Trzęsak listkowaty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Trzęsak listkowaty
Trzęsak listkowaty na pniu buka, obok pomarańczowy skórnik szorstki, na którym pasożytuje
Trzęsak listkowaty na pniu buka, obok pomarańczowy skórnik szorstki, na którym pasożytuje
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa Tremellomycetes
Rząd trzęsakowce
Rodzina trzęsakowate
Rodzaj trzęsak
Gatunek trzęsak listkowaty
Nazwa systematyczna
Tremella foliacea Pers.
Bot. Mag., (Roemer & Usteri) 2: 17 (1785)
"(systm)" Systematyka w Wikispecies
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Trzęsaki listkowate na gałęzi osiki

Trzęsak listkowaty (Tremella foliacea Pers.) – gatunek grzybów, należący do rodziny trzęsakowatych (Tremellaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Nazwę polską podał Władysław Wojewoda w 1977, dawniej w polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako kisielec frędzlowaty, trzęsidło kędzierzawe, móżdżak liściasty, trzęsidło strzępiaste, trzęsak strzępiasty[2]. Niektóre synonimy łacińskie[3].

  • Exidia foliacea (Pers.) P. Karst. 1889
  • Gyraria foliacea (Pers.) Gray 1821
  • Phaeotremella pseudofoliacea Rea 1912
  • Tremella fimbriata Pers. 1800
  • Tremella foliacea var. fimbriata (Pers.) S. Lundell 1941
  • Tremella foliacea var. pseudofoliacea (Rea) Kobayasi (939
  • Tremella foliacea var. succinea (Pers.) Neuhoff 1931)
  • Tremella nigrescens Fr. 1849
  • Tremella succinea Pers. 1822
  • Ulocolla foliacea (Pers.) Bref. 1888

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Owocnik

Średnica 3–15 cm. U młodych okazów jest mózgowato pofałdowany, potem staje się płatowaty. Tworzy nieregularne, pozrastane płaty i fałdy o zaokraglonych brzegach. Kolor cynamonowobrązowy o cielistym odcieniu lub mniej lub silniej brązowy[4]. Czasami owocniki mogą osiągnąć nawet rozmiar głowy[5].

Miąższ

W stanie wilgotnym jest galaretowaty i sprężysty, podczas suchej pogody twardy, chrząstkowaty i niemal czarny[4].

Wysyp zarodników

Biały. Zarodniki okrągłe lub szerokoeliptyczne, o rozmiarach 9–12 × 9–6 μm[6]. Zarodniki wytwarzane są na całej powierzchni owocnika[7].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Gatunek jest szeroko rozprzestrzeniony. Występuje w Ameryce Południowej i Północnej, w Azji, Europie, Afryce i w Nowej Zelandii[8]. Rośnie na martwym drewnie drzew liściastych, najczęściej na bukach, brzozach, olchach, dębach, grabach, zarówno w lasach, jak i w parkach, zaroślach, ogrodach itp[4]. Zazwyczaj rośnie razem z innymi grzybami rozkładającymi drewno (porowce, skórnikowce). Owocniki pojawiają się przez cały rok, najczęściej jednak jesienią i podczas łagodnej zimy (jeśli nie jest zbyt sucho)[5]. W Polsce jest rzadki[9]. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski (stopień zagrożenia nieokreślony[10]).

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Saprotrof. Jednak nie tylko rozkłada martwe drewno, ale również pasożytuje na grzybni skórników, rosnących na tym samym drewnie[6]. Nie jest trujący, jednak jest bez smaku, ma znikomą wartość odżywczą i w Europie uważany jest zazwyczaj za grzyb niejadalny[9], jednak w Chinach jest grzybem jadalnym[11].

Prowadzono badania naukowe nad wykorzystaniem tego gatunku w medycynie i stwierdzono jego właściwości lecznicze. Ekstrahowane z grzybni polisacharydy w dawce 300 mg/kg wagi ciała, po dootrzewnowym wstrzyknięciu myszom, hamowały wzrost złośliwego nowotworumięsaka[7].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

  • uszak bzowy (Auricularia auricula-judae), kształtem przypomina ucho i rośnie najczęściej na bzach[4],
  • uszak skórnikowaty (Auricularia mesenterica), też rośnie na drewnie liściastym, ale ma owocniki na górnej stronie wielobarwnie strefowane, na dolnej żyłkowane[4],
  • kisielnica karmelowata (Exidia saccharina), występująca tylko na drzewach iglastych.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Index Fungorum (ang.). [dostęp 2012-11-19].
  2. Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-04-15].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  5. 5,0 5,1 Till R. Lohmeyer, Ute Kũnkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Warszawa: 2006. ISBN 978-1-40547-937-0.
  6. 6,0 6,1 MushroomExpert. [dostęp 2012-11-18].
  7. 7,0 7,1 Medicinal Expert. [dostęp 2012-11-18].
  8. Chen C-J. (1998). Morphological and molecular studies in the genus Tremella. Berlin: J. Cramer. pp. 225. ISBN 3-443-59076-4
  9. 9,0 9,1 Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  10. Zbigniew Mirek: Red list of plants and fungi in Poland = Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany. Polish Academy of Sciences, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
  11. Eric Boa: Wild edible fungi : A global overview of their use and importance to people. 2004, seria: Non-wood Forest Products 17. ISBN 92-5-105157-7.