Wiktor Abakumow

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wiktor Abakumow
Data i miejsce urodzenia 24 kwietnia 1908
Moskwa
Data i miejsce śmierci 24 grudnia 1954
Leningrad
Minister Bezpieczeństwa Państwowego ZSRR
Przynależność polityczna Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego
Okres urzędowania od 4 maja 1946
do 4 lipca 1951
Poprzednik Wsiewołod Mierkułow
Następca Siergiej Ogolcow (pełniący obowiązki)

Wiktor Abakumow, właściwie Aba Kum (ros.) Виктор Семёнович Абакyмов (ur. 24 kwietnia 1908 w Moskwie[1], stracony 24 grudnia 1954 w Leningradzie) – Ormianin, generał pułkownik radzieckich służb specjalnych.

Jeden z największych zbrodniarzy stalinowskich, zasłynął m.in. z własnoręcznego torturowania i wymuszania zeznań na skazanych. Skazany i stracony za udział w tzw. sprawie leningradzkiej.

Początki służby[edytuj | edytuj kod]

Od 1930 pracował w Komsomole w Moskwie, tego samego roku wstąpił do WKP(b). Od 1932 był pracownikiem terenowych organów bezpieczeństwa m.in. w Wydziale Ekonomicznym (EKO) przy Pełnomocnym Przedstawicielstwie (PP) Zjednoczonego Państwowego Zarządu Politycznego (OGPU) w obwódu moskiewskiego. W 1933 został przeniesiony do moskiewskiej centrali ZPZP (tzw. Łubianki), do Zarządu Ekonomicznego (EKU OGPU).

W Ludowym Komisariacie Spraw Wewnętrznych[edytuj | edytuj kod]

W połowie 1934 po reorganizacji organów bezpieczeństwa służył w 1 Oddziale Wydziału Ekonomicznego (EKO) Głównego Zarządu Bezpieczeństwa Państwowego (GUGB) przy Ludowym Komisariacie Spraw Wewnętrznych (NKWD). Następnie 1 sierpnia 1934 został przeniesiony do Zarządu Głównego Obozów i Osiedli Pracy (Gułag), gdzie służył do 1937 m.in. jako oficer operacyjny w 3 Oddziale Wydziału Ochrony GUŁAG. Od 15 kwietnia 1937 do marca 1938 służył w jednym z Oddziałów w Wydziale 4 (OO – Specjalnym) GUGB. Po kolejnej reorganizacji struktur aparatu bezpieczeństwa w marcu 1938, został zastępcą szefa 4 Wydziału I Zarządu NKWD ZSRR, a później od 29 września 1938 do 1 listopada 1938, pełnił obowiązki zastępcy Piotra Fiodotowa, ówczesnego szefa Wydziału 2 (Tajno-Politycznego – SPO) GUGB NKWD ZSRR. Następnie do końca 1938 był szefem w jednym z Oddziałów w 2 Wydziale GUGB NKWD ZSRR.

Fakt przetrwania przez Abakumowa wielkiej czystki prowadzonej wówczas w NKWD i innych ludowych komisariatach można wytłumaczyć bezpośrednim w niej udziale. Wykonywał on bez skrupułów każdy rozkaz, co uratowało go od plutonu egzekucyjnego.

Pod koniec grudnia 1938 roku został przeniesiony do Rostowa na stanowisko pełniącego obowiązki szefa Zarządu Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych Obwodu Rostowskiego, w kwietniu 1939 został szefem tego Zarządu. 12 lutego 1941, po podziale NKWD (NKWD/NKGB) powrócił do Moskwy, gdzie został jednym z zastępców Ławrientija Berii - ówczesnego Ludowego Komisarza Spraw Wewnętrznych. 19 lipca 1941 został szefem Zarządu Wydziałów Specjalnych RChACz (kontrwywiad w Armii Czerwonej), gdzie po wybuchu wojny z Niemcami prowadził akcję likwidacji najwyższych dowódców Armii Czerwonej oskarżonych o zdradę i tchórzostwo. Stanowisko to sprawował do 14 kwietnia 1943.

Szef kontrwywiadu[edytuj | edytuj kod]

19 kwietnia 1943 po utworzeniu Głównego Zarządu Kontrwywiadu (GUKR, Главное управление контрразведки) przy Ludowym Komisariacie Obrony ZSRR czyli tzw. Smierszu Abakumow stanął na jego czele w randze zastępcy ludowego komisarza obrony. Zaraz po wojnie, na osobiste polecenie Józefa Stalina, zbierał materiały obciążające marszałka Gieorgija Żukowa. Stanowisko szefa Smiersza sprawował do jego rozformowania i włączenia struktur do Ministerstwa Bezpieczeństwa Państwowego ZSRR jako III Zarządu 27 kwietnia 1946.

Wiktor Abakumow był także przez pierwsze miesiące 1945 pełnomocnikiem Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych przy 3 Froncie Białoruskim. W 1945 mianowany generałem pułkownikiem.

Minister bezpieczeństwa i aresztowanie[edytuj | edytuj kod]

W maju 1946 Stalin mianował Abakumowa ministrem Bezpieczeństwa Państwowego z zadaniem ograniczenia wpływów Ławrientija Berii. Także na polecenie Stalina przystąpił do organizowania terroru, m.in. "sprawy lotnictwa", "sprawy leningradzkiej", "sprawy megrelskiej". Funkcję ministra sprawował do 1951, kiedy został zastąpiony przez Siergieja Ogolcowa. Od 1946 do 1951 był także członkiem Komisji Biura Politycznego WKP(b)[potrzebne źródło].

7 grudnia 1951został oskarżony przez Michaiła Riumina w piśmie do Stalina o ukrywanie wrogiej agentury, w tym figurantów rozpoczynającej się "sprawy lekarzy". Przy udziale Berii i Malenkowa został aresztowany wraz z najbliższą rodziną (żoną i synem) i był przetrzymywany w Lefortowie.

Skazany na rozstrzelanie 19 grudnia 1954 wspólnie z wykonawcami "sprawy leningradzkiej" (A. Leonowem, W. Komarowem i M. Lichaczowem), wyrok wykonano 24 grudnia 1954 (inne źródła podają 18 grudnia 1954). Nie został zrehabilitowany.

Stopnie w organach[edytuj | edytuj kod]

  • 20 grudnia 1936 – mł. por. bezpieczeństwa państwowego (b.p.);
  • 05 listopada 1937 – por. b.p.;
  • 28 grudnia 1938 – kpt. b.p.;
  • 14 marca 1940 – st. mjr b.p.;
  • 09 lipca 1941 – komisarz b.p. III rangi;
  • 04 lutego 1943 – kom. b.p. II rangi;
  • 09 lipca 1945 – gen. płk.

Odznaczenia i medale[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Simon Sebag Montefiore Stalin. Dwór czerwonego cara, wyd. 2004, str. 541

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Christopher Andrew, Wasilij MitrochinArchiwum Mitrochina, Warszawskie Wydawnictwo Literackie MUZA SA Warszawa 2001
  • Norman Polmar and Thomas B. Allen – Spy Book: The Encyclopedia of Espionage, 1997
  • Christopher Andrew and Oleg Gordievsky – KGB the inside story of its Foreign Operations from Lenin to Gorbachev – Harper Collins Publishers