Świadkowie Jehowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Świadkowie Jehowy
Klasyfikacja systematyczna wyznania
Chrześcijaństwo
 └ Restoracjonizm
   └ Ruch badacki
Ustrój kościelny teokratyczny
Siedziba Brooklyn, Nowy Jork
Zwierzchnik Ciało Kierownicze
Zasięg geograficzny ogólnoświatowy
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Świadkowie Jehowy w Wikicytatach
Strona internetowa
Światowe Biuro Główne Świadków Jehowy, Nowy Jork, USA
Świadkowie Jehowy
 PortalKategoria
Świadkowie Jehowy są znani z głoszenia nauk biblijnych od domu do domu (na zdjęciu w Portugalii)

Świadkowie Jehowy (pełna nazwa: Chrześcijański Zbór Świadków Jehowy) – restoracjonistyczny[1] związek wyznaniowy, głoszący, że jedynym Bogiem jest Jehowa (Jahwe), i że zbliża się objęcie władzy nad światem przez Królestwo Boże. Świadkowie Jehowy są zaliczani do tzw. nurtu badackiego, należącego do wyznań millenarystycznych. Ruch został zapoczątkowany przez Charlesa T. Russella w 1870 roku w Pensylwanii (USA). Obecnie liczy ok. 8 milionów aktywnych głosicieli na całym świecie (dane z roku 2013)[2].

Świadkowie Jehowy są znani z działalności ewangelizacyjnej i rozpowszechniania swoich publikacji (w tym czasopism: Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy oraz Przebudźcie się!).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Historia Świadków Jehowy.
Information icon.svg Osobny artykuł: Świadkowie Jehowy w Polsce.
Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Świadkowie Jehowy według państw.

Początki (1870–1916)[edytuj | edytuj kod]

Świadkowie Jehowy rozpoczęli swoją współczesną działalność w roku 1870, kiedy to Charles Taze Russell wraz z kilkorgiem przyjaciół utworzył niewielką grupę studiującą Biblię w Allegheny (obecnie część miasta Pittsburgh), w Pensylwanii w Stanach Zjednoczonych. Aby publikować wyniki swoich dociekań na temat tego, co uznali za biblijną prawdę, w wielu naukach sprzeczną z doktrynami, których nauczały inne wyznania, Russell zaczął wydawać Strażnicę, czasopismo, które z czasem stało się najbardziej rozpowszechnionym czasopismem religijnym na świecie[3][4]. Ponadto dla podkreślenia, że nie chodzi o głoszenie żadnych nowych poglądów ani tworzenie nowej religii, tylko przywrócenie niezafałszowanych nauk Jezusa Chrystusa i jego apostołów, wydano serię publikacji pt. Traktaty Staroteologiczne[4]. Ludzie, którzy poznawali – w znacznej mierze dzięki rozpowszechnianym publikacjom – głoszone przez nich nauki, zaczęli zbierać się w grupy w celu wspólnego studiowania Biblii[4]. Z czasem stali się oni znani jako Badacze Pisma Świętego[5].

Początkowo Strażnica i traktaty religijne, opracowywane przez Russella i jego współpracowników, prawie w całości były drukowane przez firmy komercyjne[4]. Ale, szukając możliwości wydawania ich w większym nakładzie, Russell założył Towarzystwo Traktatowe Strażnica Syjońska[6], obecnie znane jako Pensylwańskie Towarzystwo Biblijne i Traktatowe – Strażnica (zarejestrowane w 1884[7] roku)[8][b].

Około roku 1900 publikacje Russella rozpowszechniało już ok. tysiąca ochotników, zwanych kolporterami, rozpoczęto wysyłanie zagranicznych misjonarzy i tworzenie oddziałów Towarzystwa Strażnica. W 1909 roku główną siedzibę Towarzystwa Strażnica przeniesiono do nowojorskiego Brooklynu[7]. Zaangażowanie Russella w szeroko zakrojoną działalność wydawniczą spowodowało, że np. w 1912 roku był najbardziej rozpowszechnionym autorem chrześcijańskich publikacji w Stanach Zjednoczonych[9].

Od 1914 roku posługiwano się w krzewieniu nauk biblijnych nowatorską (jak na owe czasy) techniką: wyświetlano zestaw filmów oraz przeźroczy zsynchronizowanych z oprawą dźwiękową, zatytułowany Fotodrama stworzenia. Tylko w ciągu pierwszego roku wyświetlania filmy te obejrzało ponad 9 milionów widzów na trzech kontynentach[10].

Charles Taze Russell zmarł 31 października 1916 w wieku 64 lat podczas powrotu z podróży ewangelizacyjnej[11].

Reorganizacja (1917–1942)[edytuj | edytuj kod]

Po śmierci Russella na stanowisko prezesa Towarzystwa Strażnica w styczniu 1917 roku został wybrany Joseph Franklin Rutherford. Wprowadził on wiele zmian. W roku 1919 zaczęto wydawać czasopismo Złoty Wiek (obecnie pod tytułem Przebudźcie się!), będące drugim z najwyżej nakładowych czasopism na świecie (po Strażnicy)[4]. Na międzynarodowym zgromadzeniu, które odbyło się Cedar Point w stanie Ohio we wrześniu 1922 roku, ogłoszono, że odtąd większy nacisk zostanie położony na głoszenie ewangelii od domu do domu. Służba tego rodzaju stała się cechą charakterystyczną Świadków Jehowy. W kolejnych latach wprowadzano dalsze istotne zmiany w niektórych naukach i metodach głoszenia, a także w sprawach organizacyjnych. Opublikowana została seria nowych książek (m.in. Wyzwolenie), które miały zastąpić Wykłady Pisma Świętego napisane przez Charlesa Russella[12][13].

W latach 20. i 30. XX wieku szeroko wykorzystywano transmisje radiowe w celu szerzenia nauk biblijnych. Korzystano z usług stacji komercyjnych, ale też utworzono sieć własnych stacji radiowych, emitujących program o tematyce religijnej (główną i najdłużej działającą było radio WBBR)[14][15].

26 lipca 1931 roku na międzynarodowym kongresie w Columbus została przyjęta rezolucja nadająca nową nazwę – Świadkowie Jehowy, opartą na Księdze Izajasza 43:10–12, aby odróżnić tę społeczność od innych grup badaczy Pisma Świętego i od pozostałej części chrześcijaństwa[16], a także symbolicznie zerwać z dziedzictwem tradycji Russella. W rezolucji oświadczono między innymi: „Jesteśmy sługami Jehowy Boga upoważnionymi do wykonania w Jego imieniu pewnego dzieła, mianowicie dawania — zgodnie z Jego przykazaniem — świadectwa o Jezusie Chrystusie i powiadamiania ludzi, iż Jehowa jest prawdziwym i wszechmocnym Bogiem. Z radością więc obieramy i przyjmujemy imię, które Pan Bóg wypowiedział swymi ustami, i pragniemy, by nas znano pod tym imieniem i nazywano nim, a mianowicie: Świadkowie Jehowy”[17].

Od roku 1932 zaczęto nauczać, że członkowie „małej trzódki” 144 000 braci Chrystusa nie będą jedynymi ludzi, którzy przeżyją Armagedon. Rutherford wyjaśnił, że oprócz 144 000 „pomazańców”, którzy mają uzyskać nagrodę nieśmiertelnego życia w niebie, by razem z Chrystusem panować stamtąd nad całą Ziemią, zbawienie uzyska również inna grupa ludzi, określona w Biblii jako „wielki tłum” (wielka rzesza; Ap 7:9), która ma żyć w przywróconym raju na ziemi; zwłaszcza od roku 1935 kolejne osoby przyłączające się do społeczności Świadków Jehowy są postrzegane zwykle jako członkowie tej grupy.

W styczniu 1942 roku, w czasie śmierci Rutherforda, na całym świecie było ogółem 113 624 głosicieli Świadków Jehowy w 5323 zborach.

W okresie nazizmu część Świadków Jehowy (głównie niemieckich) za praktykowanie swojej wiary została osadzona w hitlerowskich obozach koncentracyjnych, gdzie byli oznaczani fioletowym trójkątem

Dalszy rozwój (1942–obecnie)[edytuj | edytuj kod]

W 1942 roku trzecim z kolei prezesem Towarzystwa Strażnica został Nathan Knorr (zmarł w 1977 roku; kolejni prezesi to: Frederick William Franz, Milton George Henschel i Don Alden Adams). W 1943 roku wprowadzono nowe programy szkoleniowe dla głosicieli (teokratyczna szkoła służby kaznodziejskiej) oraz dla misjonarzy (Biblijna Szkoła Strażnicy – Gilead). Od 1950 do 1960 roku wydano w kilku tomach nowe tłumaczenie Biblii, znane jako Pismo Święte w Przekładzie Nowego Świata (w jednym tomie wydane w 1961). W 1959 wprowadzono szkolenie dla starszych zboru, zwane Kursem Służby Królestwa.

W 1972 roku w miejsce jednoosobowego nadzoru nad poszczególnymi zborami wprowadzono nadzór przez zamianowane grono starszych. W roku 1976 przeprowadzono reorganizację Ciała Kierowniczego – utworzono w nim kilka komitetów odpowiedzialnych za poszczególne dziedziny nadzoru społeczności Świadków Jehowy[18].

Przykładowa Sala Królestwa Świadków Jehowy

W 1986 roku utworzono Regionalne Komitety Budowlane, odpowiedzialne za budowy i remonty Sal Królestwa[19]. Później, od roku 1999 wprowadzono wzmożony program budowy Sal Królestwa w biedniejszych krajach; w ciągu pierwszych 5 lat jego działania w 116 krajach wybudowano ponad 9000 Sal Królestwa[20] (do 2012 roku – 25 402 Sale[21]).

W roku 2009 zmniejszono liczbę cotygodniowych spotkań członków zboru na zebraniach chrześcijańskich z trzech do dwóch (zborowe studium Biblii dołączono do teokratycznej szkoły służby kaznodziejskiej i zebrania służby). Położono nacisk na wykorzystanie wolnego wieczoru na studiowanie Pisma Świętego w gronie rodziny lub osobiście[22].

W 2012 roku zmniejszono liczbę oddziałów na świecie, poprzez połączenie niektórych z nich[23].

W lipcu 2013 roku w Warwick, w amerykańskim stanie Nowy Jork, rozpoczęto budowę obiektów nowego Biura Głównego Świadków Jehowy (obecnie w dzielnicy Nowego Jorku: Brooklyn)[24][25].

Wyznanie stara się dotrzeć do ludzi także poprzez Internet. Oficjalna strona: www.jw.org - zawiera informacje w ok. 700 językach. Umożliwia m.in. czytanie, słuchanie oraz pobieranie (w postaci plików) całej Biblii i różnych wydawnictw Świadków Jehowy. Zawiera też najnowsze informacje o działalności wyznania[26]. Służy również do przekazywania informacji pomiędzy zborami[c].

Wierzenia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Doktryna Świadków Jehowy.

Świadkowie Jehowy trzymają się Biblii jako podstawy wszystkich swoich wierzeń; za interpretację Pisma Świętego odpowiada Ciało Kierownicze. Nauczają, że zmiany doktrynalne są wynikiem ciągłego badania i coraz lepszego zrozumienia Biblii. Wszelkie nauki wprowadzone przez Ciało Kierownicze obowiązują wszystkich Świadków Jehowy; kwestie, które ich zdaniem nie zostały uregulowane w Piśmie Świętym, są pozostawione indywidualnej decyzji (osądowi własnego sumienia).

Poniżej omówiono wybrane nauki Świadków Jehowy (w nawiasach wymieniono niektóre wersety biblijne, na które się powołują, uzasadniając swe wierzenia):

  1. Biblia: Świadkowie Jehowy są przekonani, że tylko Biblia jest Słowem Bożym i zawiera prawdę. Przyjmują tzw. kanon protestancki tzn., że nie uznają za natchnione tzw. ksiąg deuterokanonicznych Starego Testamentu – uważają je za apokryfy[27], natomiast Nowy Testament (Chrześcijańskie pisma greckie) uznają w całości za natchniony. Odrzucają tzw. Tradycję Apostolską oraz wszystkie inne tradycje pozabiblijne (2 Tm 3:16, 17; J 17:17; Mt 15:3).
  2. Bóg: Świadkowie Jehowy wierzą w jednoosobowego Boga, Jehowę (Jahwe) i oddają cześć tylko jemu, jako jedynemu prawdziwemu Bogu. Kładą duży nacisk na posługiwanie się imieniem własnym Boga Stwórcy w odpowiednich sytuacjach i z należytym szacunkiem (Pwt 6:4; Ps 83:18; Rz 10:13)[28]. Nie uznają nauki o Trójcy Świętej, uważając, że jest sprzeczna z Biblią[29][30].
  3. Jezus Chrystus: wierzą, że jest jednorodzonym Synem Boga Jehowy (imię Jezus znaczy „Jehowa jest zbawieniem")[31][28]:
    • był pierwszym stworzeniem Boga (pierworodnym wszelkiego stworzenia); przez niego Bóg stworzył świat materialny i duchowy (Kol 1:15)
    • istniał w postaci duchowej (podobnie jak Bóg i aniołowie) zanim został człowiekiem, do której to postaci powrócił po wstąpieniu do nieba (Mi 5:2; 1 P 3:18; 2 Kor 5:16), gdzie określany jest m.in. jako archanioł Michał (1 Tes 4:16)[32]
    • jego życie zostało przeniesione z Nieba do łona dziewicy Marii (Łk 1:35)
    • jego złożone w ofierze doskonałe życie daje wszystkim ludziom możliwość dostąpienie zbawienia – uzyskania życia wiecznego (Mt 20:28; 1 Tm 2:5, 6)
    • od jesieni roku 1914 z upoważnienia Bożego króluje w niebie (nad Ziemią zapanuje wkrótce po Armagedonie i będzie nad nią panować przez 1000 lat, po czym odda władzę swemu Ojcu, Jehowie) (Dn 4:10–16; Ap 20:6; 1 Kor 15:28)[33]
    • został zgładzony na palu męki (został przybity do prostej belki, pala „crux simplex”krzyż prosty, a nie do krzyża (Dz 5:30)[34]
  4. Duch Święty: wierzą, że jest czynną siłą (mocą) Bożą, nieosobową energią, za pośrednictwem której Bóg wykonuje swoją wolę, i której może udzielać innym[29].
  5. Królestwo Boże: wierzą, że jest to realny rząd, który jest jedyną nadzieją dla ludzkości; rząd ten ma siedzibę w niebie, złożony z Jezusa (jako króla) oraz 144 000 wybranych chrześcijan (część z nich przebywa jeszcze na Ziemi); że Królestwo Boże wkrótce usunie z ziemi zło wraz ze wszystkimi ludzkimi rządami i religiami, i zostanie zaprowadzony nowy świat, w którym zapanuje sprawiedliwość i pokój[35]. Pozostali zbawieni mają żyć na Ziemi w przywróconym raju jako poddani tego Królestwa. Chrystus będzie Królem nad ziemią przez 1000 lat, po czym odda władzę swemu Ojcu, Jehowie (Dn 2:44; 2 Tm 4:18; Ap 11:15; 1 Kor 15:28)[36].
  6. Szatan (czyli Diabeł) – jest to realna osoba, zbuntowany anioł, który zapragnął, aby jemu zamiast Bogu oddawano cześć (nie jest to symbol zła lub złych skłonności). Szatan pociągnął do buntu przeciwko Jehowie Bogu wielu innych aniołów, którzy tym samym stali się demonami. Obecnie ma wielką władzę nad światem ludzkim – nad ludźmi oddalonymi od Boga, ludzkimi rządami i religią fałszywą, dlatego w Biblii nazwany jest „bogiem” tego świata (2 Kor 4:4; 1 J 5:19)[37]. W trakcie 1000-letnich rządów Chrystusa będzie on uwięziony, a po tym okresie ma być na krótko wypuszczony, a następnie na zawsze unicestwiony wraz z wszystkimi innymi przeciwnikami Boga (Ap 20:1–3, 10, 14)[38].
  7. Ziemia: wierzą, że pierwotnym zamierzeniem Bożym wobec Ziemi było, aby była w całości zaludniona czcicielami Stwórcy i że Bóg nie zmienił swojego zamierzenia co do ludzi i Ziemi. Wierzą, że w momencie końca systemu rzeczy, tj. kiedy Boża wojna światowa Armagedonu zniszczy zło tego świata i tych z ludzi, którzy nie spełniają wymagań Jehowy, zbawione osoby będą cieszyć się życiem wiecznym jako doskonali ludzie i że wszyscy zmarli, zachowani w pamięci Bożej, zostaną wskrzeszeni. Wierzą, że Bóg nie dopuści do zniszczenia Ziemi wskutek wojny nuklearnej, przez zanieczyszczenie środowiska ani w wyniku katastrofy kosmicznej[39]. Nie popierają poglądu, jakoby Bóg miał zniszczyć Ziemię ogniem[40].
  8. Śmierć: wierzą, że śmierć jest przeciwieństwem życia, że zmarli nie mogą nic czynić. Ludzie w momencie śmierci przestają istnieć, lecz istnieją w pamięci u Boga. Ponowne zaistnienie jest możliwe dopiero przy zmartwychwstaniu (Kazn 9:5, 6, 10; Ez 18:4)[41].
  9. Dusza: uważają, że według Biblii człowiek żyjący jest duszą; nie posiada nieśmiertelnej duszy (Rdz 2:7; Ez 18:4). Duszami są również wszelkie zwierzęta zamieszkujące ziemię i wody (Rdz 1:20). Odrzucają naukę o nieśmiertelności duszy jako – ich zdaniem – niezgodną z Biblią[42].
  10. Zbawienie: wierzą, że Jehowa Bóg, poprzez swego Syna, zapewni wszystkim prawdziwym chrześcijanom wybawienie z teraźniejszego, niegodziwego świata oraz wyzwolenie z niewoli grzechu i śmierci[43].
  11. Dni ostatnie: wierzą, że po 2520 latach od roku 607 p.n.e. (który to rok uznają za datę zburzenia Jerozolimy przez Nabuchodonozora II), czyli w 1914 nastąpiło niewidzialne wstąpienie Jezusa na tron w niebie, od którego określają czas dni ostatnich tego złego systemu rzeczy czyli obecnych złych rządów na ziemi; zakończy je Armagedon, po którym ma panować Królestwo Boże[44].
  12. Armagedon: według Świadków Jehowy jest to nadchodząca powszechna wojna wielkiego dnia Boga Wszechmocnego (Ap 16:14, 16). Określenie to odnosi się do sytuacji, gdy ziemscy władcy polityczni są zgromadzani przeciwko Jehowie Bogu i Jego Królestwu pod władzą Jezusa Chrystusa[45]. Wyrazem ich sprzeciwu ma być na końcu ogólnoświatowa akcja przeciwko Świadkom Jehowy[46].
  13. Babilon Wielki: Ogólnoświatowe imperium religii fałszywej – zaliczają do niego wszystkie pozostałe religie, włącznie z chrześcijaństwem (które ich zdaniem jako ogół jest niewierne Bogu)[47]. Ma być zniszczony przez Organizację Narodów Zjednoczonych, symboliczną szkarłatną bestię z Księgi Apokalipsy[48].
  14. 144 000: Świadkowie Jehowy wierzą, że Bóg wybrał spośród ludzi 144 000 jako tzw. „małą trzódkę”, klasę ludzi, którzy mają współkrólować z Jezusem Chrystusem w niebie (przez 1000 lat, po Armagedonie)[49]. Są oni powoływani od czasów Chrystusa aż do naszych czasów[50]. Liczba jeszcze żyjących przekracza 10 tysięcy osób[51]; jest to tzw. ostatek żyjących na ziemi[52].
  15. Maria, matka Jezusa: Wierzą, że kiedy został poczęty Jezus, Maria była dziewicą – aż do rozwiązania. Następnie miała przynajmniej kilkoro dzieci z Józefem (Mt 1:20–25; 13:53–56)[53]. Uważają, że należała do grona pierwszych uczniów Jezusa[54], na których został wylany duch święty w dniu Pięćdziesiątnicy 33 r. n.e. i należy do grona 144 000 wybranych do władz Królestwa Bożego[55].
Doroczny kongres na stadionie (Turyn, Włochy 2009)

Praktykowanie wiary[edytuj | edytuj kod]

Zdaniem Świadków Jehowy prawdziwa religia musi opierać się na zasadach zawartych w Piśmie Świętym. Praktykowanie religii nie jest dla nich tylko jednym z elementów życia, ale drogą życiową, tzn. zasadom wiary podporządkowane mają być wszystkie sprawy nie tylko związane z oddawaniem czci Bogu, ale też życie codzienne.

Poniżej omówiono wybrane zasady postępowania oraz praktyki religijne. (W nawiasach wymieniono niektóre wersety biblijne, na które powołują się uzasadniając swe wierzenia i postępowanie.)

Wyznawane zasady
  1. Miłość do Boga. Uważają ją za najważniejszą zasadę. Wynika z niej konieczność całkowitego, bezwzględnego oddania się Bogu, które ma wynikać z dobrej woli i szczerego przywiązania, na podstawie zdobytej wiedzy biblijnej (Mt 22:36–38; J 17:3)[56].
  2. Miłość do bliźnich. Uważają, że miłość do bliźnich powinna być podstawą wszelkich ich relacji z innymi ludźmi (Mt 22:39, 40)[56].
  3. Czystość. Dotyczy ona czystości fizycznej, umysłowej, moralnej i duchowej (rozumianej jako niedopuszczenie do łączenia nauk biblijnych z innymi, sprzecznymi z Biblią poglądami i praktykami) (1 P 1:16; Rz 12:2; 2 Kor 7:1)[57].
  4. Uczciwość. Uważają, że w każdej dziedzinie życia należy postępować uczciwie. Chrześcijanie muszą wystrzegać się kłamstwa, oszczerstw, plotkowania, obłudy, obelg (Hbr 13:18)[58].
  5. Świętość życia i krwi. Życie uważają jako cenny dar od Boga i dlatego należy dbać o własne i cudze życie i zdrowie, niedopuszczalne ich zdaniem jest pozbawianie życia nienarodzonego dziecka (aborcja) (Ps 36:9; Wj 21:22, 23). Za świętą uznają krew jako podtrzymującą i symbolizującą życie danej istoty, co do obchodzenia się z którą wyraźne wskazówki zawiera Pismo Święte. Uznają nakaz z Dz 15:28, 29 co do powstrzymywania się od krwi. Z tego powodu nie przyjmują transfuzji krwi[59].
  6. Neutralność. Zachowują neutralność w sprawach politycznych oraz nie uczestniczą w konfliktach zbrojnych ani nie zgadzają się na odbywanie służby wojskowej (J 18:36; Mt 26:52; Iz 2:2–4)[60].
  7. Podporządkowanie władzom świeckim. Uważają za chrześcijański obowiązek przestrzeganie prawa i okazywanie szacunku władzom. Wyjątek stanowi sytuacja, gdy prawo jest w sprzeczności z wyraźnymi zasadami lub prawami biblijnymi; wtedy uznają za wyższą władzę Boga (Mt 22:21; Rz 13:1; Dz 5:29)[61].
Typowy chrzest nowych członków – przez całkowite zanurzenie w wodzie – na kongresie w Szczecinie (Polska) w 2008 r.
Praktyki religijne
  1. Chrzest. Przyjmują chrzest przez całkowite zanurzenie w wodzie – jako symbol oddania się Bogu osoby duchowo dojrzałej[62]. Nie praktykują chrztu niemowląt, choć może zostać ochrzczone dziecko, jednak wyłącznie na podstawie świadomej decyzji, po zrozumieniu i zaakceptowaniu głoszonych przez nich nauk[63]. Nie posiadają tzw. formuły chrztu, czyli nie ma podczas tego aktu żadnych wygłaszanych słów (przed chrztem padają tylko dwa pytania)[63]
  2. Ewangelizacja. Prowadzą na całym świecie działalność kaznodziejską - przez niepłatnych ochotników, zwanych głosicielami. Swych nauk opartych na Biblii nauczają głównie przez głoszenie od domu do domu, a także przez głoszenie na ulicy i w innych miejscach publicznych oraz przez tzw. głoszenie nieoficjalne – krewnym i znajomym oraz innym spotykanym osobom. W działalności tej szeroko wykorzystują publikacje w formie drukowanej, ale także filmy wideo, nagrania audio oraz oficjalną stronę internetową[64]. Kształcą również misjonarzy w powołanej do tego celu Szkole Gilead.
  3. Małżeństwo. Wyznawcy pragnący zawrzeć małżeństwo muszą zadbać, aby ich związek małżeński był zawarty według prawa obowiązującego w danym kraju. Ceremonii złożenia przysięgi małżeńskiej[65] przewodniczy urzędnik Urzędu stanu cywilnego (w Polsce; w wielu innych krajach - odpowiednik), lub w niektórych krajach upoważniony kaznodzieja. Okolicznościowe przemówienie może odbyć się w miejscowej Sali Królestwa - za zgodą miejscowych starszych zboru; na ogół zapraszana jest cała wspólnota zboru i inni goście[66]. Wygłaszane przemówienie pt. Małżeństwo godne uznania w oczach Bożych kieruje uwagę na praktyczne rady zawarte w Biblii, dotyczące życia rodzinnego[67]. W zależności od decyzji nowożeńców może się potem odbyć przyjęcie weselne, na które przybywają zaproszeni goście[67]. Niektóre zwyczaje ślubne nie są praktykowane.
    • Nie praktykuje się odnawiania przysięgi małżeńskiej, a obchodzenie rocznic ślubu pozostawione jest osobistej decyzji[68].
    • Duży nacisk kładzie się na to, by współmałżonkiem została osoba z grona współwyznawców, choć nie jest to warunkiem zawarcia małżeństwa[69].
    • Możliwość zawarcia ponownego związku małżeńskiego jest uzależniona od śmierci współmałżonka; dopuszczalna jest także w przypadku posiadania rozwodu, ale tylko wtedy, gdy dojdzie do niego na podstawie cudzołóstwa jednej ze stron[70].
  4. Modlitwa. Modlą się wyłącznie do Boga Jehowy, a swoje modlitwy zanoszą w imię jego syna – Jezusa, nie recytują ich z pamięci, ani nie odczytują z np. modlitewnika[71]).
    • Odrzucają kult obrazów, rzeźb i innych wizerunków (który uważają za bałwochwalstwo) oraz pośrednictwo i kult świętych[72].
      Świadkowie Jehowy studiują Biblię osobiście lub czynią to w gronie rodzinnym (tzw. wielbienie Boga w gronie rodzinnym), prócz tego codziennie analizują fragment z Biblii na podstawie broszury Codzienne badanie Pism
  5. Osobiste lub rodzinne studium Biblii. Biblię studiują indywidualnie – tzw. osobiste studium Biblii, lub w gronie rodzinnym (tzw. wielbienie Boga w gronie rodzinnym)[73].
  6. Pogrzeb. Pochówek odbywa się w sposób zgodny z miejscowym prawem i zwyczajami; może być stosowana kremacja[75]. Uroczystości pogrzebowe wyznawców nie zawierają rytuałów i obrzędów w intencji zmarłych.
    • Okolicznościowe przemówienie może odbyć się w miejscowej Sali Królestwa, w zakładzie pogrzebowym, w domu zmarłego lub przy grobie. Starszy zboru krótko przypomina historię życia zmarłego oraz jego nadzieję na zmartwychwstanie, którą żywił; przypomina, co Biblia mówi o śmierci i nadziei zmartwychwstania (J 5:28,29; 11:25; Rz 5:12; 2P 3:13). W czasie uroczystości zwykle śpiewa się kilka stosownych pieśni, a kończy modlitwą do Boga[76].
    • Wystrzegają się zwyczajów praktykowanych z myślą o zjednaniu sobie przychylności zmarłych lub jakichkolwiek działań na ich rzecz związanych z poglądem, jakoby człowiek posiadał nieśmiertelną duszę[76][77][78].
  7. Pomoc humanitarna. W razie klęsk żywiołowych, wojen i zamieszek organizują pomoc humanitarną głównie dla poszkodowanych współwyznawców (lokalną lub międzynarodową).
  8. Szkolenia. Prowadzą szkolenia np.: Kurs Służby Pionierskiej, Kurs Służby Królestwa, Kurs dla Ewangelizatorów Królestwa[79] czy Biblijna Szkoła Strażnicy – Gilead[80]. Prowadzą również kursy czytania i pisania dla analfabetów[81].
  9. Święta. Obchodzą co roku rocznicę Wieczerzy Pańskiej - potocznie nazywaną Pamiątką śmierci Jezusa Chrystusa (w okresie zbliżonym do świąt Wielkiego Tygodnia, poprzedzającego Wielkanoc), wiosną w dniu odpowiadającym 14 nisan według biblijnego kalendarza księżycowego[82]. Odrzucają tradycyjne rytuały, święta, wywodzące się z kultury ludowej bądź obchodzone indywidualnie – jak urodziny czy imieniny, ustanowione święta państwowe lub święta religijne, jeśli te naruszają przykazania lub zasady biblijne, np. związane są lub wywodzą się z niezgodnych z Biblią poglądów i praktyk religijnych, stanowią element kultu państwa lub nadmiernej czci oddawanej ludziom[83].
Zebranie zborowe Świadków Jehowy w Sali Królestwa w Portugalii
Zgromadzenie specjalne „Pozostały czas jest skrócony” w Sali Zgromadzeń w Sosnowcu (Polska)
  1. Wykluczenie/odłączenie. W przypadku, gdy jakiś Świadek postępuje wbrew zasadom wiary, propaguje nauki sprzeczne z przyjętymi naukami, bądź popełni jakiś poważny grzech, a nie okaże szczerej skruchy i żalu za swoje złe postępowanie, tzw. komitet sądowniczy złożony ze starszych zboru, może go wykluczyć ze społeczności. Istnieje możliwość powrotu, jeśli zmieni swoje postępowanie (do czasu powrotu będzie traktowany jak osoba wykluczona, co oznacza unikanie z nim wszelkich kontaktów). Osoba wykluczona może przychodzić na zebrania religijne do Sali Królestwa, jednak nie może się na nich wypowiadać ani kontaktować z obecnymi. Osoba, która odłącza się od ich społeczności, rezygnując z przynależności do niej i praktykowania ich religii, traktowana jest podobnie, jak osoby wykluczone[84].
  2. Zebrania zborowe. Uczestniczą dwa razy w tygodniu w otwartych zebraniach zboru, które odbywają się w obiektach nazywanych Salami Królestwa[85]. Składa się na nie pięć zebrań: wykłady biblijne, studium Biblii za pomocą artykułu ze Strażnicy (studium Strażnicy), Zborowe studium Biblii (analiza fragmentu książek omawiających najczęściej księgi biblijne), zebranie teokratycznej szkoły służby kaznodziejskiej – pokazy i instruktaże technik ewangelizacji (sposoby głoszenia) i zebranie służby czyli wywiady i dyskusje, omawianie artykułów z Naszej Służby Królestwa oraz omawianie potrzeb zboru – różne tematy i zagadnienia o treści przydatnej dla członków zborów[86][87].
  3. Zgromadzenia. Zwykle trzy razy do roku uczestniczą w masowych spotkaniach zwanych kongresami (zgromadzeniami)[88], organizowanych zwykle na dużych obiektach, takich jak stadiony, hale sportowe, a także coraz częściej we własnych obiektach specjalnie do tego celu zbudowanych, tzw. Salach Zgromadzeń.

Organizacja[edytuj | edytuj kod]

W społeczności Świadków Jehowy nie występuje podział na duchownych i laików – wszyscy są duchowymi braćmi i siostrami.

Organizacja Świadków Jehowy zarządzana jest w sposób określany przez nich jako teokratyczny. Składają się na nią lokalne społeczności chrześcijan, zwane zborami, zgrupowane w obwody, te następnie – w krajowe lub międzynarodowe biura oddziałów i tzw. strefy. Wszystkie te struktury działają pod ogólnoświatowym nadzorem tzw. Ciała Kierowniczego. Ciało Kierownicze sprawuje nadzór we wszelkich sprawach dotyczących nauk i działalności całej organizacji (liczba jego członków zmienia się, ale zwykle jest to kilku lub kilkunastu mężczyzn).

Wobec administracji państwowej Świadków Jehowy reprezentują różne rejestrowane w poszczególnych krajach instytucje prawne. Do najważniejszych należą: Pensylwańskie Biblijne i Traktatowe Towarzystwo Strażnica, do którego należą prawa autorskie publikacji Świadków Jehowy, oraz Zarejestrowane Nowojorskie Towarzystwo Biblijne i Traktatowe Strażnica zarządzające majątkiem. W Polsce Świadków Jehowy reprezentuje związek wyznaniowy: „Świadkowie Jehowy w Polsce” z siedzibą w Nadarzynie pod Warszawą.

Statystyki[edytuj | edytuj kod]

Oficjalna szacunkowa liczba aktywnych głosicieli organizacji Świadków Jehowy na świecie (1931–2010) (kolory: zielony – liczba obecnych na Wieczerzy Pańskiej (Pamiątce); czerwony – najwyższa liczba głosicieli; niebieski – przeciętna liczba głosicieli)
Najwyższa liczba głosicieli Świadków Jehowy na świecie w latach 1945–2013
Information icon.svg Zobacz więcej w artykule Głosiciel, w sekcji Tabela liczby głosicieli.
Information icon.svg Zobacz więcej w artykule Pionier (Świadkowie Jehowy), w sekcji Tabela liczby pionierów.
Information icon.svg Zobacz więcej w artykule Świadkowie Jehowy w Australii i Oceanii, w sekcji Statystyka.
Information icon.svg Zobacz więcej w artykule Świadkowie Jehowy w krajach Azji, w sekcji Statystyka.

Według własnych statystyk[2] w sprawozdaniu za 2013 było maksymalnie 7 965 954 głosicieli, tj. osób, które systematycznie prowadzą służbę kaznodziejską, ochrzczonych i nieochrzczonych w 113 823 zborach (w Polsce 124 280 głosicieli w 1418 zborach). Podczas jedynego w roku święta religijnego Świadków Jehowy – Wieczerzy Pańskiej (Pamiątki) – zebrało się w 2013 roku na całym świecie, 19 241 252 Świadków Jehowy, osób zainteresowanych ich wiarą oraz innych zaproszonych (w Polsce 200 871).

Zestawienie podstawowych statystyk opublikowanych przez Świadków Jehowy[d]:

  • Najwyższa liczba głosicieli w 2013: 7 965 954
  • Przeciętna liczba głosicieli w 2013: 7 698 377
  • Procent wzrostu w stosunku do 2012: 2,1%
  • Liczba nowoochrzczonych w 2013: 277 344
  • Liczba krajów i terytoriów: 239
  • Przeciętna liczba pionierów pomocniczych w 2013: 496 089
  • Przeciętna liczba pionierów pełnoczasowych w 2013: 1 025 677
  • Liczba godzin spędzonych w działalności kaznodziejskiej w 2013: 1 841 180 235
  • Przeciętna liczba studiów biblijnych w 2013: 9 254 963
  • Liczba obecnych na Wieczerzy Pańskiej (Pamiątce) w 2013: 19 241 252
  • Liczba zborów w 2013: 113 823

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Publikacje Świadków Jehowy.

Świadkowie Jehowy są aktywni w rozpowszechnianiu swojej religii. Publikacje wydają w ponad 700 językach[89] (w formie drukowanej, elektronicznej, fonicznej i wizualnej)[90], w tym w ponad 670 językach online[91]. Do najbardziej znanych należą czasopisma: Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy wydawana w 220 językach w przeciętnym nakładzie w prawie 46 milionów egzemplarzy oraz Przebudźcie się! – w 99 językach w przeciętnym nakładzie ponad 44,7 miliona egzemplarzy. Wydali również Pismo Święte w Przekładzie Nowego Świata, które ukazało się do tej pory w nakładzie ponad 208 milionów egzemplarzy w 122 językach[92][93][94]. Tylko w latach 1998–2008 łączny nakład wszystkich ich publikacji wyniósł ponad 20,7 miliarda egzemplarzy[95]. Wszystkie publikacje zostały wydrukowane we własnym zakresie – głównie w 15 dużych drukarniach znajdujących się w Ameryce Północnej i Południowej, Afryce, Azji, Australii i Europie[96].

Status religii oraz legalność[edytuj | edytuj kod]

W większości krajów świata Świadkowie Jehowy są zarejestrowani jako legalny związek wyznaniowy.

Wiele międzynarodowych organizacji świeckich, także sądowniczych, uznaje Świadków Jehowy jako znaną religię. Czasami jednak w niektórych dokumentach wymieniani są jako sekta. Na przykład we Francji w 1996 roku Sąd Apelacyjny orzekł, że Świadkowie Jehowy są sektą, co nie zmieniło statusu prawnego potwierdzającego, że są nadal zalegalizowanym związkiem wyznaniowym[97]. 1 grudnia 2005 roku Sąd Apelacyjny w Paryżu nakazał francuskiemu ministrowi spraw wewnętrznych udostępnić Świadkom Jehowy policyjne dokumenty, na podstawie których wciągnięto ich w 1996 na listę sekt. Sąd uznał jednak, że oceny skutków działalności Świadków Jehowy, o której wspominają te dokumenty, miały błahy charakter i nie mogą być brane pod uwagę. 30 czerwca 2011 roku Europejski Trybunał Praw Człowieka orzekł, że rząd Francji naruszył prawa Świadków Jehowy, kiedy starał się narzucić z mocą wsteczną 60% podatku od wszystkich religijnych darowizn przekazanych przez Świadków Jehowy we Francji w latach 1993 i 1996[98]. 5 lipca 2012 roku Europejski Trybunał Praw Człowieka orzekł, że rząd Francji musi zapłacić ponad 4,5 miliona euro - wraz z odsetkami - w celu pełnego zadośćuczynienia Świadkom Jehowy za naruszenie ich wolności religijnej poprzez nielegalne opodatkowanie[99]. 11 grudnia 2012 roku rząd Francji zwrócił Świadkom Jehowy 6  373  987,31 euro; pokrył także koszty procesu[100].

Działalność wyznania jest zakazana lub znacznie ograniczona w 30 krajach (kolor czerwony), jest ona w nich prowadzona nieoficjalnie

W wielu krajach Świadkowie Jehowy odmawiający udziału w szkoleniu wojskowym skazywani są na karę pozbawienia wolności, choć w innych podyktowana sumieniem odmowa służby wojskowej jest uznawana jako uzasadniająca do niepowoływania do tej służby i odmawiający jej nie są karani. 7 lipca 2011 roku Wielka Izba Europejskiego Trybunału Praw Człowieka większością głosów szesnaście do jednego (przedstawiciel z Armenii) orzekła, że Armenia narusza prawo do wolności sumienia jednego z tamtejszych Świadków Jehowy, skazanego i uwięzionego za uchylanie się od służby wojskowej ze względu na sprzeciw sumienia. Orzeczenie to oznacza ostateczne określenie definicji ochrony praw osób uchylających się od pełnienia służby wojskowej ze względu na sprzeciw sumienia w 44-letnim orzecznictwie w tej kwestii[101]. 12 listopada 2013 roku ostatnich 14 Świadków Jehowy opuściło więzienia, w których znajdowali się z powodu odmowy pełnienia służby wojskowej. Rozpatrzono też 71 z ponad 90 wniosków złożonych przez młodych Świadków dotyczących skierowania do służby cywilnej odbywającej się poza kontrolą wojska zamiast do służby wojskowej. Równocześnie komisja zadeklarowała rozpatrzeć pozostałe wnioski. Decyzje te zdają się kończyć problem Świadków Jehowy w Armenii spośród których, począwszy od 1993 roku, ponad 450 znalazło się z tego powodu w więzieniach[102].

Działalność religijna Świadków Jehowy była w przeszłości zakazywana lub ograniczana prawnie w wielu krajach, w których obecnie mogą ją pełnić bez przeszkód – zwłaszcza w okresach wojny. W Sądzie Najwyższym USA do końca 1998 roku toczyło się 71 spraw dotyczących działalności religijnej lub wolności wyznania Świadków Jehowy, z których około dwie trzecie skończyło się wyrokiem korzystnym dla tego ruchu religijnego. Procesy przeciwko temu związkowi religijnemu toczą się także w Gruzji i w Rosji.

Całkowity zakaz działalności lub znaczne jej ograniczenie (aż po otwarte prześladowania, aresztowania, przetrzymywanie w więzieniach i obozach, liczne przypadki używania przemocy i inne szykany) ma miejsce w 30 krajach: komunistycznych (Chiny, Korea Północna, Laos, Wietnam), islamskich: Algieria, Afganistan, Arabia Saudyjska, Bahrajn, Dżibuti, Egipt[103], Erytrea – gdzie w 1994 roku odebrano im obywatelstwo i wielu z nich (także członkowie ich rodzin, w tym dzieci) od tego czasu przebywa w więzieniach[104][105], Irak, Iran, Jemen, Jordania, Katar, Komory, Kuwejt, Libia, Malediwy, Maroko, Oman, Somalia, Syria, Tunezja, Uzbekistan, Zjednoczone Emiraty Arabskie, Turkmenistan[106], Tadżykistan[107][108][109][110][111][112][113] a także w Bhutanie i Singapurze. Ogółem w wyżej wymienionych krajach następuje w ciągu ostatnich kilku lat coroczny ok. 12–26-procentowy wzrost aktywnych wyznawców[114]. W 2013 roku w tych krajach działało w sumie 39 388 aktywnych wyznawców w 708 zborach[115].

Świadkowie Jehowy w Polsce w celu ułatwienia importu swoich publikacji zarejestrowali w 1985 roku spółkę Strażnica – Wydawnictwo Wyznania Świadków Jehowy w Polsce[116]. 12 maja 1989 zostali oficjalnie zarejestrowani i zalegalizowani w ówczesnym Urzędzie do Spraw Wyznań jako związek wyznaniowy pod ówczesną nazwą Strażnica – Towarzystwo Biblijne i Traktatowe. Zarejestrowany Związek Wyznania Świadków Jehowy w Polsce, obecnie jako Świadkowie Jehowy w Polsce. Od 31 stycznia 1990 roku są wpisani do nowego rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych, jaki utworzono, pod nr 34[117][118].

Według danych z 12 listopada 2013 roku na całym świecie uwięzionych było 679 Świadków Jehowy. W tym w Erytrei – 52, w Górskim Karabachu – 1, w Korei Południowej – 599, w Singapurze – 18 a w Turkmenistanie 9. W Górskim Karabachu, Korei Południowej, Singapurze i Turkmenistanie powodem uwięzienia była odmowa pełnienia służby wojskowej (jednej osobie w Turkmenistanie przedstawiono fałszywe zarzuty). Natomiast wśród 52 osób uwięzionych w Erytrei znajdują się zarówno kobiety jak i mężczyźni. Żadnej z tych osób nie zostały też formalnie przedstawione zarzuty. Trzech więźniów znajduje się w więzieniach od 24 września 1994 roku, czyli już 20 lat (Erytrea uzyskała niepodległość w 1993 roku)[119].

Kontrowersje i krytyka[edytuj | edytuj kod]

Świadkowie Jehowy zwracają na siebie uwagę krytyki w związku z ich naukami doktrynalnymi, tłumaczeniem Biblii, stosunkiem do zagadnień zdrowia, wykształcenia, apolityczności czy rozpatrywania przypadków nadużyć seksualnych.

Przekład i biblijne podstawy wiary

Niektórzy bibliści, wśród nich Bruce M. Metzger, zwracają uwagę, że przekład pewnych wersetów wspiera niektóre nauki Świadków Jehowy[120][121][122][123]. Jason David BeDuhn z Northern Arizona University przyznaje, że pomimo iż przekład wspiera doktrynę wyznania, to jednak jest to stosunkowo dobry i zrozumiały przekład[124].

Krytycy zarzucają Świadkom Jehowy, że wbrew świadectwom ze starożytności (Orygenes, Selecta in Ezechelem 9; Ireneusz, Adversus haereses 2:24:4; Justyn, Dialog z Żydem Tryfonem 40:3 ), na temat kształtu krzyża, na którym zginął Chrystus, zamianę w 1936 tradycyjnego określenia krzyż na pal męki[potrzebne źródło]. Wprowadzoną zmianę Świadkowie uzasadniają znaczeniem greckiego terminu stauros, który w czasach apostolskich miał ich zdaniem oznaczać pal, a nie dwubelkowy krzyż, powołując się przy tym na takich badaczy, jak: John Denham Parsons, William Edwy Vine[125] i Hermann Fulda, Paul Wilhelm Schmidt[126].

Zdrowie

Krytykowane bywa postępowanie Świadków Jehowy polegające na odmowie przyjmowania transfuzji pełnej krwi, który wynika według nich z nakazu powstrzymywania się od krwi wyrażonego w Dziejach Apostolskich (Dz 15:22–29[e] i Rdz 9:4–5[127]). Zdaniem krytyków zapis ten odnosi się jedynie do spożywania krwi, a nie jej przetaczania, i miał obowiązywać tylko przez pewien czas (w I wieku). Krytykowane są także wielokrotne zmiany doktryny w tej kwestii: od braku zakazu transfuzji, poprzez całkowity zakaz transfuzji, w tym również wszelkich frakcji krwi, po zezwolenie na przyjmowanie drobnych frakcji krwi. Szczególny sprzeciw budzi fakt, iż zakaz transfuzji obejmuje również niepełnoletnie dzieci Świadków Jehowy, które nie są niejednokrotnie świadome podejmowanych za nie decyzji. Zwraca się tu również uwagę, iż Towarzystwo Strażnica w przeszłości zakazywało także przyjmowania szczepionek, jak i przeszczepów narządów, z czego się później wycofało. Zdaniem lekarzy z Akademii Medycznej im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu, niejednokrotnie argumenty Świadków Jehowy obok wiedzy na temat transfuzji krwi opierają się na pseudonaukowych twierdzeniach czy też są tendencyjne, choć przyznają oni, że Świadkowie Jehowy stanowią również jedną z najlepiej zorganizowanych i poinformowanych grup pacjentów w temacie leczenia krwią, jej pochodnymi i preparatami krwiozastępczymi[128].

Postępowanie wobec nadużyć seksualnych

Środowisko Silentlambs[129] („Ciche owce”) oskarża organizację Świadków Jehowy o stosowanie polityki, która miałaby ukrywać przypadki molestowania seksualnego, by nie narazić ich organizacji na zniesławienie[130][131][132]. Dotychczas żaden proces wytoczony wobec organizacji Towarzystwa Strażnica w Stanach Zjednoczonych nie zakończył się wyrokiem skazującym, a jedynie oddaleniem pozwów lub ugodą. Według NBC News wobec jednego przypadku Towarzystwo Strażnica wypłaciło 780 000 dolarów w procesie zakończonym polubownie[133]. Jedyne wyroki skazujące, jakie miały miejsce, dotyczyły spraw wytoczonych przeciw pojedynczym osobom, niekiedy pełniącym funkcję starszych zboru Świadków Jehowy.

Neutralność

Krytykowane jest głoszona przez Świadków Jehowy neutralność polityczna, która zdaniem przeciwników zasada nie jest zachowywana przez nich konsekwentnie. Wspomina się np. o wystosowaniu 25 czerwca 1933 roku otwartego listu do Adolfa Hitlera i narodu niemieckiego o nazwie Declaration of Facts (Deklaracja Faktów), w którym potępili Ligę Narodów, a Wielką Brytanię i Stany Zjednoczone określili mianem największego gnębiciela na ziemi[134][135][136][137][138]. Jednak zarzucając Świadkom Jehowy współpracę czy też popieranie reżimu nazistowskiego ignoruje się kontekst biblijny uznania Ligi Narodów za światowy problem, a także odrzucenia przez Boga narodu żydowskiego jako wybranego, co absolutnie nie implikuje usprawiedliwiania ludobójstwa.[potrzebne źródło]

Zwraca się również uwagę na zarejestrowanie się Towarzystwa Strażnica w strukturach Organizacji Narodów Zjednoczonych w 1946 roku[139], a w latach 1991–2001 podjęcie współpracy z ONZ jako Organizacja pozarządowa (NGO) – z Departamentem Informacji Publicznej (DPI), co zdaniem krytyków oznaczało zobowiązanie się do podzielania i popierania ideałów ONZ zawartych w jej statucie – włącznie ze wsparciem i okazywaniem szacunku dla zasad Karty Narodów Zjednoczonych, co potwierdził 4 marca 2004 roku Paul Hoeffel – Szef Sekcji NGO Departament Informacji Publicznej[potrzebne źródło]. Towarzystwo Strażnica w listach prywatnych przyznało, że zapisało się do DPI przy Organizacji Narodów Zjednoczonych, lecz swoje działania tłumaczy niewiedzą o odpowiedzialności, jaka ciążyła w związku z przynależnością do DPI i chęcią wglądu do źródeł informacji zgromadzonych przez Organizację Narodów Zjednoczonych. Natomiast oświadczenie rzecznika ONZ przeczy takiemu tłumaczeniu się z tego faktu Towarzystwa Strażnica[140].

Chrześcijaństwo

Wielu chrześcijan nie zgadza się z zaliczaniem Świadków Jehowy do chrześcijan, między innymi ze względu na nieuznawanie przez nich Trójcy Świętej i boskości Jezusa[141]. Ponadto sami Świadkowie piszą np., że w rozmowach z przedstawicielami judaizmu stwierdzają: "Nie należymy do kościołów chrześcijaństwa i nie wierzymy w Trójcę, tylko oddajemy cześć Bogu Abrahama."[142], "Chrześcijaństwa tego nie założyli jednak Jezus Chrystus i jego dwunastu apostołów"[143], "Nadzieje chrześcijaństwa na wybawienie nie mają podstaw biblijnych"[144], "Kierunek aktywności kościołów nominalnego chrześcijaństwa jest wręcz sprzeczny z naukami założyciela chrystianizmu"[145], ale wyjaśniają, że dotyczy to nominalnego chrześcijaństwa, w przeciwieństwie do prawdziwego, określanego też jako chrystianizm. Nowa encyklopedia powszechna PWN z roku 2004 zalicza Świadków Jehowy wraz z mormonami i wyznaniami łączącymi chrześcijaństwo z religiami wschodu i Afryki do grup na pograniczu chrześcijaństwa[146].

Inne

Krytycy zwracają również uwagę, iż Świadkowie Jehowy zniechęcają swoich wyznawców do zdobycia wyższego wykształcenia, zachęcając do stawiania sobie innych, wartościowszych ich zdaniem celów życiowych, związanych ze służbą dla Boga[147], gdyż według nich świeckie wykształcenie, majątek i pozycja społeczna mają ograniczoną wartość[148][149][150][151][152][153].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło świadek Jehowy w Wikisłowniku
Świadkowie Jehowy w poszczególnych krajach

Uwagi

  1. Za datę powstania zboru chrześcijańskiego przyjmuje się dzień święta Pięćdziesiątnicy 33 roku n.e. Świadkowie Jehowy uważają, że ich współczesna działalność jest przywróceniem chrystianizmu praktykowanego przez uczniów Jezusa Chrystusa w I wieku. Za początek swej współczesnej działalności uznają jednak powstanie klasy studium Biblii w Allegheny w USA, która dała początek Badaczom Pisma Świętego (zob. Restoracjonizm; hasło Świadkowie Jehowy w: Prowadzenie rozmów na podstawie Pism, ss. 344, 355).
  2. W późniejszych latach w celu prowadzenia na całym świecie działalności ewangelizacyjnej zarejestrowano również w innych krajach niedochodowe korporacje, będące prawnymi reprezentantami społeczności religijnej, która stała się później znana jako Świadkowie Jehowy. Zazwyczaj, gdy używa się terminu Towarzystwo Strażnica, odnosi się on do wspomnianego pensylwańskiego, nadal działającego Towarzystwa. Zarząd Towarzystwa przez długi czas stanowił grupę ludzi odpowiedzialnych pod każdym względem za ogólnoświatową działalność Świadków Jehowy. Przez wiele lat utożsamiany on był z Ciałem Kierowniczym. Jednak w 1970 roku zrozumiano, że należy odróżnić Ciało Kierownicze, nadzorujące działalność religijną, od tych korporacji prawnie zarejestrowanych w celu ułatwienia prowadzenia działalności Świadków Jehowy. Odtąd te organizacje i stowarzyszenia, łącznie z najstarszym z nich, są uważane za zwykłe narzędzia, służące administracji i reprezentujące społeczność Świadków Jehowy w czynnościach formalno-prawnych (Ciało Kierownicze a korporacja prawna – na czym polega różnica. W: Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 15 stycznia 2001. s. 28–31.). Od roku 2000 żaden z członków Ciała Kierowniczego nie zasiada w zarządzie pensylwańskiej lub innej korporacji Towarzystwa Strażnica (Religia prawdziwa rozszerza się na cały świat. W: Proroctwo Izajasza, tom II [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy. s. 317.)
  3. Funkcja dostępna po zalogowaniu.
  4. Dane dotyczą tzw. roku służbowego, liczonego od września poprzedniego roku kalendarzowego do sierpnia danego roku.
  5. Świadkowie Jehowy powołują się w tym względzie na wersety: Wówczas postanowili apostołowie i starsi razem z całym zborem posłać wybranych spośród siebie mężów (...) dając im do ręki następujące pismo: (...) Postanowiliśmy bowiem, Duch Święty i my, by nie nakładać na was żadnego innego ciężaru oprócz następujących rzeczy niezbędnych: Wstrzymywać się (...) od krwi(Dz 15:22–29 BW)

Przypisy

  1. Stark et al. (1997). Why Jehovah's Witnesses Grow So Rapidly: A Theoretical Application. Journal of Contemporary Religion 12 (2): 133-157.
  2. 2,0 2,1 Rocznik Świadków Jehowy 2014, s. 176, Towarzystwo Strażnica, Nowy Jork: 2014
  3. „Czuwajcie”. W: Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 1 lutego 2005. s. 32.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 „Ja jestem z wami”. W: Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 15 sierpnia 2012. s. 3-7.
  5. Służenie razem ze strażnikiem. W: Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 1 stycznia 2000. s. 6–11.
  6. Czym jest Towarzystwo Biblijne i Traktatowe – Strażnica. W: Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 1 maja 2009. s. 25.
  7. 7,0 7,1 Daty. Biblioteka Internetowa Strażnicy.
  8. Pensylwańskie Towarzystwo Biblijne i Traktatowe – Strażnica. Biblioteka Internetowa Strażnicy.
  9. W.T. Ellis, The Continent, McCormick Publishing Company, vol. 43, no. 40, 3 października 1912 pg. 1354
  10. „Arcydzieło”. W: Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 15 stycznia 2001. s. 8, 9.
  11. Świadkowie Jehowy – głosiciele Królestwa Bożego. Towarzystwo Strażnica, s. 63.
  12. Praca zbiorowa: Pilnie zważaj na proroctwa Daniela!. Towarzystwo Strażnica, 1999, s. 304. ISBN 83-86930-32-2. (pol.)
  13. Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy 1 listopada 1993, s. 12 (pol.)
  14. Świadkowie Jehowy w XX wieku, Towarzystwo Strażnica, 1989, s. 8
  15. Świadkowie Jehowy – głosiciele Królestwa Bożego. Towarzystwo Strażnica, s. 80.
  16. Pojawienie się i rozwój w czasach nowożytnych. Biblioteka Internetowa Strażnicy.
  17. Podążanie coraz jaśniejszą ścieżką. 15 lutego 2006. s. 26–30, akapit 6.
  18. Podążanie coraz jaśniejszą ścieżką. W: Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 15 lutego 2006. s. 26–30.
  19. Świadkowie Jehowy – głosiciele Królestwa Bożego. Towarzystwo Strażnica, s. 723.
  20. Czy zaznajesz szczęścia z dawania?. W: Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 1 listopada 2004. s. 19–23.
  21. Sprawozdanie ze zgromadzenia statutowego. www.jw.org, 9 listopada 2012.
  22. List od Ciała Kierowniczego. Biblioteka Internetowa Strażnicy. s. 4.
  23. Rocznik Świadków Jehowy 2013. Nowy Jork: Towarzystwo Strażnica, 2013, s. 11–13. ISBN 978-83-61557-32-6.
  24. Świadkowie Jehowy przenoszą swoje Biuro Główne, www.jw.org
  25. Prace w Wallkill i Warwick posuwają się naprzód, www.jw.org
  26. Serwis jw.org — narzędzie do szerzenia prawdy biblijnej. www.jw.org, 24 lipca 2014.
  27. Apokryfy. W: Wnikliwe poznawanie Pism, t. I [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy. s. 87–92.
  28. 28,0 28,1 W co wierzą?. W: Świadkowie Jehowy – Kim są? W co wierzą? [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 2001. s. 12–14.
  29. 29,0 29,1 Prawda o Ojcu, Synu i duchu świętym. W: Czego naprawdę uczy Biblia? [on-line]. Biblioteka internetowa Strażnicy. s. 201–204.
  30. Trójca. W: Prowadzenie rozmów na podstawie Pism, wyd. 2 [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 2001. s. 365–388.
  31. Jezus Chrystus. W: Prowadzenie rozmów na podstawie Pism, wyd. 2 [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 2001. s. 122–134.
  32. Kim jest archanioł Michał?. W: Czego naprawdę uczy Biblia? [on-line]. Biblioteka internetowa Strażnicy. s. 218–219.
  33. Rok 1914 — szczególna data w świetle proroctw biblijnych. W: Czego naprawdę uczy Biblia? [on-line]. Biblioteka internetowa Strażnicy. s. 215–218.
  34. Dlaczego prawdziwi chrześcijanie nie otaczają czcią krzyża. W: Czego naprawdę uczy Biblia? [on-line]. Biblioteka internetowa Strażnicy. s. 204–206.
  35. Czym jest Królestwo Boże?. W: Czego naprawdę uczy Biblia? [on-line]. Biblioteka internetowa Strażnicy. s. 76–85.
  36. Czym jest Królestwo Boże?. W: Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 1 lipca 2011. s. 16–17.
  37. Kim jest Szatan? Czy naprawdę istnieje?. W: Przebudźcie się! [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 8 lutego 2007. s. 12-13.
  38. Szatan Diabeł. W: Prowadzenie rozmów na podstawie Pism, wyd. 2 [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 2001. s. 328–334.
  39. Armagedon — radosny początek. W: Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 1 grudnia 2005. s. 4–7.
  40. Ziemia. W: Prowadzenie rozmów na podstawie Pism, wyd. 2 [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 2001. s. 411–415.
  41. Śmierć. W: Prowadzenie rozmów na podstawie Pism, wyd. 2 [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 2001. s. 334–340.
  42. Dusza. W: Prowadzenie rozmów na podstawie Pism, wyd. 2 [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 2001. s. 90–94.
  43. Zbawienie. W: Prowadzenie rozmów na podstawie Pism, wyd. 2 [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 2001. s. 406–410.
  44. Dni ostatnie. W: Prowadzenie rozmów na podstawie Pism, wyd. 2 [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 2001. s. 73–82.
  45. Armagedon. W: Prowadzenie rozmów na podstawie Pism, wyd. 2 [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 2001. s. 29–33.
  46. Wizje Królestwa Bożego stają się rzeczywistością. W: Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy [on-line]. Biblioteka internetowa Strażnicy, 15 stycznia 2005. s. 19.
  47. Babilon Wielki. W: Prowadzenie rozmów na podstawie Pism, wyd. 2 [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 2001. s. 34–38.
  48. Okaż się gotowy!. W: Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy [on-line]. Biblioteka internetowa Strażnicy, 15 marca 2011. s. 24–28.
  49. Ponowne narodzenie. W: Prowadzenie rozmów na podstawie Pism, wyd. 2 [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 2001. s. 248–252.
  50. Zbieranie tego, co w niebiosach, i tego, co na ziemi. W: Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy [on-line]. Biblioteka internetowa Strażnicy, 15 lutego 2006. s. 21–25.
  51. Rocznik Świadków Jehowy 2013. Nowy Jork: Towarzystwo Strażnica, 2013, s. 178. ISBN 978-83-61557-32-6.
  52. Ostatek W: Leksykon: Wnikliwe poznawanie Pism, Wydawnictwo: Towarzystwo Strażnica, 2007, t. 2, s. 280.
  53. Maria (matka Jezusa). W: Prowadzenie rozmów na podstawie Pism, wyd. 2 [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 2001. s. 165–172.
  54. Czego możemy się nauczyć z przykładu Marii?. W: Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy [on-line]. Biblioteka internetowa Strażnicy, 1 stycznia 2009. s. 3–9.
  55. Rola Marii w zamierzeniu Bożym. W: Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy [on-line]. Biblioteka internetowa Strażnicy, 1 stycznia 2009. s. 9–10.
  56. 56,0 56,1 Bóg ma dla nas dobrą nowinę!, Towarzystwo Strażnica, Nowy Jork: 2012, ss. 22, 23, ISBN 978-83-61557-28-9
  57. Bóg kocha ludzi dbających o czystość, Trwajcie w miłości Bożej, ss. 86–96, www.jw.org
  58. We wszystkim postępujmy uczciwie, Trwajcie w miłości Bożej, ss. 160–170, www.jw.org
  59. Boży pogląd na życie, Czego naprawdę uczy Biblia?, ss. 125–133, www.jw.org
  60. Jak trzymać się z dala od świata, Trwajcie w miłości Bożej, ss. 50–61, www.jw.org
  61. Jaki powinniśmy mieć stosunek do władzy?, Trwajcie w miłości Bożej, s. 44, www.jw.org
  62. Chrzest a twoja więź z Bogiem. W: Czego naprawdę uczy Biblia? [on-line]. Biblioteka internetowa Strażnicy. s. 174–183.
  63. 63,0 63,1 Kto może zostać ochrzczony?. W: Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy [on-line]. Biblioteka internetowa Strażnicy, 1 kwietnia 2006. s. 26–30.
  64. Nasz oficjalny serwis internetowy... „Nasza Służba Królestwa”, s. 3–6, grudzień 2012. ISSN 1234-4559 (pol.). 
  65. Żyjcie zgodnie z waszą przysięgą małżeńską!. „Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy”, s. 19–22, 1 marca 1996. Towarzystwo Strażnica. ISSN 1234-1150. 
  66. Radosny i godny dzień zaślubin. W: Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy [on-line]. Biblioteka internetowa Strażnicy, 15 października 2006. s. 28–31.
  67. 67,0 67,1 Zaślubiny godne uznania w oczach Boga i ludzi. W: Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy [on-line]. Biblioteka internetowa Strażnicy, 15 października 2006. s. 18–23.
  68. Pytania czytelników: Czy wypada chrześcijanom obchodzić rocznicę ślubu?. „Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy”, s. 24, nr 21/1972. Towarzystwo Strażnica. 
  69. Znajduj radość w małżeństwie. W: Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy [on-line]. Biblioteka internetowa Strażnicy, 15 marca 2008. s. 7–11.
  70. Małżeństwo. W: Prowadzenie rozmów na podstawie Pism [on-line]. Biblioteka internetowa Strażnicy. s. 159–165.
  71. Zbliż się do Boga przez modlitwę. W: Czego naprawdę uczy Biblia? [on-line]. Biblioteka internetowa Strażnicy. s. 164–173.
  72. Obrazy. W: Prowadzenie rozmów na podstawie Pism [on-line]. Biblioteka internetowa Strażnicy. s. 209–213.
  73. Czy znajdujesz czas na studium Biblii?. W: Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy [on-line]. Biblioteka internetowa Strażnicy, 15 października 2009. s. 32.
  74. Wykupujmy czas na czytanie i studium. W: Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy [on-line]. Biblioteka internetowa Strażnicy, 1 października 2000. s. 18–23.
  75. Biblijny punkt widzenia Co sądzić o kremacji?. W: Przebudźcie się! [on-line]. Biblioteka internetowa Strażnicy, 8 marca 2009. s. 10–11.
  76. 76,0 76,1 Stroń od zwyczajów, które nie podobają się Bogu. W: Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy [on-line]. Biblioteka internetowa Strażnicy, 1 stycznia 2005. s. 27–30.
  77. Czyściec. W: Prowadzenie rozmów na podstawie Pism [on-line]. Biblioteka internetowa Strażnicy. s. 66–68.
  78. Msza. W: Prowadzenie rozmów na podstawie Pism [on-line]. Biblioteka internetowa Strażnicy. s. 185.
  79. Kto dzisiaj wykonuje wolę Jehowy?. Nowy Jork: Towarzystwo Strażnica, 2014.
  80. Teokratyczne szkolenia wyrazem miłości Jehowy. W: Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy [on-line]. Biblioteka internetowa Strażnicy, 15 września 2012. s. 13–17.
  81. Rocznik Świadków Jehowy 2013. Nowy Jork: Towarzystwo Strażnica, 2013, s. 22. ISBN 978-83-61557-32-6.
  82. Wieczerza Pańska — uroczystość, która przysparza chwały Bogu. W: Czego naprawdę uczy Biblia? [on-line]. Biblioteka internetowa Strażnicy. s. 206–208.
  83. Czy obchodzić święta?. W: Czego naprawdę uczy Biblia? [on-line]. Biblioteka internetowa Strażnicy. s. 222–223.
  84. Wykluczenie. W: Wnikliwe poznawanie Pism, tom 2 [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy. s. 1101–1103.
  85. Co się dzieje w Sali Królestwa?. jw.org.
  86. Serdecznie zapraszamy. W: Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy [on-line]. Biblioteka internetowa Strażnicy, 1 lutego 2009. s. 20–23.
  87. Jak wygląda program naszych zebrań?. „Kto dzisiaj wykonuje wolę Jehowy?”, s. 10, 2014. 
  88. George D. Chryssides: The A to Z of Jehovah's Witnesses. Plymouth: Scarecrow Press, Inc., 2008, s. lxx. ISBN 978-0-8108-6891-5. (ang.)
  89. Watchtower: Ogólnoświatowa działalność wydawnicza, dzięki której ludzie uczą się o Bogu (pol.). jw.org, 2014-04-03. [dostęp 2014-04-03].
  90. Kto dzisiaj wykonuje wolę Jehowy?, s. 26; 2014, ISBN 978-83-61557-27-2
  91. Watchtower: Świadkowie biorą udział w targach wydawniczych w stolicy Meksyku (pol.). jw.org, 2014-07-03. [dostęp 2014-07-18].
  92. New World Translation of the Holy Scriptures — Revised 2013 —. Wallkill, NY: Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc. & International Bible Students Association, luty 2014, s. 4. ISBN 12589-3223. (ang.)
  93. Watchtower: Sprawozdanie ze zgromadzenia statutowego „Księga Boża skarbem” (pol.). jw.org, 2013-11-18. [dostęp 2013-11-23].
  94. Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy 1 stycznia 2014, s. 6
  95. Watchtower: Betel w Brooklynie — 100 lat historii (pol.). jw.org, 2009-05-01. [dostęp 2014-01-09].
  96. Watchtower: Farma, która karmi miliony (pol.). jw.org, 2013-11-25. [dostęp 2013-11-25].
  97. Świadkowie Jehowy sektą według sądu francuskiego – Racjonalista
  98. European Court of Human Rights vindicates Jehovah’s Witnesses in France (Europejski Trybunał Praw Człowieka uznaje racje Świadków Jehowy we Francji) (ang.). jw-media.org, 30 czerwca 2011.
  99. France ordered to pay millions for illegal taxation of Jehovah’s Witnesses (ang.). jw-media.org, 5 lipca 2012.
  100. Francja zwraca bezprawnie zajęte fundusze Świadków Jehowy. www.jw.org, 12 grudnia 2012.
  101. Landmark decision by the Grand Chamber of the European Court protects rights of conscientious objectors (Przełomowa decyzja Wielkiej Izby Trybunału Europejskiego w obronie praw osób uchylających się [od służby wojskowej] ze względu na sprzeciw sumienia), 7 lipca 2011 roku (ang.)
  102. Watchtower: Armenia wprowadza alternatywną służbę cywilną dla osób, które ze względu na sumienie odmawiają służby wojskowej (pol.). jw.org, 2013-11-05. [dostęp 2013-11-30].
  103. Marcel Gillet: Jehovah’s Witnesses—Egypt, The European Association of Jehovah’s Christian Witnesses, 26 sierpnia 2009 (ang.)
  104. Jehovah's Witnesses Official Media Web Site – ERITREA (ang.). www.jw-media.org.
  105. International Religious Freedom Report 2006 – Eritrea, US Departament of State o prześladowaniu Świadków Jehowy w Erytrei
  106. Turkmenistan’s intolerance of religious freedom met with international criticism (ang.). jw-media.org, 6 stycznia 2012.
  107. Jehovah's Witnesses Official Media Web Site – TAJIKISTAN (ang.). jw-media.org.
  108. Ciekawe wydarzenia z minionego roku. Rocznik Świadków Jehowy 2007. s. 23.
  109. Agencja Reutera z dn. 25 lutego 1995
  110. Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy 1 października 1995, ss. 29–31
  111. Przebudźcie się! 8 czerwca 1997, ss. 21–25
  112. US Departament of State o zakazie działalności Świadków Jehowy w Egipcie (ang.)
  113. Jehovah's Witnesses Official Media Web Site – December 31, 2004 (ang.). jw-media.org.
  114. Sprawozdania z ogólnoświatowej działalności w Rocznikach Świadków Jehowy 2008–2014
  115. Rocznik Świadków Jehowy 2014. Nowy Jork: Towarzystwo Strażnica, 2014, s. 186–187. ISBN 978-83-61557-32-6.
  116. Rocznik Świadków Jehowy 1994, s. 246
  117. Kościoły i związki wyznaniowe wpisane do rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych - Wyznania religijne, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych (msw.gov.pl)
  118. Jerzy Rzędowski: Najdłuższa konspiracja PRL? (Biuletyn IPN, 03/2004, s. 49)
  119. Watchtower: Nie zapominaj o uwięzionych (pol.). jw.org, 2013-11-18. [dostęp 2013-12-24].
  120. Samuel Haas, Journal of Biblical Literature, Vol. 74, No. 4, (grudzień 1955), p. 283
  121. Zobacz Ankerberg, John and John Weldon, 2003, The New World Translation of the Jehovah's Witnesses, online
  122. Rhodes R, The Challenge of the Cults and New Religions, The Essential Guide to Their History, Their Doctrine, and Our Response, Zondervan, 2001, s. 94
  123. Bruce M. Metzger, Jehovah's Witnesses and Jesus Christ, Theology Today, (kwiecień 1953 s. 74); Bruce M. Metzger, The New World Translation of the Christian Greek Scriptures The Bible Translator (lipiec 1964), s. 150–152.
  124. Jason BeDuhn: Truth in Translation: Accuracy and Bias in English Translations of the New Testament. University Press of America, 2003. ISBN 0-7618-2556-8.
  125. Leksykon: Wnikliwe poznawanie Pism, Wydawnictwo: Towarzystwo Strażnica, 2007, t. 2, ss. 1134, 1135.
  126. Dodatek 6 „Pal męki” (gr. σταυρός [stauròs]; łac. crux) w: Chrześcijańskie Pisma Greckie w Przekładzie Nowego Świata, Wydawnictwo: Towarzystwo Strażnica, 1994, ss. 417–419
  127. Nie wolno wam tylko jeść mięsa z krwią życia. Upomnę się o waszą krew przez wzgląd na wasze życie (...) (Rdz 9:4–5)
  128. Czesław Żaba, Paweł Świderski, Zbigniew Żaba, Aneta Klimberg, Zygmunt Przybylski: Zgoda Świadków Jehowy na leczenie preparatami krwi – aspekty prawne i etyczne, www.amsik.pl
  129. silentlambs.org
  130. http://www.cbsnews.com/stories/2003/04/29/eveningnews/main551557.shtml 29 kwietnia 2003, CBS News
  131. http://www.christianitytoday.com/ct/2001/march5/11.23.html 5 marca 2001, Cutrer Corrie
  132. Cyndi Carcamo: Ex-church elder linked to molest (ang.). 2003-01-30. [dostęp 2010-06-13].
  133. YouTube – NBC Jehovah's Witnesses child sexual abuse, www.youtube.com (ang.)
  134. Jehovah's Witnesses and the Third Reich: sectarian politics under persecution. Toronto: University of Toronto Press, 2004. ISBN 0-8020-8678-0.
  135. Hans Hesse: Persecution and Resistance of Jehovah's Witnesses During the Nazi Regime: 1933-1945. Edition Temmen, s. 323. ISBN 3-86108-750-2.
  136. Robert Michael, Philip Rosen: Dictionary of antisemitism from the earliest times to the present. Lanham, Md.: The Scarecrow Press, 2007, s. 235. ISBN 0-8108-5868-1.
  137. Jane Caplan: Nazi Germany. Oxford: Oxford University Press, 2008, s. 162. ISBN 0-19-927686-2.
  138. M. James Penton, James M. Penton: Apocalypse delayed: the story of Jehovah's Witnesses. Toronto: University of Toronto Press, 1997, s. 147, 148. ISBN 0-8020-7973-3.
  139. Encyklopedia ONZ i stosunków międzynarodowych red. E. J. Osmańczyk, Warszawa 1986, s. 506, hasło: Świadkowie Jehowy
  140. Paul Hoeffel, Chief NGO Section, Department of Public Information[martwy link]
  141. Kim są świadkowie Jehowy?. Opoka. [dostęp 2012-10-07].
  142. Prowadzenie rozmów na podstawie Pism s. 23
  143. Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy nr 20/1972 s. 8 ak. 25)
  144. Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy nr 10/1980 s. 13 ak. 23
  145. Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy nr 3/1975 s. 24
  146. Nowa encyklopedia powszechna PWN. T. 7. 2004, s. 28. ISBN 8301141867.
  147. Iza Zasłona: Religia i Praca – Gazeta
  148. Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy nr 21/1971, ss. 13 (pol.)
  149. Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy nr 19/1972, s. 16 (pol.)
  150. Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy nr 16 z 1969, s. 3 (pol.)
  151. Nasza Służba Królestwa, 12/2005, s. 1
  152. Zabiegaj o najlepsze wykształcenie!. W: Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy [on-line]. Biblioteka internetowa Strażnicy, 15 października 2005. s. 4–7.
  153. Rodzice — jaką przyszłość chcecie zapewnić swym dzieciom?. W: Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy [on-line]. Biblioteka internetowa Strażnicy, 1 października 2005. s. 26–31.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Oficjalne strony Towarzystwa Strażnica
Inne informacje