Obwód moskiewski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Obwód moskiewski
Московская область
Herb Flaga
Herb obwodu moskiewskiego Flaga obwodu moskiewskiego
Państwo  Rosja
Siedziba Moskwa
Gubernator Andriej Worobiow
Powierzchnia 45 799 km²
Populacja (2013)
• liczba ludności

7 050 557
Strefa czasowa czas moskiewski, UTC+3
Położenie na mapie Rosji
Położenie na mapie
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Portal Portal Rosja
Krajobraz regionu
Krajobraz regionu
Krajobraz regionu – rzeka Piechorka
Krajobraz regionu – rzeka Ucza

Obwód moskiewski (ros. Московская область, potocznie Подмосковье – czyt. Podmoskowje) – jednostka administracyjna Federacji Rosyjskiej, położona w zachodniej części kraju, dokoła stolicy państwa – Moskwy, która jednak w skład obwodu nie wchodzi i stanowi odrębny podmiot Federacji.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Położenie i powierzchnia[edytuj | edytuj kod]

Obwód moskiewski zajmuje obszar 45 800 km². Region leży we wschodniej Europie, w centralnej części Niziny Wschodnioeuropejskiej w międzyrzeczu Oki i Wołgi. Rozciąga się między 54° i 57° szerokości geograficznej północnej, 35° i 40° długości geograficznej wschodniej.

Granice:

Przynależność administracyjna[edytuj | edytuj kod]

Pod względem administracyjnym obwód moskiewski wchodzi w skład utworzonego w 2000 Centralnego Okręgu Federalnego.

Rzeźba terenu[edytuj | edytuj kod]

Powierzchnia obwodu ma w przeważającej mierze charakter równinny, jedynie w części zachodniej teren jest bardziej pagórkowaty, a wysokości dochodzą do 160 m n.p.m.

Z południowego zachodu na północny wschód obwodu przebiega linia, będąca niegdyś granicą ostatniego zlodowacenia. Na północ od niej występują liczne formy terenu powstałe w wyniku działalności lodowca (m.in. morenowe grzędy); na południu, gdzie także kiedyś sięgał lodowiec, jednak było to w znacznie odleglejszej przeszłości, ślady po zlodowaceniach zostały w dużej mierze zlikwidowane przez erozję.

Prawie cały zachód i północ regionu zajmuje Wyżyna Moskiewska, będąca częścią Wyżyny Smoleńsko-Moskiewskiej, w rzeźbie której wyraźnie wycięte są szerokie doliny rzeczne. Najwyżej, bo do ok. 300 m n.p.m. teren wznosi się w okolicy Dmitrowa (tzw. grzęda klińsko-dmitrowska), zaś najwyższy punkt obwodu – 310 m n.p.m. znajduje się nieopodal wsi Szapkino, w rejonie mozajskim. Północne stoki Wyżyny Moskiewskiej są znacznie bardziej strome, niż stoki południowe. Na wyżynie znajdują się liczne, zwykle niezbyt wielkie jeziora pochodzenia lodowcowego.

Bardziej na południe rozciąga się płaska i silnie zabagniona Nizina Górnowołżańska, której wysokość nie przekracza 150 m.

Na południu regionu znajduje się pagórkowaty teren niziny Moskworzecko-Ockiej, której najwyższy punkt ma wysokość 255 m. Tutaj także doliny rzeczne są ostro wycięte, zwłaszcza na południu.

Na południowych skrajach obwodu, za Oką rozciągają się dość wysokie (powyżej 200 m; maksymalnie 238 m) tereny będące północnymi rubieżami Wyżyny Środkoworosyjskiej.

Duże tereny na wschodzie obwodu zajmuje też Nizina Mieszczorska, która jest dość silnie zabagniona, zwłaszcza w części wschodniej. Tereny te leżą na wysokości ok. 120-150 m n.p.m., zaś najwyższy punkt tejże wyżyny ma wysokość 172 m n.p.m. Na nizinie tej sieć dolin rzecznych jest słabiej odznaczona; występują tutaj także dość liczne jeziora, niemal wszystkie pochodzenia lodowcowego. Właśnie na Nizinie Mieszczorskiej położony jest najniższy punkt obwodu (97 m n.p.m.).

Geologia[edytuj | edytuj kod]

Na terenie obwodu moskiewskiego prawie nie istnieją utworzy trzeciorzędowe, są natomiast szeroko rozprzestrzenione osady z wcześniejszych okresów geologicznych.

W okresie kredowym na części dzisiejszego obwodu istniało morze, o czym świadczy obecność fosforytów i różnorakich piasków. Pokłady kredowe istnieją na północy obwodu. W okresie jurajskim morze to powiększyło swe rozmiary; jego pozostałością są m.in. czarne gliny. Pozostałości okresu karbońskiego widoczne są zwłaszcza na zachodzie i południu regionu; są nimi m.in. wapienie i margle.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

W obwodzie moskiewskim panuje klimat umiarkowany chłodny kontynentalny, charakteryzujący się krótkim, upalnym latem i długą, mroźną zimą. Kontynentalne cechy lokalnego klimatu narastają w miarę posuwania się na południowy wschód obwodu.

Diagram ukazujący temperatury i wielkość opadów w regionie na przykładzie leżącej w jego centrum Moskwy (administracyjnie nie wchodzącej w skład obwodu)

Temperatura[edytuj | edytuj kod]

Okres ze średnią dobową temperaturą poniżej 0 °C trwa ok. 120-135 dni; zaczyna się on w połowie listopada i trwa zwykle do końca marca. Średnia temperatura w obwodzie waha się (zależnie od rejonu) od 2,7 do 3,8 °C. Najchłodniejszym miesiącem jest styczeń – średnia temperatura w tym okresie wynosi od –10 °C (na zachodzie regionu) do –11 °C (na wschodzie). Corocznie w regionie notuje się różnej długości okres silnych mrozów, gdy temperatura spada poniżej −20 °C (nocami nawet do –45 °C). Chłody te przynosi arktyczny wyż, zaś okresy o tak niskiej temperaturze trwają różną ilość dni, w skrajnych przypadkach nawet 40. Najniższa zanotowana temperaturę w regionie zmierzono w Naro-Formińsku i było to −54 °C. Charakterystyczne dla lokalnego klimatu w zimie są częste ocieplenia, przynoszone przez atlantyckie (rzadziej śródziemnomorskie) niże; temperatury zbliżają się wtedy do 0 °C, a w ciągu dnia niekiedy je przekraczają. Okresy te trwają zwykle ok. 4 dni, występują zwykle w grudniu i lutym i zdarzają się (średnio) 15 razy w ciągu zimy.

Śnieg zwykle zaczyna padać w listopadzie, choć zdarzają się lata, iż następuje to dopiero w grudniu, lub przeciwnie – w końcu września. Stała pokrywa śnieżna pojawia się zazwyczaj w końcu listopada, a jej średnia grubość to 25-45 cm; topnieje ona na stałe dopiero w połowie kwietnia, choć czasem zdarza się to już w końcu marca.

Zimą gleba zamarza na głębokość 65-75 cm.

Najcieplejszym miesiącem w regionie jest lipiec; średnia temperatura powietrza w tym okresie wynosi od 17 °C na zachodzie do 18,5 °C na południowym wschodzie obwodu. Najwyższa zmierzona temperatura to 39 °C, zanotowana w Zarajsku.

Opady[edytuj | edytuj kod]

Średnioroczna wielkość opadów w regionie wynosi 450-650 mm. Najwięcej pada na północnym zachodzie obwodu, zaś najmniej na południowym wschodzie. Większość opadów przypada na ciepłą połowę roku; maksimum przypada na lipiec. W miesiącach letnich spada (średnio) 75 mm deszczu, choć dość regularnie co 25-30 lat zdarzają się silne susze, w czasie których średniomiesięczny opad wynosi poniżej 5 mm.

Hydrografia[edytuj | edytuj kod]

Przepływająca przez region rzeka Moskwa
Sztuczne jezioro utworzone na rzece Wiaź

Na terenie obwodu znajduje się wiele rzek i – zwykle niewielkich – jezior; w sumie obszary wód stanowią 0,4% powierzchni regionu. Duża część wód jest uwięziona w postaci bagien.

Rzeki[edytuj | edytuj kod]

Przez obwód moskiewski przepływa duża liczba cieków wodnych. Samych tylko rzek o długości powyżej 10 km znajduje się tutaj ponad 400. Lokalne rzeki i strumienie należą do zlewisk 4 głównych rzek regionu: Moskwy, Oki, Wołgi i Klaźmy. Ostatecznie wszystkie one znajdują swe ujście w największej rzece Europy – Wołdze, która na krótkim odcinku przepływa przez obszar obwodu (stanowi granicę z obwodem twerskim). Rzeki regionu są typowymi rzekami równinnymi – są szerokie i posiadają dobrze rozbudowane doliny; charakteryzuje je spokojny, niezbyt szybki nurt (zwykle nie szybszy niż 0,5 m/s.). Swoje maksima osiągają wiosną – z topniejących śniegów pochodzi nawet do 60% całej przepływającej nimi wody; najwyższe poziomy wód osiąga Oka – nawet do 15 m. W okresie letnim poziom wody w rzekach jest niski i wzrasta jedynie w okresie silnych opadów.

Rzeki obwodu są przez ok. 5 miesięcy w roku skute lodem – zamarzają zwykle w połowie listopada, a rozmarzają w połowie kwietnia. Grubość pokrywy lodowej dochodzi do 80 cm.

W rzekach tych żyje ok. 30 gatunków ryb, a jako że zdecydowana większość rzek jest nieuregulowana – w porastających ich brzegi zaroślach gnieżdżą się liczne gatunki ptaków i ssaków ziemnowodnych.

Tylko 3 rzeki regionu: Wołga, Oka i Moskwa nadają się do żeglugi.

W wielu miejscach rzeki obwodu przecinają zapory, które spiętrzając wodę tworzą sztuczne jeziora.

Rzeka Woria

Główne rzeki regionu:

W północnej część obwodu znajduje się ważny szlak wodny – kanał im. Moskwy, łączący rzekę Moskwę z Wołgą.

Największe jezioro obwodu – Sienież

Jeziora[edytuj | edytuj kod]

Na terenie obwodu moskiewskiego znajduje się ok. 350 jezior. Wiele z nich jest pochodzenia lodowcowego. Zwykle są to zbiorniki niezbyt głębokie – 5-10 m. Najgłębszym jest jezioro Głubokoje (Głębokie), którego dno w najniższym punkcie znajduje się 32 m poniżej tafli wody. Największymi jeziorami są Sienież (powierzchnia do 15,4 km²) i Swiatoje (do 12,6 km²).

Gleby[edytuj | edytuj kod]

Na terenie obwodu moskiewskiego przeważają mało urodzajne gleby darniowo-bielicowe. Na wyżynach występują iły, a w dolinach częste są gleby bagienne i aluwialne. Na południe od Oki spotyka się czasem urodzajne czarnoziemy, stanowią one jednak tylko niewielki procent ogółu powierzchni regionu. Na południe od Moskwy dużą część powierzchni pokrywają też leśne szaroziemy.

Roślinność[edytuj | edytuj kod]

Krajobraz regionu

Obwód moskiewski leży na terenach gdzie strefa lasów przechodzi w strefę lasostepów. Lasy zajmują ok. 40% powierzchni regionu. Na północy i zachodzie obwodu dominującą formacją roślinną są lasy południowej tajgi, złożone głównie ze świerków. Na nizinie mieszczorskiej dominującym gatunkiem jest sosna, a na obszarach podmokłych przeważają olchy. Środkowe i częściowo wschodnie rejony obwodu porastają lasy mieszane, złożone ze świerków, sosen, brzóz i osik, a także m.in. leszczyn. Bardziej na południe rosną lasy liściaste, w których przeważają dęby, lipy, klony i wiązy.

W dolinie Oki rosną bory sosnowe, które wskazują na bliskość strefy lasostepu, tj. obszaru, gdzie w zależności od warunków glebowych i hydrologicznych obszary stepowe przeplatają się z lasami. Lasostep jest (a raczej był) formacją dominującą na południowych krańcach obwodu. Obecnie niegdysiejsze obszary stepowe części tych terenów z racji wysokiej jakości gleb w całości zostały przekształcone w grunty orne tak, że nie zachowały się nawet ich fragmenty. Na dawnych leśnych częściach lasostepu (częściowo zachowanych) rosną m.in. dęby i lipy.

Od XVIII wieku lasy porastające niegdyś bujnie teren dzisiejszego obwodu były intensywnie wyrębywane, co poza zmniejszeniem leśnego areału spowodowało też zmianę składu gatunkowego drzew: w wielu rejonach w miejscu dawniej dominujących gatunków iglastych (zwłaszcza świerku), po ich wycięciu wyrosły brzozy i osiki. Obecnie wyręb przemysłowy lasów w regionie nie jest prowadzony, a nawet wręcz przeciwnie – w celu poprawy warunków hydrologicznych prowadzone jest planowe zalesianie.

Na wschodzie regionu znajdują się liczne bagna, na których rośnie typowa dla tej formacji roślinność.

Fauna[edytuj | edytuj kod]

Fauna obwodu moskiewskiego jest dość bogata. Ze ssaków występują przeważnie gatunki typowe dla strefy lasów, jak np. wiewiórka, zając, lis, łoś, dzik, sarna, jeleń; żyje tutaj również bardzo mała populacja wilka. Nad brzegami rzek żyją ssaki ziemnowodne – np. bobry.

W obwodzie moskiewskim zobaczyć można bardzo dużo gatunków ptakówdzięcioły, drozdy, jarząbki, gile, derkacze, czajki, bociany białe, czaple siwe, mewy, perkozy, liczne gatunki dzikich kaczek (np. krzyżówki), a także licznie występujące, typowe ptaki Europy Wschodniej: wróblowate, sroki i wrony. Większość gatunków ptaków przylatuje tutaj jedynie na okres lęgowy i odlatuje na zimę.

W zbiornikach wodnych żyją liczne ryby, m.in. jazgarze, leszcze, karasie, karpie, okonie, płocie, sandacze i szczupaki.

Żyje tutaj także wiele gatunków owadów; samych jedynie pszczołowatych występuje ponad 300 gatunków.

Ekologia i ochrona przyrody[edytuj | edytuj kod]

W obwodzie znajduje się pewna liczba obszarów chronionych, m.in. park narodowy Łosinyj Ostrow i rezerwat biosfery Prioksko-Tierrasnyj, gdzie chronione są m.in. żubry. W rezerwacie tym znajdują się także jedne z najbardziej wysuniętych na północ stanowisk roślinności stepowej.

Mimo to ekologiczna sytuacja w obwodzie moskiewskim jest trudna – zanieczyszczone są zarówno rejony przylegające do Moskwy, jak i przemysłowe rejony na wschodzie i południowym wschodzie regionu. Największe zagrożenie stwarza zanieczyszczenie wód ściekami przemysłowymi i pochodzącymi z wielkich gospodarstw hodowlanych. W regionie istnieje także duże zanieczyszczenie powietrza, za które odpowiadają głównie elektrociepłownie. Na terenie obwodu znajdują się liczne składowiska odpadów, w tym jedno składowisko zużytego paliwa jądrowego.

Ludność[edytuj | edytuj kod]

Zdjęcia miast obwodu

Cerkiew w Bałaszysze

Bronnicy
Театр (Чехов).jpg
Teatr w Czechowie
ДК (Дедовск).jpg
Dom kultury w Diedowsku
Tygarinov's house.JPG
Jeden z domów w Dołgoprudnym
Nikolo-Ugresh-2.JPG
Monastyr w Dzierżyńskim
Церковь Иоанна Предтечи (Фряново).jpg
Cerkiew we Frianowie
Kolomna 04-2014 img34 Kremlin.jpg
Kołomna
KMZ.JPG
Krasnogorsk
Mozhaisk11.jpg
Możajsk
Mytishi-arena.jpg
Mytiszczy
11 20060709 066.jpg
Nogińsk
Odintsovo-station02.jpg
Odincowo – stacja kolejowa
Arkhangelskoe Estate Aug2012 buildings 03.jpg
Pałac w Archangielskim
Vazemy palace.jpg
Pałac w Wiaziomach
Pavlovsky posad typical house.JPG
Jeden z domów w Pawłowskim Posadzie
Dubrovitsy church.jpg
Cerkiew Ikony Matki Bożej „Znak” w Dubrowicach k. Podolska
Bogolub-cerkov-1.jpg
Cerkiew w Puszkinie
Russia-Sergiev Posad-Monastery-2.jpg
Moskiewskie seminarium duchowne z siedzibą w Siergijew Posadzie
Serpukhov railstation.JPG
Stacja kolejowa w Sierpuchowie
Фонтан.jpg
Szachowskaja – główny plac osady
View of Solnechnogorsk, Moscow Oblast, Russia, from a train - 20070930.jpg
Sołniecznogorsk

Obwód moskiewski zamieszkuje 6.628 100 osób (2006 r.), co w zestawieniu z powierzchnią regionu daje średnią gęstość zaludnienia na poziomie 144,1 os./km², tj. najwyższą spośród rosyjskich regionów. W rzeczywistości gęstość ta jest mocno zróżnicowana regionalnie i w przyległych do Moskwy rejonach jest znacznie wyższa niż na oddalonych od miasta terenach, gdzie spada do ok. 20 os./km². Rzadko zaludniona jest także wschodnia część niziny mieszczorskiej – poniżej 20 os./km².

Około 90% ludności stanowią Rosjanie; nieco ponad 2% stanowią Ukraińcy, zaś na pozostałą część populacji składają się przedstawiciele ponad 100 narodów.

Wyznania[edytuj | edytuj kod]

Zdecydowana większość ludności wyznaje prawosławie. Po okresie ateizacji w czasach ZSRR pozostała duża liczba niewierzących. Z licznych, acz niewielkich mniejszości wyznaniowych żyją tutaj m.in. katolicy, protestanci, muzułmanie (1%) i żydzi.

Narodowości[edytuj | edytuj kod]

Na terenie obwodu żyją przedstawiciele praktycznie wszystkich grup etnicznych zamieszkujących Rosję. Najliczniej reprezentowani są Rosjanie, stanowiący ok. 90% populacji.

Narodowości liczące powyżej tysiąca osób:

Naród liczebność
Rosjanie 6.022.763
Ukraińcy 147.808
Tatarzy 52.851
Białorusini 42.212
Ormianie 39.660
Mordwini 21.856
Azerowie 14.651
Czuwasze 12.530
Mołdawianie 10.418
Żydzi 9.899
Gruzini 9.888
Niemcy 4.607
Uzbecy 4.183
Baszkirzy 3.565
Tadżycy 3.404
Koreańczycy 3.232
Maryjczycy 2.554
Kazachowie 2.493
Osetyjczycy 2.389
Lezgini 2.130
Czeczeni 1.941
Grecy 1.850
Udmurci 1.847
Bułgarzy 1.511
Cyganie 1.511
Awarowie 1.242
Litwini 1.172
osoby o nieustalonej
narodowości lub bez
poczucia przynależności
narodowej
172.090

Miasta i osiedla typu miejskiego[edytuj | edytuj kod]

Na terenie obwodu moskiewskiego znajduje się 80 miast oraz 69 osiedli typu miejskiego

Miasta i osiedla typu miejskiego:
(stan na 1 stycznia 2006)[1]

Nazwa nazwa rosyjska liczba
miesz-
kańców
Andriejewka1) Андреевка 9.261
Aprielewka Апрелевка 18.341
Aszukino1) Ашукино 6.485
Bałaszycha Балашиха 182.772
Biełoomut1) Белоомут 6.732
Biełooziorskij1) Белоозёрский 17.932
Bogorodskoje1) Богородское 9.562
Bolszyje Dwory1) Большие Дворы 4.894
Bolszyje Wiaziomy1) Большие Вязёмы 11.857
Bronnicy Бронницы 18.409
Bykowo1) Быково 9.005
Chimki Химки 180.075
Chorłowo1) Хорлово 8.004
Chotkowo Хотьково 20.453
Czechow Чехов 73.117
Czerkizowo1) Черкизово 3.450
Czernogołowka Черноголовка 20.423
Czerusti1) Черусти 3.030
Diedieniewo1) Деденево 6.442
Diedowsk Дедовск 27.656
Dmitrow Дмитров 61.390
Dołgoprudnyj Долгопрудный 78.415
Domodiedowo Домодедово 82.696
Driezna Дрезна 11.452
Dzierżyński Дзержинский 43.475
Dubna Дубна 61.699
Elektrogorsk Электрогорск 20.486
Elektrostal Электросталь 146.189
Elektrougli Электроугли 20.454
Frianowo1) Фряново 10.948
Friazino Фрязино 52.293
Golicyno Голицыно 16.539
Gorki Leninskije1) Горки Ленинские 1.623
Iksza1) Икша 3.676
Ilinski1) Ильинский 8.270
Imieni Worowskogo1) имени Воровского 5.293
Imieni Ciurupy1) имени Цюрупы 4.218
Istra Истра 32.647
Iwantejewka Ивантеевка 54.274
Jachroma Яхрома 13.070
Jegoriewsk Егорьевск 67.014
Jubilejnyj Юбилейный 31.647
Kaszyra Кашира 39.787
Kijewskij1) Киевский 8.448
Klimowsk Климовск 55.346
Klin Клин 82.419
Kokoszkino1) Кокошкино 9.807
Kołomna Коломна 148.020
Korolow Королёв 172.781
Kotielniki Котельники 18.699
Kraskowo1) Красково 19.148
Krasnoarmiejsk Красноармейск 25.781
Krasnogorsk Красногорск 98.822
Krasnozawodsk Краснозаводск 13.586
Krasnoznamiensk Краснознаменск 29.774
Kratowo1) Кратово 6.764
Kubinka Кубинка 26.197
Kurowskoje Куровское 19.097
Lesnoj1) Лесной 8.753
Lesnoj Gorodok1) Лесной Городок 5.550
Likino-Dulowo Ликино-Дулёво 31.080
Lubierce Люберцы 158.725
Lwowskij1) Львовский 11.337
Łobnia Лобня 66.342
Łosino-Pietrowskij Лосино-
-Петровский
22.197
Łotoszyno1) Лотошино 5.397
Łuchowicy Луховицы 32.133
Łytkarino Лыткарино 51.309
Malino1) Малино 4.292
Małachowka1) Малаховка 18.423
Michniewo1) Михнево 10.798
Miendielejewo1) Менделеево 7.707
Miszeronskij1) Мишеронский 3.734
Mołodiożnyj1) Молодёжный 2.876
Monino1) Монино 19.194
Moskowskij Московский 15.356
Możajsk Можайск 31.266
Mytiszczy Мытищи 161.811
Nachabino1) Нахабино 29.460
Naro-Fomińsk Наро-Фоминск 70.677
Niekrasowskij1) Некрасовский 10.066
Noginsk Ногинск 116.277
Nowoiwanowskoje1) Новоивановское 6.892
Obolensk1) Оболенск 5.215
Obuchowo1) Обухово 10.675
Odincowo Одинцово 131.762
Oktiabrskij1) Октябрьский 10.130
Oriechowo-Zujewo Орехово-Зуево 122.117
Oziory Озёры 26.023
Ożerielje Ожерелье 10.796
Pawłowskij Posad Павловский Посад 61.293
Pierieswiet Пересвет 14.654
Pieski1) Пески 3.674
Pirogowskij1) Пироговский 6.346
Podolsk Подольск 179.525
Powarowo1) Поварово 7.707
Prawdinskij1) Правдинский 10.317
Proletarskij1) Пролетарский 3.868
Protwino Протвино 37.001
Puszczyno Пущино 20.048
Puszkino Пушкино 96.938
Ramienskoje Раменское 81.812
Reszetnikowo1) Решетниково 3.142
Riazanowskij1) Рязановский 2.020
Rieutow Реутов 80.036
Rodniki1) Родники 3.834
Roszal Рошаль 21.983
Ruza Руза 13.246
Rżawki1) Ржавки 4.160
Sielatino1) Селятино 13.454
Sieriebrianyje Prudy1) Серебряные Пруды 8.939
Siergijew Posad Сергиев Посад 112.700
Sierpuchow Серпухов 125.010
Siewiernyj1) Северный 3.755
Skoropuskowskij1) Скоропусковский 5.453
Sniegiri1) Снегири 3.128
Sofrino1) Софрино 15.212
Sołniecznogorsk Солнечногорск 57.506
Staraja Kupawna Старая Купавна 21.269
Stołbowaja1) Столбовая 5.315
Stupino Ступино 67.499
Swierdłowskij1) Свердловский 5.539
Syczewo1) Сычево 3.183
Szachowskaja1) Шаховская 10.491
Szatura Шатура 31.523
Szczerbinka Щербинка 29.207
Szczołkowo Щёлково 112.860
Tałdom Талдом 12.953
Tomilino1) Томилино 28.670
Troick Троицк 35.088
Tuczkowo1) Тучково 18.151
Udielnaja1) Удельная 13.283
Uwarowka1) Уваровка 3.121
Wierbiłki1) Вербилки 6.528
Wierieja Верея 4.820
Widnoje Видное 53.101
Wołokołamsk Волоколамск 24.548
Woschod1) Восход 1.935
Woskriesiensk Воскресенск 90.888
Wysokowsk Высоковск 10.701
Zagorianskij1) Загорянский 7.919
Zaprudnia1) Запрудня 12.233
Zarajsk Зарайск 24.433
Zarieczje1) Заречье 4.947
Zielenogradskij1) Зеленоградский 1.989
Zwienigorod Звенигород 13.422
Żeleznodorożnyj Железнодорожный 116.456
Żylowo1) Жилево 2.347
Żukowski Жуковский 101.271

1) osiedle typu miejskiego

Władza i administracja[edytuj | edytuj kod]

Gen. Borys Gromow – gubernator obwodu

Obwód moskiewski, podobnie jak inne podmioty Federacji Rosyjskiej posiada dość szeroki zakres autonomii w sprawach lokalnych.

Władzę prawodawczą w regionie sprawuje lokalny parlament – Moskiewska Duma Obwodowa, złożona z 50 deputowanych, wybieranych na 5 lat.[2]

Władzę wykonawczą sprawuje gubernator, powoływany na 4-letnią kadencję. Stoi on na czele lokalnego rządu, złożonego z 18 ministerstw[3]. Obecnie funkcję gubernatora sprawuje gen. Borys Gromow.

Niemal wszystkie organy lokalnej władzy (w tym wszystkie naczelne) rezydują poza regionem – w Moskwie, która nie wchodzi w skład obwodu; jedynym miastem w obwodzie, gdzie – zgodnie ze 'Statutem regionu mają działać siedziby niektórych urzędów regionu jest Krasnogorsk. W 2007 w mieście tym oddano do użytku budynek, który ma stać się siedzibą dla części lub całości (szczegółów jeszcze nie określono) najwyższych lokalnych urzędów.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Po reformie z 2006 obwód dzieli się na 36 rejonów. Największe miasta nie wchodzą w skład tego podziału i stanowią okręgi miejskie, których jest także 36, przy czym jedynie 33 z nich stanowią duże miasta, pozostałe 3 mają status odrębnych jednostek administracyjnych, gdyż z przyczyn strategicznych są miastami zamkniętymi.

Rejony municypalne dzielą się na mniejsze jednostki administracyjne – osiedla (ros. поселения – czyt. posielenija) wiejskie i miejskie. Osiedla miejskie obejmują miasto (niekiedy też niewielkie podmiejskie wioski), zaś osiedla wiejskie składają się z jednej lub kilku wsi. W ramach 36 rejonów istnieje w sumie 316 osiedli, w tym 114 osiedli miejskich i 192 wiejskie.

Moscow Oblast Divisions.svg
Podział na jednostki municypalne:
Rejony municypalne są podzielone na osiedla(miejskie i wiejskie),
okręgi miejskie takiego podziału nie mają
Volok2.jpg
Wołokołamsk

pomnik tzw. Wielkiej Wojny Ojczyźnianej w Zwienigorodzie
Zvenigorod savva.jpg
Monastyr św. Sawy w Zwienigorodzie
Dmitrov-Monastery.jpg
Monastyr w Dmitrowie
Георгиевская церковь (Дедовск).jpg
Cerkiew w Diedowsku
Ледовый хоккейный центр.jpg
Czechow – hala hokejowa
Grebnevo 18.jpg
Griebniewo
Gallery 3628 38 55544.jpg
Jedna z ulic Kołomny
ChurchKonobeevo.JPG
Konobiejewo – cerkiew
Sergposad-center.jpg
Ulica w centrum Siergiejewego Posadu
Volokolamsk center.jpg
Centrum Wołokołamska
Paterson-zvenigorod.jpg
Supermarket w Zwienigorodzie
Boris Pilnyak's house.jpg
Drewniany dom w Kołomnie

Rejony municypalne[edytuj | edytuj kod]

Nazwa rejonu nazwa rosyjska
liczba
miesz-
kańców
(w tys.)
powierz-
chnia
(w km²)
Czechowski Чеховский район 109,6 866
Dmitrowski Дмитровский район 150,1 2.186
Istriński Истринский район 113,0 1.280
Jegorjewski Егорьевский район 102,8 1.721
Kaszyrski Каширский район 70,9 649
Kliński Клинский район 128,2 2.001
Kołomieński Коломенский район 41,6 1.091
Krasnogorski Красногорский район 149,6 219
Leniński Ленинский район 141,4 456
Lubieriecki Люберецкий район 242,8 132
Łotoszyński Лотошинский район 18,4 975
Łuchowicki Луховицкий район 62,6 1.341
Możajski Можайский район 69,6 2.599
Mytiszczyński Мытищинский район 186,1 427
Naro-Fomiński Наро-Фоминский район 171,3 1.916
Nogiński Ногинский район 193,6 893
Odincowski Одинцовский район 286,1 1.290
Oriechowo-Zujewski Орехово-Зуевский район 122,1 1.780
Oziorski Озёрский район 38,4 538,4
Pawłowo-Posadski Павлово-Посадский район 85,8 550
Podolski Подольский район 77,5 1.066
Puszkiński Пушкинский район 164,0 610
Ramieński Раменский район 219,2 1.414
Ruzski Рузский район 60,7 1.559
Siergijewo-Posadski Сергиево-Посадский район 240,2 1.997
Sieriebriano-Prudski Серебряно-Прудский район 24,6 876
Sierpuchowski Серпуховский район 34,0 1.013
Sołnieczno-
gorski
Солнечно-
горский район
124,2 1.135
Stupiński Ступинский район 121,8 1.696
Tałdomski Талдомский район 48,0 1.427
Szachowski Шаховской район 23,5 1.211
Szaturski Шатурский район 72,1 2.721
Szczołkowski Щёлковский район 190,2 691
Wołokałamski Волоколамский район 56,9 1.671
Woskriesieński Воскресенский район 152,8 811
Zarajski Зарайский район 43,2 968

Okręgi miejskie[edytuj | edytuj kod]

Następujące miasta obwodu stanowią wydzielone okręgi miejskie:

  1. Bałaszycha
  2. Bronnicy
  3. Chimki
  4. Czernogołowka
  5. Dołgoprudnyj
  6. Domodiedowo
  7. Dzierżyński
  8. Dubna
  9. Elektrogorsk
  10. Elektrostal
  11. Friazino
  12. Iwantiejewka
  13. Jubilejnyj
  14. Klimowsk
  15. Kołomna
  16. Korolow
  17. Kotielniki
  18. Krasnoarmiejsk
  19. Krasnoznamiensk (miasto zamknięte)
  20. Łobnia
  21. Łosino-Pietrowskij
  22. Łytkarino
  23. Mołodiożnyj (miasto zamknięte)
  24. Oriechowo-Zujewo
  25. Podolsk
  26. Protwino
  27. Puszczyno
  28. Rieutow
  29. Roszal
  30. Sierpuchow
  31. Szczerbinka
  32. Troick
  33. Woschod (miasto zamknięte)
  34. Zwienigorod
  35. Żeleznodorożnyj
  36. Żukowski

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Produkt krajowy brutto obwodu moskiewskiego w 2005 wyniósł 704,4 mld rubli, co daje statystycznie 106,3 tys. rub. na mieszkańca.

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

Pod względem wielkości produkcji przemysłowej obwód moskiewski zajmuje drugie miejsce (po Moskwie) wśród podmiotów Federacji Rosyjskiej. Miejscowy przemysł jest ściśle związany z przemysłem samej Moskwy; jest on w dużej mierze wysoce wyspecjalizowany i opiera się na dobrze rozwiniętej bazie naukowo-technicznej oraz wykwalifikowanych kadrach. Z powodu braku surowców naturalnych niezbędnych do produkcji większości wytwarzanych w regionie wyrobów, produkcja prowadzona jest ze znacznej mierze z surowców przywożonych z innych części kraju.

Główną gałęzią przemysłu, dostarczającą 35% całej wartości produkcji przemysłowej regionu jest przemysł lekki. Jego rozwój w rejonie Moskwy rozpoczął się już w XVIII wieku i dlatego ta gałąź produkcji uważana jest w obwodzie za najstarszą. Wśród przemysłu lekkiego najważniejszym jest przemysł bawełniany (istniejący m.in. w Jegoriewsku, Nogińsku i Oriechowie-Zujewie), wełniany (np. w Pawłowskim Posadzie i Puszkinie), jedwabniczy (np. w Naro-Formińsku) i in.

Zakład tkacko-przędzalniczy w Diedowsku

W regionie istnieją także rozwinięte przemysł maszynowy i obróbka metali. Wiele z produkowanych tutaj urządzeń wymaga wysoce wyspecjalizowanej kadry oraz zaplecza technicznego, którego uzyskanie jest możliwe dzięki bliskości Moskwy. Produkuje się tutaj m.in. elementy techniczne niezbędne w elektroenergetyce, także jądrowej oraz przy produkcji paliwa jądrowego (w Elektrostali), urządzenia i przyrządy wykorzystywane w kosmonautyce i technice rakietowej (w Chimkach, Korolowie i Rieutowie). Ponadto na terenie obwodu powstają m.in. lokomotywy (w Kołomnie) i wagony metra (w Mytiszczach), autobusy (np. w Łukinie-Dulowie i Jachromie), maszyny rolnicze (w licznych ośrodkach), dźwigi i windy (w Lubercach, Dmitrowie i Bałaszysze), stal wysokiej jakości (w Elektrostali), kable (w Podolsku), przyrządy optyczne (w Krasnogorsku), urządzenia i maszyny dla przemysłu lekkiego (m.in. w Kołomnie, Klimowsku i Podolsku) itd. Na terenie obwodu znajdują się także liczne przedsiębiorstwa produkujące dla przemysłu zbrojeniowego; głównym ośrodkiem produkcyjnym, a zwłaszcza naukowo-technicznym tej branży jest Rosyjskie Centrum Pokazów Uzbrojenia, Techniki i Technologii Wojskowej w Krasnoarmiejsku.

Także istniejąćy w obwodzie przemysł chemiczny opiera się głównie na przywożonych surowcach. Wytwarza się tutaj m.in. kwasy (Szczołkowo), nawozy sztuczne (Woskriesiensk, znaczące złoża fosforytów), włókna sztuczne (Sierpuchow i Klin), masy plastyczne i wyroby z nich (m.in. w Oriechowie-Zujewie), laki i farby (Siergiejew Posad), farmaceutyki itd.

Przemysł materiałów budowlanych jaka jedyna z ważnych branży przemysłu w regionie opiera się głównie na lokalnych surowcach, jednak ta gałąź przemysłu przeżywa obecnie kryzys. Działają zakłady cementowe w Woskriesiensku, ceramiczne (fajans i porcelana) w Likinie-Dulowie i Wierbiłkach oraz wiele cegielni.

Ponadto w obwodzie działają firmy z branży drzewno-leśnej (np. w Bronnicach) oraz wydobywczej (pozyskiwanie i wstępna obróbka fosforytów,torfu, glin, piasków, granitu itp.). W większości miast i w niektórych dużych wsiach działają mniejsze i większe przedsiębiorstwa z branży spożywczej.

Dla elektroenergetyki najważniejszymi obiektami są: kaszyrski zespół elektrowni (o mocy 2100 MW), Elektrociepłownia Dzierżyńska (1300 MW), szaturski zespół elektrowni (1100 MW), hydroelektrownia zagorska (1200MW) i in.

Na terenie obwodu powstają liczne zagraniczne inwestycje. Jedną z ważniejszych jest fabryka urządzeń AGD w pobliżu osady Dorochowo, budowany przez południowokoreańską firmę LG[4]). Wśród kiludziesięciu firm, które inwestują w regionie jest też włoskie przedsiębiorstwo spożywczo-cukiernicze Ferrero, którego zakład ma mieć powierzchnię 150 ha oraz skandynawska firma z branży budowlanej – Skanska[5].

Na terenie obwodu istnieje też przemysł artystyczny, którego wpływ na gospodarkę jest niewielki, lecz który jest pewnego rodzaju wizytówką regionu. Zaliczyć tutaj można małe zakłady produkujące m.in. tradycyjną ceramikę i zabawki oraz regionalne pamiątki.

Rolnictwo[edytuj | edytuj kod]

Grunty wykorzystywane rolniczo stanowią ok. 40% powierzchni obwodu moskiewskiego, przy czym widać tutaj wyraźne zróżnicowanie regionalne: na północy i wschodzie ten odsetek jest mniejszy, zaś na południu ponad 50% ziem jest uprawiana.

Lokalne rolnictwo posiada wyraźnie podmiejski charakter, co wyraża się w strukturze upraw.

Wartość produkcji zwierzęcej jest większa od wartości produkcji roślinnej. Hodowla ma kierunek mleczno-mięsny. Prócz bydła znaczenie gospodarcze odgrywają świnie i drób.

Z racji dużego pogłowia zwierząt gospodarczych ok. 3/5 powierzchni zasiewów zajmują rośliny paszowe; duże tereny obsiewane są zbożami, zwłaszcza pszenicą, jęczmieniem, owsem i żytem, a także obsadzane ziemniakami. Z powodu podmiejskiego charakteru duże znaczenie posiada uprawa warzyw, w tym uprawa szklarniowa. Oprócz warzyw w szklarniach (i nie tylko) uprawiane są m.in. kwiaty ozdobne. Także znacznie wyższa niż przeciętna ilość uprawianych grzybów (zwłaszcza pieczarek) świadczy o podmiejskim charakterze produkcji rolnej.

Stacja kolejowa Biełyje Stołby
Dworzec w mieście Czechow
Dworzec autobusowy w Szaturze

Transport[edytuj | edytuj kod]

Sieć transportowa w regionie nie może być rozpatrywana w oderwaniu od centralnego punktu komunikacyjnego, jakim jest Moskwa, która jednak administracyjnie nie wchodzi w skład obwodu.

Zarówno sieć kolejowa, jak i drogowa obwodu są bardzo dobrze rozwinięte; mają one promieniście-kołową strukturę, której centrum jest Moskwa.

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

W centrum obwodu (i w Moskwie) znajduje się najważniejszy w kraju węzeł kolejowyMoskiewski (ros. Московский железнодорожный узел), w ramach którego z Moskwy prowadzą linie kolejowe w 11 kierunkach.

Drugi okręg linii kolejowych otaczających Moskwę, odległy o ok. 50 – 120 km od miasta, także niemal w całości leży na terenie obwodu.

W sumie w regionie istnieje 2,7 tys. km linii kolejowych (bez linii na terenie Moskwy), co w zestawieniu z powierzchnia obwodu daje największe w Rosji zagęszczenie linii kolejowych – 59 km na tys. km². Znaczna ich większość jest zelektryfikowana. Dziennie moskiewskie i podmoskiewskie koleje przewożą ponad 2 mln pasażerów.

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Centrum komunikacji kołowej także jest Moskwa. Od tego miasta główne drogi prowadzą przez teren obwodu w 10 kierunkach; w pewnej odległości od Moskwy znajduje się otaczająca miasto ze wszystkich stron obwodnica MKAD. W sumie w obwodzie istnieje ok. 14 tys. km dróg z twardą nawierzchnią.

Główne drogi kołowe:

Pozostałe rodzaje transportu[edytuj | edytuj kod]

W obwodzie moskiewskim istnieje rozwinięty transport wodny. Szlakami żeglugowymi są rzeka Moskwa, Wołga i Oka, a także kanał im. Moskwy. Najważniejszymi portami regionu są Sierpuchow i Kołomna.

Istnieje tutaj także rozbudowana sieć rurociągów – na terenie obwodu istnieją 2 bardzo ważne gazociągi transportujące gaz i wiele ich lokalnych odgałęzień dostarczających surowiec do miast regionu[6]. Ponad dwa ropociągi transportują ropę naftową na linii Riazań – Moskwa i Jarosław; także one posiadają lokalne odgałęziennia.

Na terenie obwodu znajdują się wiele lotnisk, w tym 4 ważne porty lotnicze, mające status międzynarodowych, służących głównie do obsługi pobliskiej Moskwy:

Inne ważne lotnisko – Bykowo w chwili obecnej nie jest wykorzystywane do obsługi lotów pasażerskich.

Bogactwa naturalne[edytuj | edytuj kod]

Na terenie obwodu znajdują się miejsca wydobycia różnych surowców naturalnych, najczęściej stanowiących podstawę działalności przemysłu materiałów budowlanych.

Najpowszechniej występującym surowcem są piaski, gliny i wapienie.
Piaski powstały głównie w okresie czwartorzędu i kredy i charakteryzują się wysoką jakością umożliwiającą szerokie wykorzystanie ich w budownictwie. Część z nich (zwłaszcza w okolicy Lubierec) stanowią piaski kwarcowe, wykorzystywane w przemyśle szklarskim.
Dość powszechnie występujące w regionie gliny są szeroko wykorzystywane do produkcji cegieł. Wśród miejscowych glin są też białe gliny ogniotrwałe (złoża zwłaszcza w okolicy Gżela), od XIV wieku wykorzystywane do produkcji ceramiki (tzw. ceramika gżelska).
Wapienie z lokalnych złóż są od dawna znane jako „biały kamień”; są one łatwie o obróbce iposiadają wysoką jakość. Kamień ten wykorzystano do budowy wielu moskiewskich budowli, m.in. Teartu Wielkiego (Teatru Bolszoj). Prócz „białego kamienia” w regionie występują też złoża innych wapieni, w tym marmuropodobnego.

Ponadto w obwodzie moskiewskim istnieją pokłady dolomitów, trawertynu, kredy i marglu.

Obwód posiada także obfite złoża torfu (na Nizinie Mieszczorskiej) oraz soli potasowych.

W regionie istnieją pokłady fosforytów, charakteryzujących się wysoką zawartością kwasu fosforowego.

Na terenie obwodu znajduję się też źródła wód mineralnych, głównie żelazistych. Oprócz wód wypływających samoczynnie z ziemi na głębokości ok. 300 – 500 m istnieją liczne mineralne wody podziemne, a na głębokości 1.000 – 1.500 m odkryto obecność podziemnego słonego morza. Zbiornik ten (o zasoleniu do ok. 300‰) zajmuje duży obszar, zarówno pod powierzchnią obwodu moskiewskiego, jak i sąsiednich jednostek administracyjnych. Jego wody mogłyby (według analiz) być wykorzystywane m.in. w lokalnym przemyśle spożywczym i balneologii.

Tereny zajmowane przez Wielkie Księstwo Moskiewskie pod koniec XIV wieku (obszar jasnozielony, w dwóch częściach, opisany jako Великое княжество Московское)
Główna ulica Pawłowskiego Pasadu ok. 1910 r.
Cerkiew w Możajskufotografia barwna z ok. 19101915 r.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Historia ziemi moskiewskiej[edytuj | edytuj kod]

Według badań archeologicznych obszar dzisiejszego obwodu był zamieszkany już 20 tys. lat temu. Na terenie regionu znajdują się też liczne kurhany i grodziska pochodzące z epoki żelaza. Aż do przełomu IX i X wieku tereny obwodu zajmowały plemiona ugrofińskie, zaś Słowianie pojawili się tutaj dopiero w X w. W połowie XII w. region wszedł w skład Księstwa Włodzimiersko-Suzdalskiego. Wtedy też założono szereg grodów, m.in.: Wołokołamsk (1135), Moskwę (1147), Zwienigorod (1152), Dmitrów (1154) i in. W pierwszej połowie XIII w. Ruś Włodzimiersko-Suzdalska, podobnie jak inne tereny Rusi została podbita przez Mongołów (Tatarów).

W XIII wieku niewielkie tereny wokół Moskwy stały się zalążkiem Księstwa Moskiewskiego, które w przyszłości powiększyło znacznie swe obszary i stało się główną siłą walczącą o wyzwolenie ruskich ziem z tatarsko-mongolskiego jarzma, a następnie zjednoczyło wszystkie ruskie ziemie. W 1340 Księstwo Moskiewskie stało się Wielkim Księstwem Moskiewskim. Pierwsze duże zwycięstwo nad Tatarami Rusini odnieśli w 1380 w bitwie na Kulikowym Polu nad Donem, pod wodzą pod księcia moskiewskiego i włodzimierskiego – Dymitra nazwanego później Dońskim. Jeden z kolejnych władców – Iwan III w 1480 uniezależnił się całkowicie od dominacji tatarskiej Złotej Ordy – przestał płacić daninę chanowi tatarskiemu, a następnie odparł kilka odwetowych wypraw. Za Iwana III księstwo powiększone zostało o Księstwa Jarosławskie oraz Nowogrodzkie i stało się jednolitym państwem narodowym; została rozbudowana jego stolicaMoskwa. Formalnie istniało Wielkie Księstwo Moskiewskie istniało do 1547, kiedy to wielki książę Iwan IV Groźny przybrał tytuł cara Rosji.

Information icon.svg Osobny artykuł: Wielkie Księstwo Moskiewskie.
Information icon.svg Osobny artykuł: historia Rosji.

Należy nadmienić, iż południowe skrawki obwodu moskiewskiego zostały podporządkowane władcom moskiewskim dopiero w 1520.

W XVIII/XIX w. rozwinął się tutaj przemysł lekki. W 1851 zbudowano pierwszą linię kolejową, łączącą Moskwę z Sankt Petersburgiem. Po powstaniu ZSRR i przeniesieniu stolicy z Piotrogodu (jak nazywał się od 1914 Sankt Petersburg) do Moskwy region ponownie stał się najważniejszym centrum gospodarczym, przemysłowym i kulturowym kraju.

Przynależność administracyjna[edytuj | edytuj kod]

Herb guberni moskiewskiej

Historia obwodu moskiewskiego jako odrębnego bytu administracyjnego rozpoczęła się w 1708, kiedy to Piotr I utworzył gubernię moskiewską, obejmującą większość dzisiejszego obwodu. Obwód został utworzony 14 stycznia 1929. Od 1993 region stanowi jeden z podmiotów Federacji Rosyjskiej.

Symbole regionu[edytuj | edytuj kod]

Herb obwodu moskiewskiego nawiązuje do herbu dawnej guberni moskiewskiej, który z kolei został opracowany na podstawie herbu ówczesnej stolicy regionu – Moskwy.

Information icon.svg Osobny artykuł: herb obwodu moskiewskiego.

Flaga obwodu na postać czerwonego prostokąta, z herbem regionu umieszczonym w lewym górnym rogu.

Information icon.svg Osobny artykuł: flaga obwodu moskiewskiego.

Tablice rejestracyjne[edytuj | edytuj kod]

Tablice pojazdów zarejestrowanych w obwodzie moskiewskim mają oznaczenie 50, 150 lub 90 w prawym górnym rogu nad flagą Rosji i literami RUS.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]