flaga Jordanii Herb Jordanii
Dewiza: (ar.) Allah Al-Watan Al-Malik
(Bóg, Ojczyzna, Król)
Hymn: As-salam al-malaki al-urdoni
Położenie Jordanii
Język urzędowy arabski
Stolica Amman
Ustrój polityczny monarchia konstytucyjna
Głowa państwa król Abd Allah ibn Husajn
Następca tronu książę Husajn
Szef rządu premier Abdullah Ensur
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
111. na świecie
88 794[1] km²
0,01%
Liczba ludności (2012)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
105. na świecie
6 388 000[2]
72 osób/km²
PKB (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

33,86 mld[3] USD
5174[3] USD
PKB (PPP) (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

40,02 mld[3] USD
6115[3] USD
Jednostka monetarna dinar jordański (JOD)
Niepodległość od Wielkiej Brytanii jako Królestwo Transjordanii
25 maja 1946
Religia dominująca islam
Strefa czasowa UTC +2 – zima
UTC+3 – lato
Kod ISO 3166 JO
Domena internetowa .jo
Kod samochodowy HKJ
Kod samolotowy JY
Kod telefoniczny +962
Mapa Jordanii
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Jordania w Wikipodróżach

Jordania (الأردن Al-Urdunn, pełna nazwa: Haszymidzkie Królestwo Jordanii, المملكة الأردنية الهاشمية Al-Mamlaka al-Urdunnijja al-Haszimijja) – kraj na Bliskim Wschodzie położony w Azji Południowo-Zachodniej.

Graniczy z Izraelem (238 km), Zachodnim Brzegiem Jordanu (97 km), Syrią (375 km), Irakiem (181 km) i Arabią Saudyjską (744 km). Łączna długość granic wynosi 1635 km. Jordania posiada ograniczony dostęp do morza – Zatoki Akaba Morza Czerwonego. Długość wybrzeża wynosi 26 km[4].

Jordania jest monarchią konstytucyjną. Obecnym królem jest Abdullah II.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Geografia Jordanii.

Jordania to kraj wyżynny, większość terenu zajmują równiny położone na wys. 700–1000 m n.p.m. Najwyższym wzniesieniem jest Dżabal Umm ad Dami (1854 m n.p.m.) położony w górach Dżabal-asz-Szara na południowym zachodzie kraju. Znajduje się tu również najniższy punkt – depresja Morza Martwego 408 m p.p.m.

Południowa część kraju to półpustynie noszące nazwy Moab i Idumea, na wschodzie rozciąga się pustynia Harra z dominującymi rozległymi pokrywami czarnych law wulkanicznych. Jedynie północno-zachodnia część kraju posiada warunki naturalne sprzyjające rozwojowi osadnictwa umożliwiające prowadzenie upraw bez sztucznego nawadniania.

Przeważa klimat zwrotnikowy-kontynentalny suchy. Wyjątkiem są północno-zachodnie krańce, gdzie klimat jest umiarkowany kontynentalny.

Sieć rzeczną reprezentuje Jordan i jego główne dopływy. Spotyka się również rzeki okresowe. Niedobór wody to jeden z głównych problemów kraju – jedynym większym słodkowodnym akwenem jest sztuczny zbiornik King Talal na rzece Nahr az-Zarka.

Świat flory i fauny jest dosyć ubogi. Roślinność tworzą m.in. suche kolczaste krzewy, bylice, jaśminy, platany. Sporadycznie na pn.-zach. spotyka się lasy z sosną alpejską i dębem. Faunę reprezentują gatunki pustynne i stepowe. Większe ssaki to oryksy arabskie, szakale złociste, gazele i karakale (rysie stepowe).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze państwa na terenie dzisiejszej Jordanii pojawiły się co najmniej w XIII wieku p.n.e.. Zamieszkiwały je semickie plemiona Ammonitów, Edomitów i Moabitów W X wieku p.n.e. ziemie te podbiło królestwo izraelskie. Następnie wchodziły one w skład imperium asyryjskiego, Babilonii, Persji, imperium Seleucydów. Na południu kraju istniało od VI w. p.n.e. państwo Nabatejczyków, które podbite przez Rzymian w II w n.e., podobnie jak cała Jordania, przez krótki czas należało do Palmyry.

Po podziale cesarstwa rzymskiego kraj stał się częścią Bizancjum. Od V wieku w Jordanii żyli chrześcijańscy Arabowie – Ghassanidzi, którzy byli sojusznikami Bizancjum. W drugiej połowie lat 30. VII wieku dzisiejszą Jordanię podbili muzułmanie i stała się ona częścią arabskiego kalifatu. W roku 1099 weszła na kilkadziesiąt lat w skład Królestwa Jerozolimy. Później była w rękach egipskich mameluków. W latach 15171918 terenami tymi rządzili Turcy.

W 1923 roku Wielka Brytania, która zdołała uzyskać od Ligi Narodów mandat nad tym terytorium, stworzyła na wschód od rzeki Jordan emirat Transjordanii. W 1945 Transjordania przystąpiła do Ligi Arabskiej, a 25 maja 1946 roku uzyskała niepodległość i stała się królestwem rządzonym przez Abdullaha Husajna. Dwa lata później w reakcji na utworzenie Izraela wojska jordańskie zaatakowały nowo powstałe państwo i zajęły Zachodni Brzeg Jordanu (Cisjordanię) oraz Stare Miasto w Jerozolimie. W 1949 r. podpisano zawieszenie broni, które de facto oznaczało porażkę Jordanii, gdyż było dla niej mniej korzystnie niż wcześniejsze ustalenia ONZ. W 1950 ogłoszono utworzenie Jordańskiego Królestwa Haszymidzkiego, do którego włączono nowo zdobyte ziemie palestyńskie, czego nie uznały inne państwa arabskie. W roku 1951 król Abdullah Husajn został zamordowany przez zamachowca palestyńskiego, a władzę przejął jego syn Talal. Rok później pozbawiono tronu chorego umysłowo Talala, a królem został jego syn Husajn ibn Talal. W latach 1956–1958 doszło do konfliktu politycznego z Wielką Brytanią i z Jordanii wydalono oficerów brytyjskich.

W wyniku ofensywy armii izraelskiej (wojna sześciodniowa) w 1967 roku Jordania ponownie utraciła ziemie na zachód od rzeki Jordan. Z zajętych przez Izrael terenów uciekło do Jordanii kolejne 400 tysięcy Palestyńczyków (w 1949 przybyło tu ok. 400 tys. ludzi z terenów zajętych przez Izrael). We wrześniu 1970 roku doszło do ostrego konfliktu między władzami Jordanii a OWP, która zaczęła tworzyć „państwo w państwie” i jej faktycznego zniszczenia na terenie tego kraju („Czarny Wrzesień”). W wojnie arabsko-izraelskiej w 1973 roku Jordania w zasadzie nie uczestniczyła, poza jedną brygadą walczącą na terytorium Syrii. Z własnego terytorium Izraela nie atakowano.

Po wybuchu pierwszej intifady król Jordanii zrzekł się w 1988 roku Cisjordanii na rzecz Palestyńczyków. W następnym roku król zgodził się na wybory parlamentarne i pozwolił na stopniową liberalizację kraju. W trakcie wojny w Zatoce Perskiej Jordania zachowała życzliwą neutralność w stosunku do Iraku, co pogorszyło jej stosunki z Zachodem i emiratami w Zatoce Perskiej. W 1994 roku zawarła pokój z Izraelem (stan wojny z tym krajem trwał formalnie od 1948 roku). Pięć lat później zmarł król Husajn, a nowym władcą Jordanii został jego syn Abdullah. Nowy król zawarł w 2001 r. Układ o wolnym handlu z USA oraz w 2002 Układ o stowarzyszeniu z UE i prowadzi politykę przyjazną Zachodowi.

Od wybuchu wojny w Iraku szyici zarzucają Jordanii stałe wspieranie sunnitów irackich. W styczniu 2011 roku doszło do ogólnokrajowych protestów.

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Ustrój polityczny Jordanii.

Jordania jest monarchią konstytucją. Obecna ustawa zasadnicza została uchwalona 1 stycznia 1952 roku i była wielokrotnie zmieniana.

Król posiada szeroki zakres władzy wykonawczej i ustawodawczej. Aktualnie urzędującym władcą jest Abd Allah ibn Husajn. Zastąpił on swojego ojca Husajna który zmarł w lutym 1999.

Władza ustawodawcza należy do dwuizbowego parlamentu. Wyższą izbą jest 75 osobowy senat którego wszyscy członkowie są mianowani bezpośrednio przez króla. Niższą izbą jest Izba Reprezentantów w której 150 posłów wybieranych jest w sposób demokratyczny. 27 w systemie proporcjonalnym z ogólnokrajowych list; pozostałych 108 z jednomandatowych okręgów wyborczych. Oprócz tego 15 miejsc zarezerwowanych jest wyłącznie dla kobiet[5].

Jordania posiada system wielopartyjny. Poprawka do konstytucji z lipca 2012 umieściła partie polityczne pod jurysdykcją Ministerstwa Spraw Wewnętrznych oraz zabroniła tworzenia ugrupowań o podłożu religijnym[6].

Ostatnie wybory parlamentarne odbyły się 23 stycznia 2013 roku. Zostały zbojkotowane przez opozycję (m.in. Bractwo Muzułmańskie) która zarzuciła władzy stworzenie ordynacji wyborczej korzystnej dla monarchy[7].

Prawo[edytuj | edytuj kod]

Jordański system prawny wywodzi się z prawa szariatu i Kodeksu Napoleona[8].

W Jordanii równolegle do sądów cywilnych istnieją sądy szariatu. Najwyższą organem jest Sąd Najwyższy oraz niższe od niego Sądy Apelacyjne. Sądy cywilne mają jurysdykcję w sprawach karnych i cywilnych a sądy szariatu dotyczą wyłącznie statusu osobowego muzułmanów (m.in. ślubów, rozwodów i dziedziczenia). Niewierzący oraz wyznający inną religie niż islam podlegają w tym zakresie osobnym trybunałom. W sprawach dotyczących stron o różnych religiach jurysdykcje sprawują sądy świeckie[9]. W sądach szariatu zeznania dwóch kobiet są równe zeznaniom jednego mężczyzny[10].

Zdjęcie satelitarne terytorium Jordanii

Polityka zagraniczna

Jordania prowadzi pro-zachodnią politykę zagraniczną utrzymując bliskie stosunki ze Stanami Zjednoczonymi i Wielką Brytanią. Pogorszyły się one przez zachowanie neutralności i utrzymywanie kontaktów z Irakiem podczas pierwszej wojny w Zatoce Perskiej przez Jordanie. Próbowała one je poprawić poprzez udział w procesie pokojowym w południowo-zachodniej Azji i egzekwowaniu sankcji ONZ wobec Iraku. Stosunki między Jordanią a państwami Zatoki Perskiej uległy znacznej poprawie po śmierci króla Husajna w 1999 roku.

Jordania jest jednym z dwóch krajów arabskich (drugim jest Egipt) które podpisały traktat pokojowy z Izraelem[11][12]. Od 2001 należy do państw objętych przez Europejską Politykę Sąsiedztwa prowadzoną przez Unię Europejską na rzecz integracji międzynarodowej.

Siły zbrojne[edytuj | edytuj kod]

Jordania dysponuje trzema rodzajami sił zbrojnych: wojskami lądowymi, marynarką wojenną oraz siłami powietrznymi[13]. Uzbrojenie sił lądowych Jordanii składało się w 2014 roku z: 1 321 czołgów, 4,6 tys. opancerzonych pojazdów bojowych, 461 dział samobieżnych, 72 zestawów artylerii holowanej oraz 88 wieloprowadnicowych wyrzutni rakietowych[13]. Marynarka wojenna Jordanii dysponowała w 2014 roku 27 okrętami obrony przybrzeża[13]. Jordańskie siły powietrzne z kolei posiadały w 2014 roku uzbrojenie w postaci m.in. 74 myśliwców, 87 samolotów transportowych, 49 samolotów szkolno-bojowych, 107 śmigłowców oraz 24 śmigłowców szturmowych[13].

Wojska jordańskie w 2014 roku liczyły 110,7 tys. żołnierzy zawodowych oraz 65 tys. rezerwistów. Według rankingu Global Firepower (2014) jordańskie siły zbrojne stanowią 67. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 1,5 mld dolarów (USD)[13].

 Z tym tematem związana jest kategoria: Wojsko jordańskie.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Jordania jest podzielona na dwanaście muhafaz i 52 nahia.

Podział na Muhafazahy w Jordanii
Muhafazy Jordanii[14]
Muhafaza Powierzchnia
[km²]
Populacja
(szac. 2006)
Gęstość
zaludnienia
[na km²]
Adżlun 420 128 800 306,7
Akaba 6 900 117 600 17,0
Amman 7 579 2 172 800 286,7
Balka (Al-Balka) 1 119 375 200 335,3
Dżarasz 410 168 000 409,7
Irbid 1 572 996 800 634,1
Karak (Al-Karak) 3 495 218 400 62,5
Maan 32 832 106 400 3,2
Madaba 940 140 000 148,9
Al-Mafrak (Al-Mafrak) 26 541 263 200 9,9
At-Tafila (At-Tafila) 2 209 78 400 35,5
Az-Zarka (Az-Zarka) 4 761 834 400 175,3

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Gospodarka Jordanii.

Oficjalną walutą Jordanii jest dinar jordański (JOD). Jest on powiązany z dolarem amerykańskim sztywnym kursem walutowym który odpowiada 1$ = 0,709 JOD czyli 1 JOD ≡ 1,41044$[15].

Jordania została sklasyfikowana przez Bank Światowy jako kraj o średnio-wysokim dochodzie[16]. Około 13% ludności żyje za mniej niż 3 USD dziennie[17].

Jordania posiada bogate złoża fosforytów eksploatowane w okolicach Al-Hasa i Ar-Rusajfa. Po za fosforytami wydobywa się sole potasowe, ropę naftową oraz rudy żelaza, miedzi i manganu. Dzięki temu rozwinęły się zakłady przetwórstwa ropy naftowej, hutnictwo żelaza, stali i metali nieżelaznych. Widoczny jest także rozwój przemysłu włókienniczego, odzieżowego i przetwórstwa spożywczego.

Rozwój rolnictwa jest w znacznym stopniu ograniczony, gdyż zaledwie 4,5% ziemi nadaje się pod uprawę. Uprawia się przede wszystkim pszenicę, jęczmień oraz ogórki, pomidory, figi, oliwki i winorośl. Na podobne trudności napotyka produkcja zwierzęca, gdyż pastwiska i łąki stanowią 8,9% powierzchni kraju. Nie pokrywa ono krajowego zapotrzebowania przez co konieczny jest import żywności z innych państw[18].

Innymi problemami gospodarki są: wysoki deficyt budżetowy, ubóstwo, korupcja, drenaż mózgów i bezrobocie. Oficjalna stopa bezrobocia w 2012 wynosiła 13%; część analityków uważa jednak, że w rzeczywistości jest to 25% osób w wieku produkcyjnym. Wśród młodzieży bezrobocie wynosi 30%[19].

Ze względu na niewielki wzrost gospodarczy, duży sektor publiczny oraz wysokie dotacje na energie i żywność, w Jordanii zazwyczaj odnotowuje się deficyt budżetowy. Jest on częściowo pokrywany przez pomoc międzynarodową[20].

Państwo jest największym pracodawcą w kraju, zatrudnia od 1/3 do 2/3 wszystkich pracujących[20].

W 2000 roku Jordania dołączyła do Światowej Organizacji Handlu oraz podpisała porozumienie z USA o wolnym handlu.

Próbując zmniejszyć niezadowolenie mieszkańców w 2011, rząd obiecał zamrożenie cen energii i żywności (sztucznie zaniżonych) oraz podwyżkę emerytur i płac w sektorze publicznym.

Jordania musiała wydać 500 milionów dolarów na pokrycie strat spowodowanych przez serię ataków na gazociągi w Egipcie w 2011 (potrzeba używania droższych paliw do wytwarzania energii elektrycznej)[21].

W sierpniu 2012 Międzynarodowy Fundusz Walutowy dał dla Jordanii dwa miliardy dolarów pożyczki. W ramach umowy Jordania zobowiązała się do obniżenia wydatków. Dwa miesiące później, w listopadzie 2012 rząd obciął dotacje do paliwa zwiększając tym samym jego cenę. Doprowadziło to do ogólnokrajowych protestów.

Całkowity dług zagraniczny Jordanii w 2012 wynosił 22 miliardy dolarów, co stanowiło 72% PKB. Pod koniec listopada 2012 deficyt budżetowy szacowany był na 3 miliardy dolarów (11% PKB). Stopa inflacji w pierwszej połowie 2014 wynosiła 3,18%[22].

Odsetek wykwalifikowanych pracowników w Jordanii jest jednym z najwyższych w regionie. Rolnictwo stanowiło ok. 40% PKB na początku lat 50. XX wieku. W przededniu wojny sześciodniowej w czerwcu 1967 roku, było to 17% a w połowie 1980 6%[23].

Zasoby naturalne[edytuj | edytuj kod]

Złoża fosforanowe w południowej Jordanii czynią ją jednym z największych producentów i eksporterów tego minerału na świecie. Zostały one odkryte przez Amina Kamela Kawara w 1935 roku w Ar-Rusajfa (ok. 15 km na północ od Ammanu)[24].

Planowana jest budowa elektrowni atomowej składającej się z dwóch bloków o mocy 2 GW[25].

W 1987 odkryto złoża gazu ziemnego wynoszące ok. 270 miliardów metrów sześciennych. Pole Risha w pobliżu granicy z Irakiem produkuje 10 mln m2 gazu dziennie. Jest on wysyłany do pobliskiej elektrowni i pokrywa ok. 10% zapotrzebowania na energie elektryczną Jordanii[26].

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Turystyka stanowi 10% -12% produktu narodowego brutto w 2006 roku W 2010 roku Jordanie odwiedziło 8 milionów osób. Przychody z turystyki wyniósł w tym samym roku 3,4 miliarda dolarów lub jeśli wliczyć turystykę medyczną 4,4 miliarda dolarów[27].

Jordania posiada światowej klasy obiekty historyczne i kulturalne (m.in. Petra, Dżarasz) oraz wysoko rozwiniętą bazę turystyczną. Głównym ośrodkiem turystycznym jest Akaba położona nad wybrzeżem Morza Czerwonego.

W Jordanii wyznaczone są liczne rezerwaty przyrody, spośród których największym jest Dana. Turystyka religijna koncentruje się głównie ku górze Nebo oraz miejscowości Madaba.

W 2008 roku około 35 tysięcy turystów i pielgrzymów z Polski odwiedziło Jordanię[28].

Transport[edytuj | edytuj kod]

Jordania posiada dobrze rozwiniętą infrastrukturę transportową.

W Jordanii znajdują się trzy międzynarodowe lotniska. Dwa położone są w pobliżu stolicy kraju - Ammanu a trzecie w Akabie.

Narodowymi przewoźnikiem jest Royal Jordanian mający siedzibę w porcie lotniczym Amman (Queen Alia International Airport).

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Populacja Jordanii w latach 1960 - 2005

W 2012 Jordania posiadała 6,388 mln mieszkańców.

Społeczeństwo Jordanii jest bardzo młode (ok. 35,8% ludności to osoby poniżej 15 lat), co jest rezultatem dość wysoko rozwiniętej służby zdrowia (średnia długość życia: 72 lata) oraz powszechnej wielodzietności. Wyższy poziom życia w mieście powoduje migracje (82,7%% ludności żyje w miastach) oraz bezrobocie. Szkolnictwo podstawowe obejmuje w zasadzie całe społeczeństwo, istnieje 20 państwowych i prywatnych szkół wyższych. Stosunkowo wielu Jordańczyków studiuje za granicą.

Analfabetyzm w Jordanii wynosi 3%[29]. W kraju znajduje się (stan na 2010) 10 uniwersytetów publicznych i 16 prywatnych[30].

Grupy etniczne[edytuj | edytuj kod]

Najbardziej liczne grupy narodowe i etniczne zamieszkałe na terenie Jordanii[31]

Religia[edytuj | edytuj kod]

Struktura religijna kraju w 2010 roku:[32][33]

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Religia i tradycja odgrywają ważną rolę dla współczesnego społeczeństwa Jordanii. Jordańczycy żyją w dość tradycyjnym społeczeństwie, które jest stale pod większym wpływem globalizacji. Jordania jest uznawana za jeden z najbardziej kosmopolitycznych krajów w świecie arabskim[34].

Według amerykańskiego think tanku Center for Strategic Studies, 90% jordańskich muzułmanów opisuje siebie jako "religijnych" lub "dość religijnych", 52% Jordańczyków wyraża opinie iż praktyki religijne, tak jak sprawy prywatne należy oddzielić od życia społecznego i politycznego[35].

Latem odbywa się międzynarodowy festiwal muzyki arabskiej Jerash Festival[36].

Święto niepodległości przypada 25 maja. Dniem wolnym od pracy jest piątek[37].

Przypisy

  1. Department of Statistics: Estimated Population of the Kingdom, Area (Km²) and Population Density by Governorate (ang.). [dostęp 12-04-2014].
  2. Department of Statistics: Population of the Kingdom (ang.). [dostęp 12-04-2014].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2013: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2014 (ang.). [dostęp 12-04-2014].
  4. Długość granic (ang.). jordan.gov.jo. [dostęp 2014-11-04].
  5. BBC: Informacje o ordynacji wyborczej (ang.). [dostęp 2014-11-08].
  6. Poprawka do konstytucji z lipca 2012. [dostęp 2014-11-08].
  7. Bojkot wyborów przez Bractwo Muzułmańskie (ang.). [dostęp 2014-11-08].
  8. Rana Husseini: Women’s Rights in the Middle East and North Africa: Progress Amid Resistance. Freedom House. 2013, s. 3.
  9. Sądownictwo (ang.). [dostęp 2014-11-08].
  10. UNICEF: Zeznania kobiet (ang.). [dostęp 2014-11-08].
  11. Traktat pokojowy z Izraelem (ang.). [dostęp 2014-11-08].
  12. alarabiya: Traktat pokojowy z Izraelem (ang.). [dostęp 2014-11-08].
  13. 13,0 13,1 13,2 13,3 13,4 Jordan (ang.). Global Firepower. [dostęp 2014-08-27].
  14. National Statistical Office, 2006 Year Report.
  15. Exchange Rate Fluctuations. [dostęp 2014-11-08].
  16. Poziom rozwoju wg. Banku Światowego (ang.). [dostęp 2014-11-08].
  17. Osoby żyjące za mniej niż 3 USD dziennie (ang.). [dostęp 2014-11-08].
  18. Rolnictwo (pol.). [dostęp 2014-11-08].
  19. OCED (ang.). [dostęp 2014-11-08].
  20. 20,0 20,1 Sharp, Jeremy M.: Jordan: Background and U.S. Relations (ang.). Congressional Research Service. [dostęp 2014-11-08].
  21. FT.COM. en. [dostęp 2014-11-08].
  22. Jordan: Year in Review 2012 (ang.). oxfordbusinessgroup.com. [dostęp 2014-11-08].
  23. Chapin Metz, Helen: Jordan: A Country Study:Agriculture (ang.). countrystudies.us. [dostęp 2014-11-08].
  24. Discovering Phosphate in Jordan… (ang.). http://www.kawar.com/. [dostęp 2014-11-08].
  25. Rosjanie zbudują elektrownie atomowe w RPA i Jordanii? (pol.). www.forbes.pl. [dostęp 2014-11-08].
  26. Energy Information Administration - EIA: Gaz ziemny w Jordanii (ang.). http://www.mafhoum.com/. [dostęp 2014-11-08].
  27. Economic Development in Jordan… Story of Success and Achievement (ang.). [dostęp 2014-11-08].
  28. Polskie MSZ: Relacje Polski z Jordanią (pol.). [dostęp 2014-11-10].
  29. UNESCO: Education: Literacy rate (ang.). [dostęp 2014-11-10].
  30. Jordan raises admission scores for private universities (ang.). [dostęp 2014-11-10].
  31. CIA: ETHNIC GROUPS (ang.). [dostęp 2014-11-10].
  32. Religious Composition by Country, in Percentages. The Pew Research Center. [dostęp 2014-06-21].
  33. Christian Population as Percentages of Total Population by Country. The Pew Research Center. [dostęp 2014-06-21].
  34. Westernized media in Jordan breaking old taboos (ang.). RT. [dostęp 2014-11-10].
  35. How Jordan's Islamists Came to Dominate Society: An Evolution (ang.). [dostęp 2014-11-10].
  36. Oficjalna strona festiwalu. [dostęp 2014-11-10].
  37. MSZ: Opis Jordanii (pol.). [dostęp 2014-11-10].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]