Jordania

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
المملكة الأردنّيّة الهاشمي
Jordańskie Królestwo Haszymidzkie
Flaga Jordanii
Herb Jordanii
Flaga Jordanii Herb Jordanii
Dewiza: (ar.) Allah Al-Watan Al-Malik
(Bóg, Ojczyzna, Król)
Hymn: As-salam al-malaki al-urdoni
Położenie Jordanii
Język urzędowy arabski
Stolica Amman
Ustrój polityczny monarchia konstytucyjna
Głowa państwa król Abd Allah ibn Husajn
Następca tronu książę Husajn
Szef rządu premier Abdullah Ensur
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
111. na świecie
88 794[1] km²
0,01%
Liczba ludności (2012)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
105. na świecie
6 388 000[2]
72 osób/km²
PKB (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

33,86 mld[3] USD
5174[3] USD
PKB (PPP) (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

40,02 mld[3] USD
6115[3] USD
Jednostka monetarna dinar jordański (JOD)
Niepodległość od Wielkiej Brytanii jako Królestwo Transjordanii
25 maja 1946
Religia dominująca islam
Strefa czasowa UTC +2 – zima
UTC+3 – lato
Kod ISO 3166 JO
Domena internetowa .jo
Kod samochodowy HKJ
Kod samolotowy JY
Kod telefoniczny +962
Mapa Jordanii
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Jordania w Wikipodróżach
Podział na Muhafazahy w Jordanii

Jordania (الأردن Al-Urdunn, pełna nazwa: Haszymidzkie Królestwo Jordanii, المملكة الأردنية الهاشمية Al-Mamlaka al-Urdunnijja al-Haszimijja) – arabska monarchia konstytucyjna na Bliskim Wschodzie.

Jordania graniczy z Izraelem (238 km), Zachodnim Brzegiem Jordanu (97 km), Syrią (375 km), Irakiem (181 km) i Arabią Saudyjską (744 km). Łączna długość granic wynosi 1635 km. Jordania posiada bardzo ograniczony dostęp do morza – Zatoki Akaba Morza Czerwonego. Długość wybrzeża wynosi 27 km.

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Ustrój polityczny Jordanii.

Jordania jest monarchią konstytucyjną. Obecna konstytucja Jordanii została uchwalona 1 stycznia 1952.

Władzę ustawodawczą sprawuje dwuizbowe Zgromadzenie Narodowe. Skład izby wyższej, Senatu (55 senatorów) jest powoływany przez monarchę na 4 lata. Izba Reprezentantów (izba niższa, 110 członków, wśród nich 6 kobiet) wybierana jest (również na 4 lata) w wyborach powszechnych. Izba Reprezentantów może zostać rozwiązana w trakcie swojej kadencji.

Władzę wykonawczą sprawuje rząd z premierem, mianowanym przez króla.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Jordania jest podzielona na dwanaście muhafaz i 52 nahia.

Muhafazy Jordanii[4]
Muhafaza Powierzchnia
[km²]
Populacja
(szac. 2006)
Gęstość
zaludnienia
[na km²]
Adżlun 420 128 800 306,7
Akaba 6 900 117 600 17,0
Amman 7 579 2 172 800 286,7
Balka (Al-Balka) 1 119 375 200 335,3
Dżarasz 410 168 000 409,7
Irbid 1 572 996 800 634,1
Karak (Al-Karak) 3 495 218 400 62,5
Maan 32 832 106 400 3,2
Madaba 940 140 000 148,9
Al-Mafrak (Al-Mafrak) 26 541 263 200 9,9
At-Tafila (At-Tafila) 2 209 78 400 35,5
Az-Zarka (Az-Zarka) 4 761 834 400 175,3

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Geografia Jordanii.
Widok ulicy w Ammanie

Jordania to kraj wyżynny, większość terenu zajmują równiny położone na wys. 700–1000 m n.p.m. Najwyższym wzniesieniem jest Dżabal Umm ad Dami (1854 m n.p.m.) położony w górach Dżabal-asz-Szara na południowym zachodzie kraju. Znajduje się tu również najniższy punkt – depresja Morza Martwego 408 m p.p.m. Południowa część kraju to półpustynie noszące nazwy Moab i Idumea, na wschodzie rozciąga się pustynia Harra z dominującymi rozległymi pokrywami czarnych law wulkanicznych. Jedynie północno-zachodnia część kraju posiada warunki naturalne sprzyjające rozwojowi osadnictwa umożliwiające prowadzenie upraw bez sztucznego nawadniania.

Przeważa klimat zwrotnikowy-kontynentalny suchy. Wyjątkiem są północno-zachodnie krańce, gdzie klimat jest umiarkowany kontynentalny.

Sieć rzeczną reprezentuje Jordan i jego główne dopływy. Spotyka się również rzeki okresowe. Niedobór wody to jeden z głównych problemów kraju – jedynym większym słodkowodnym akwenem jest sztuczny zbiornik King Talal na rzece Nahr az-Zarka.

Świat flory i fauny jest dosyć ubogi. Roślinność tworzą m.in. suche kolczaste krzewy, bylice, jaśminy, platany. Sporadycznie na pn.-zach. spotyka się lasy z sosną alpejską i dębem. Faunę reprezentują gatunki pustynne i stepowe. Większe ssaki to oryksy arabskie, szakale złociste, gazele i karakale (rysie stepowe).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Teatr rzymski w Ammanie
rzymski plac w Jerash

Pierwsze państwa na terenie dzisiejszej Jordanii pojawiły się co najmniej w XIII wieku p.n.e.. Zamieszkiwały je semickie plemiona Ammonitów, Edomitów i Moabitów W X wieku p.n.e. ziemie te podbiło królestwo izraelskie. Następnie wchodziły one w skład imperium asyryjskiego, Babilonii, Persji, imperium Seleucydów. Na południu kraju istniało od VI w. p.n.e. państwo Nabatejczyków, które podbite przez Rzymian w II w n.e., podobnie jak cała Jordania, przez krótki czas należało do Palmyry.

Po podziale cesarstwa rzymskiego kraj stał się częścią Bizancjum. Od V wieku w Jordanii żyli chrześcijańscy Arabowie – Ghassanidzi, którzy byli sojusznikami Bizancjum. W drugiej połowie lat 30. VII wieku dzisiejszą Jordanię podbili muzułmanie i stała się ona częścią arabskiego kalifatu. W roku 1099 weszła na kilkadziesiąt lat w skład Królestwa Jerozolimy. Później była w rękach egipskich mameluków. W latach 15171918 terenami tymi rządzili Turcy.

W 1923 roku Wielka Brytania, która zdołała uzyskać od Ligi Narodów mandat nad tym terytorium, stworzyła na wschód od rzeki Jordan emirat Transjordanii. W 1945 Transjordania przystąpiła do Ligi Arabskiej, a 25 maja 1946 roku uzyskała niepodległość i stała się królestwem rządzonym przez Abdullaha Husajna. Dwa lata później w reakcji na utworzenie Izraela wojska jordańskie zaatakowały nowo powstałe państwo i zajęły Zachodni Brzeg Jordanu (Cisjordanię) oraz Stare Miasto w Jerozolimie. W 1949 r. podpisano zawieszenie broni, które de facto oznaczało porażkę Jordanii, gdyż było dla niej mniej korzystnie niż wcześniejsze ustalenia ONZ. W 1950 ogłoszono utworzenie Jordańskiego Królestwa Haszymidzkiego, do którego włączono nowo zdobyte ziemie palestyńskie, czego nie uznały inne państwa arabskie. W roku 1951 król Abdullah Husajn został zamordowany przez zamachowca palestyńskiego, a władzę przejął jego syn Talal. Rok później pozbawiono tronu chorego umysłowo Talala, a królem został jego syn Husajn ibn Talal. W latach 1956–1958 doszło do konfliktu politycznego z Wielką Brytanią i z Jordanii wydalono oficerów brytyjskich.

W wyniku ofensywy armii izraelskiej (wojna sześciodniowa) w 1967 roku Jordania ponownie utraciła ziemie na zachód od rzeki Jordan. Z zajętych przez Izrael terenów uciekło do Jordanii kolejne 400 tysięcy Palestyńczyków (w 1949 przybyło tu ok. 400 tys. ludzi z terenów zajętych przez Izrael). We wrześniu 1970 roku doszło do ostrego konfliktu między władzami Jordanii a OWP, która zaczęła tworzyć „państwo w państwie” i jej faktycznego zniszczenia na terenie tego kraju („Czarny Wrzesień”). W wojnie arabsko-izraelskiej w 1973 roku Jordania w zasadzie nie uczestniczyła, poza jedną brygadą walczącą na terytorium Syrii. Z własnego terytorium Izraela nie atakowano.

Po wybuchu pierwszej intifady król Jordanii zrzekł się w 1988 roku Cisjordanii na rzecz Palestyńczyków. W następnym roku król zgodził się na wybory parlamentarne i pozwolił na stopniową liberalizację kraju. W trakcie wojny w Zatoce Perskiej Jordania zachowała życzliwą neutralność w stosunku do Iraku, co pogorszyło jej stosunki z Zachodem i emiratami w Zatoce Perskiej. W 1994 roku zawarła pokój z Izraelem (stan wojny z tym krajem trwał formalnie od 1948 roku). Pięć lat później zmarł król Husajn, a nowym władcą Jordanii został jego syn Abdullah. Nowy król zawarł w 2001 r. Układ o wolnym handlu z USA oraz w 2002 Układ o stowarzyszeniu z UE i prowadzi politykę przyjazną Zachodowi.

Od wybuchu wojny w Iraku szyici zarzucają Jordanii stałe wspieranie sunnitów irackich. W styczniu 2011 roku doszło do ogólnokrajowych protestów.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Gospodarka Jordanii.

Jordania posiada bogate złoża fosforytów eksploatowane w okolicach Al – Rusajatai Szidja. Poza fosforytami wydobywa się sole potasowe, ropę naftową oraz rudy żelaza, miedzi i manganu. Dzięki temu rozwinęły się zakłady przetwórstwa ropy naftowej, hutnictwo żelaza, stali i metali nieżelaznych. Widoczny jest także rozwój przemysłu włókienniczego, odzieżowego i przetwórstwa spożywczego.

Rozwój rolnictwa jest w znacznym stopniu ograniczony, gdyż 4% ziemi nadaje się pod uprawę. Uprawia się przede wszystkim pszenicę, jęczmień oraz ogórki, pomidory, figi, oliwki i winorośl. Na podobne trudności napotyka produkcja zwierzęca, gdyż pastwiska i łąki stanowią 1% powierzchni kraju.

Największym problemem współczesnej Jordanii jest wciąż trwający konflikt polityczny między ludnością autochtoniczną (Beduinami) i napływowymi Palestyńczykami, którzy stanowią około 60% ludności tego kraju (część ma jordańskie obywatelstwo, a część to uchodźcy).

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Główne grupy etniczne:

Główne wyznania:

Społeczeństwo Jordanii jest bardzo młode (ok. 37% ludności to osoby poniżej 15 lat), co jest rezultatem dość wysoko rozwiniętej służby zdrowia (średnia wieku: 72 lata) oraz powszechnej wielodzietności. Wyższy poziom życia w mieście powoduje migracje (79% ludności żyje w miastach), ale także bezrobocie (oficjalnie 15%, nieoficjalnie jest mowa nawet o 40%). Szkolnictwo podstawowe obejmuje w zasadzie całe społeczeństwo, istnieje 20 państwowych i prywatnych szkół wyższych. Stosunkowo wielu Jordańczyków studiuje zagranicą.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Struktura religijna kraju w 2010 roku według Pew Research Center[5][6]:

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Na terytorium Jordanii znajdują się ruiny starożytnej Petry i wiele innych antycznych zabytków.

Latem odbywa się międzynarodowy festiwal muzyki arabskiej Jerash Festival.

Święto narodowe przypada 25 maja, dniem wolnym od pracy jest piątek.

Mimo że nie tak zamożna jak kraje Zatoki Perskiej, Jordania jest jednym z najlepiej zorganizowanych, czystych i bezpiecznych państw regionu, a społeczeństwo jest znacznie bardziej tolerancyjne niż u sąsiadów. Podobnie jak u wszystkich Arabów, za jedną z najważniejszych cnót uchodzi gościnność. Spożywanie posiłków, a zwłaszcza kawy i herbaty jest celebrowane z wielkim upodobaniem, alkohol nie jest podawany.

Segregacja płci obowiązuje w niektórych kawiarniach. Na ulicach widzi się niewiele kobiet w strojach zachodnich, a w biedniejszych dzielnicach na ulicy przeważają mężczyźni. Społeczeństwo jordańskie jest mocno przywiązane do tradycyjnych wartości i otwarte na obcość tylko do pewnych granic.

Przypisy

  1. Department of Statistics: Estimated Population of the Kingdom, Area (Km²) and Population Density by Governorate (ang.). [dostęp 12-04-2014].
  2. Department of Statistics: Population of the Kingdom (ang.). [dostęp 12-04-2014].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2013: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2014 (ang.). [dostęp 12-04-2014].
  4. National Statistical Office, 2006 Year Report.
  5. Religious Composition by Country, in Percentages. The Pew Research Center. [dostęp 2014-06-21].
  6. Christian Population as Percentages of Total Population by Country. The Pew Research Center. [dostęp 2014-06-21].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]