Wirus zespołu nabytego braku odporności

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ludzki wirus upośledzenia odporności
HIV Virion-pl.svg
Schemat budowy wirusa
Systematyka
Rodzina Retrowirusy
Cechy wiralne
Skrót HIV
Kwas nukleinowy RNA
Liczba nici ss-RT
Nagi kwas nukleinowy niezakaźny
Wywoływane choroby AIDS

Ludzki wirus niedoboru odporności, HIV (ang. human immunodeficiency virus) – wirus z rodzaju lentiwirusów, z rodziny retrowirusów. Atakuje głównie limfocyty T-pomocnicze (limfocyty Th). Wiriony mają budowę kulistą i otoczone są otoczką lipidową, zawierającą liczne białka (glikoproteiny: gp120 u HIV-1 i HIV-2 oraz gp41 u HIV-1 i gp36 u HIV-2). Pod osłonką znajduje się płaszcz białkowy, czyli kapsyd, kryjący materiał genetyczny wirusa (RNA) i enzymy: odwrotną transkryptazę, integrazę. Wywołuje AIDS[1]. Dotychczas poznano 2 typy wirusa:

Historia, odkrycie i nagroda Nobla[edytuj | edytuj kod]

Jest dyskutowane, kto jako pierwszy wyizolował wirus HIV. Uznaje się, że był to zespół Luca Montagniera (1983) pracujący w Instytucie Pasteura. W 1984 roku wirus został wyizolowany przez zespół Roberta Gallo w USA. Wyizolowane wirusy były identyczne i w końcu zostały nazwane HIV. W 1986 roku we Francji wyizolowano drugi typ wirusa (HIV-2), u pacjenta chorego na AIDS i leczącego się w Europie. HIV-2 jest bardziej podobny do SIV (z ang. simian immunodeficiency virus), wirusa atakującego zachodnioafrykańskie małpy mangaby szare Cercocebus atys, niż do HIV-1.

Za odkrycie (wyizolowanie) w 1983 roku wirusa HIV Luc Montagnier wspólnie z Françoise Barré-Sinoussi otrzymali w 2008 Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii i medycyny.

HIV należy obecnie do najlepiej poznanych wirusów, ale charakteryzuje się dużą zmiennością, która może się objawiać nawet u jednego pacjenta (w różnych okresach rozwoju choroby). HIV wykazuje tropizm w stosunku do komórek, posiadających na swojej powierzchni antygeny CD4, czyli do limfocytów T pomocniczych, makrofagów i komórek mikrogleju. Przy zakażeniu drogą płciową najpierw ulegają infekcji makrofagi[potrzebne źródło]. Przy zakażeniu poprzez krew infekcji ulegają jako pierwsze limfocyty T, co skutkuje ostrzejszym przebiegiem choroby.

Wirus może być przenoszony drogą płciową (przez stosunek z zakażoną osobą) lub poprzez transfuzję zakażonej krwi, używanie igieł zanieczyszczonych krwią zakażonych osób (narkomani), przez łożysko lub krew w trakcie porodu (zakażenie okołoporodowe), a także z mlekiem matki. Okres inkubacji wynosi od 0,5 do 3 lub nawet więcej lat. Swoiste przeciwciała pojawiają się już po 3-8 tygodniach, niekiedy dużo później. Są one wykorzystywane do diagnozowania AIDS i nosicielstwa HIV.

Podejrzenie zachorowania na AIDS stawia się na podstawie m.in. następujących objawów, zwanych chorobami wskaźnikowymi dla AIDS:

Z kolei podejrzenie zakażenia wirusem HIV można postawić wyłącznie poprzez wykonanie specjalistycznych testów:

  • na przeciwciała wirusa we krwi (tzw. test przesiewowy lub ELISA – najczęściej wykonywany);
  • wykrywającego istnienie białek specyficznych dla wirusa we krwi (tzw. test potwierdzający lub Westernblot – test wykonywany w przypadku dwukrotnego dodatniego wyniku testu na przeciwciała wirusa celem potwierdzenia zakażenia);
  • hodowlę RNA wirusa w materiale pacjenta – metoda skomplikowana, wykonywana rzadko[potrzebne źródło].

W marcu 2013 roku amerykańscy lekarze ogłosili, że udało im się wyleczyć dziecko zarażone wirusem HIV. Pierwszy koktajl leków został podany w 30 godzin po urodzeniu. Po 10 miesiącach terapii u dziecka nie wykryto wirusa.[2]

Epidemiologia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Zobacz też: Epidemiologia AIDS.
Średnia roczna liczba nowo wykrywanych zakażeń HIV w latach 2002-2006, według województw. Podane liczby zakażeń na 100 000 ludności. Dane PZH na 1.10.2007[3]

W Polsce od 1985 roku prowadzone przez Państwowy Zakład Higieny badania epidemiologiczne stwierdzają 16 314 zakażeń HIV obywateli Polski i u osób innego obywatelstwa przebywających na terenie Polski (stan na 31 grudnia 2012). 36% zakażeń było związane z zażywaniem narkotyków. Ogółem odnotowano 2 848 zachorowań na AIDS; 1 185 chorych zmarło[4]).

Rozpowszechnienie HIV wśród dorosłych na koniec 2005
     15–50%      5–15%      1–5%      0,5–1,0%      0,1–0,5%      <0,1%      brak danych

Budowa[5][edytuj | edytuj kod]

Wirus HIV zbudowany jest z genomu, związanego z białkami matrycowymi, który otoczony jest podwójnym kapsydem, a następnie osłonką lipidową, zawierającą glikoproteiny. Genom stanowią dwie takie same nici RNA o dodatniej polarności, które są połączone ze sobą w pobliżu swych 5' końców[6]. Zawierają one następujące geny:

  • gag, kodujący białka strukturalne;
  • pol, kodujący odwrotną transkryptazę;
  • gen kodujący proteazę;
  • env, kodujący glikoproteiny osłonki lipidowej;
  • geny regulacyjne.

Wykrywanie HIV[edytuj | edytuj kod]

Zdjęcie wirusów HIV-1 wykonane mikroskopem elektronowym.
Schematyczne przedstawienie kluczowych cech strukturalnych HIV-1 wchodzącego do komórek T. Dwa dolne obrazki przedstawiają alternatywne modele wejścia do komórek.

Wielu ludzi HIV-pozytywnych jest nieświadomych zakażenia wirusem[7]. W Afryce przebadano mniej niż 1% aktywnej seksualnie populacji miejskiej, a procent ten jest jeszcze mniejszy w wypadku populacji wiejskiej[7]. Tylko 0,5% kobiet w ciąży odwiedzających miejskie ośrodki zdrowia zostało przebadane lub uzyskało poradę w tym zakresie[7]. Jeszcze niższy procent dotyczy kobiet odwiedzających ośrodki wiejskie[7]. Dawcy krwi mogą być nieświadomi zakażenia i dlatego ich krew oraz uzyskiwane preparaty krwiopochodne używane w służbie zdrowia i badaniach naukowych są rutynowo badane przesiewowo w kierunku HIV[8].

Badanie w kierunku HIV-1 rozpoczyna się wstępnym badaniem przesiewowym metodą immunoenzymatyczną (ELISA), które służy do wykrycia przeciwciał anty-HIV-1. Próbki z brakiem reakcji we wstępnym teście ELISA są uważane za HIV-negatywne, o ile nie wystąpi nowa ekspozycja na zakażonego partnera lub partnera o nieznanym statusie HIV. Próbki, w których test ELISA wyszedł pozytywnie, są sprawdzane podwójnie[9]. Jeśli wynik obu testów jest dodatni, to próbka zostaje określona jako powtarzalnie dodatnia i zostaje poddana badaniom potwierdzającym z użyciem bardziej swoistych testów uzupełniających (np. Western blot oraz rzadziej testem immunofluorescencji IFA). Tylko próbki, które powtarzalnie dają reakcję w teście ELISA i wychodzą pozytywnie w IFA lub dają reakcję w Western blocie, są uważane za HIV-pozytywne i wskazują na zakażenie HIV. Próbki, które powtarzalnie dają reakcję w teście ELISA, mogą dawać nieokreślone wyniki w Western blocie, co może wynikać zarówno z niepełnej odpowiedzi humoralnej u osoby zakażonej, jak i nieswoistych reakcji u osoby niezakażonej[10]. Test IFA nie jest szeroko stosowany, chociaż może potwierdzić zakażenie w takich niejasnych przypadkach. Ogólnie biorąc, druga próbka powinna zostać pobrana po dłużej niż miesiącu i przebadana u osób z nieokreślonym wynikiem w Western blocie. W niepewnych sytuacjach w postawieniu rozpoznania mogą pomóc badania w kierunku kwasów nukleinowych wirusa, ale są one znacznie słabiej dostępne[9]. Dodatkowo próbki mogą dostarczyć nieokreślonych wyników jeśli zostaną pobrane w niewystarczającej objętości. W takich przypadkach pobiera się drugą próbkę do badania.

Mity dotyczące HIV[edytuj | edytuj kod]

W społeczeństwie istnieje mnóstwo mitów i zakłamań[potrzebne źródło] na temat sposobu roznoszenia się wirusa jak i osób seropozytywnych; oto kilka z nich:

  • "HIV i AIDS to to samo". HIV jest wirusem, który może wywołać chorobę AIDS. Nosiciele HIV mogą żyć latami bez objawów klinicznych choroby. Obecnie (2006) stosowane terapie antyretrowirusowe pozwalają zahamować rozwój AIDS u nosicieli HIV, aczkolwiek są bardzo kosztowne (powyżej 1000 EUR miesięcznie).
  • "Nie ma ryzyka podczas stosunku płciowego dwóch osób zainfekowanych HIV". Podczas takiego stosunku może dojść do tzw. nadkażenia, superinfekcji, co może znacznie skomplikować i utrudnić terapię antywirusową.
  • "Infekcje HIV dotyczą tylko homoseksualistów i narkomanów".
  • "HIV można zakazić się przez ukąszenie komara, wspólne przebywanie w jednym pomieszczeniu, dotyk". Jest to niemożliwe, zostało udowodnione, że żaden owad nie jest w stanie przenosić wirusa HIV.[11]
  • "Kobieta zakażona HIV nie może urodzić zdrowego dziecka". HIV jest czasami zdolny przenieść się na płód albo zakazić dziecko podczas porodu, ale nie zawsze. Ryzyko takiego zakażenia wynosi 20-30%. Poród przez cesarskie cięcie oraz odpowiednie leki przeciwwirusowe zmniejszają prawdopodobieństwo nawet do 1-2%.
  • "Można zakazić się przez pocałunek". Może to jednak nastąpić poprzez krew w przypadku ranek na wargach.
  • "Wirus HIV jest świadomym wytworem człowieka." Wirusy HIV-1 i HIV-2 występują naturalnie w populacjach małp afrykańskich, odpowiednio: szympansów i mangab szarych[12]. Przyjmuje się, że ludzka epidemia powstała w wyniku przeniesienia małpich wirusów do populacji ludzkiej[13]. Najprawdopodobniej miało to związek z częstą w niektórych regionach Afryki praktyką polowania na małpy w celach konsumpcyjnych – uważa się, że poprzez skaleczenie do krwiobiegu jednego z myśliwych dostała się krew świeżo upolowanego zwierzęcia, w konsekwencji zaraził się on wirusem HIV.
  • Seks z prezerwatywą to seks bezpieczny. Twierdzenie, że prezerwatywa zabezpiecza przed zakażeniem jest nieprawdziwe. Nie eliminuje ona ryzyka zakażenia, ale je zmniejsza, choć z drugiej strony fałszywe poczucie bezpieczeństwa w takich sytuacjach może być czynnikiem zwiększającym ryzyko poprzez częste uprawianie takiego niebezpiecznego seksu.[14].

Zapobieganie zakażeniom HIV[edytuj | edytuj kod]

Całkowitą ochronę przed zakażeniem zapewnia jedynie wyeliminowanie wszelkich zachowań umożliwiających zakażenie. Przed zakażeniem HIV całkowicie chroni abstynencja seksualna lub odbywanie stosunków tylko z niezakażonymi osobami. Na tym opiera się tzw. strategia ABC. Jednocześnie należy uniemożliwić zakażenie się przez krew, czyli powstrzymanie się od zażywania narkotyków przyjmowanych dożylnie lub używanie sterylnych igieł i strzykawek[15]

W pewnym stopniu ochroną podczas kontaktu seksualnego przed wirusem HIV i innymi infekcjami przenoszonymi drogą płciową są prezerwatywy[16]. Światowa Organizacja Zdrowia WHO podaje, że skuteczność prezerwatyw w zapobieganiu HIV to 80-95%[17]. Jak zaznacza WHO: "To oznacza, że używanie prezerwatyw chroni przed 80% do 95% zakażeń wirusem HIV, które pojawiłyby się gdyby prezerwatywy nie zostały użyte"[17]. Polskie Krajowe Centrum do spraw AIDS opierając się na innych badaniach podaje, że skuteczność prezerwatyw wynosi 90-95%[15][18]. Susan C Weller i Karen Davis-Beaty, autorki innego dużego przeglądu badań stwierdzają, że skuteczność prezerwatyw wynosi średnio 80%[19]. Krajowe Centrum ds. AIDS przestrzega, że używanie środków plemnikobójczych takich jak globulki albo prezerwatyw ze środkiem plemnikobójczym może powodować podrażnienie błony śluzowej pochwy i tym samym ułatwić zakażenie wirusem HIV[15]. Mimo że żadne badanie nie pokazało, że prezerwatywy są skuteczne w 100% w zapobieganiu HIV, to trzeba pamiętać, że użycie prezerwatywy zawsze daje większe bezpieczeństwo, niż nieużycie żadnej ochrony[20].

Do grupy zachowań ryzykownych należy np. uprawianie seksu bez zabezpieczenia czy korzystanie z niezabezpieczonych strzykawek przez różne osoby[17][15][18][19].

Poszukiwania skutecznej terapii HIV[edytuj | edytuj kod]

W badaniu klinicznym badacze za pomocą dawek cytomegalowirusów usunęli do poziomu niewykrywalnego małpią odmianę wirusa HIV (skrót SIV) u około połowy poddanych badaniu rezusów[21].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Popularne Kompendium Wiedzy Medycznej: aids, stop aids, hiv i aids, aids leczenie, aids objawy - AIDS.
  2. Udało się wyleczyć dziecko zarażone wirusem HIV (pol.). zeŚwiata.pl. [dostęp 2013-03-18].
  3. Państwowy Zakład Higieny (Magdalena Rosińska): Zakażenia HIV i zachorowania na AIDS w Polsce.
  4. Państwowy Zakład Higieny (Magdalena Rosińska, Marta Niedźwiecka): Zakażenia HIV i zachorowania na AIDS w Polsce w 2012 roku.
  5. Mikrobiologia i choroby zakaźne. Wrocław: "Urban & Partner", 2000, s. 566. ISBN 83-85842-59-4.
  6. ASHM - HIV Management in Australasia (2009) (ang.). [dostęp 2013-06-10].
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 . Kumaranayake, L. and Watts, C.. Resource allocation and priority setting of HIV/AIDS interventions: addressing the generalized epidemic in sub-Saharan Africa. „J. Int. Dev.”, s. 451-466, 2001. doi:10.1002/jid.797. 
  8. Kleinman, S.: Patient information: Blood donation and transfusion. wrzesień 2004. [dostęp 2006-09-01].
  9. 9,0 9,1 Centers for Disease Control and Prevention.. Revised guidelines for HIV counseling, testing, and referral. „MMWR Recomm Rep.”, s. 1-57, 2001. PMID 11718472. 
  10. . Celum CL, Coombs RW, Lafferty W, Inui TS, Louie PH, Gates CA, McCreedy BJ, Egan R, Grove T, Alexander S, et al.. Indeterminate human immunodeficiency virus type 1 western blots: seroconversion risk, specificity of supplemental tests, and an algorithm for evaluation. „J Infect Dis.”, s. 656-664, 1991. PMID 1894929. 
  11. Webb PA, Happ CM, Maupin GO, Johnson BJ, Ou CY, Monath TP. (1989) Potential for insect transmission of HIV: experimental exposure of Cimex hemipterus and Toxorhynchites amboinensis to human immunodeficiency virus. J. Infect. Dis. 160, 970-977
  12. Donald G. McNeil Jr.: Precursor to H.I.V. Was in Monkeys for Millennia (ang.). W: Health [on-line]. The New York Times, 2010-09-16. [dostęp 2010-09-06].
  13. HIV's not-so-ancient history (ang.). W: Understanding Evolution [on-line]. University of California, Berkeley, 2008-10. [dostęp 2010-09-26].
  14. HIV i AIDS a seks.. [dostęp 2011-03-15].  Cytat: W dobie AIDS nie ma już bezpiecznego seksu. Jedynym wyjątkiem jest sytuacja, w którym oboje partnerzy są dla siebie pierwszymi w życiu, a potem zachowują bezwzględną wzajemną wierność. W innych sytuacjach seks może być tylko bezpieczniejszy.
  15. 15,0 15,1 15,2 15,3 Krajowe Centrum ds. AIDS (2007). HIV i AIDS a seks.
  16. Światowa Organizacja Zdrowia WHO, Sojusz Agend Narodów Zjednoczonych ds. HIV/AIDS UNAIDS, Fundusz Ludnościowy Narodów Zjednoczonych UNFPA (2004). Position Statement on Condoms and HIV Prevention.
  17. 17,0 17,1 17,2 Światowa Organizacja Zdrowia [WHO] (2007). Family Planing: A global handbook for providers
  18. 18,0 18,1 Podawane przez Krajowe Centrum ds. AIDS wartości są cytowane za: Cohen, D.A. (2004). Social marketing of condoms is great, but we need more free condoms. Lancet, 364, s. 13-14. (artykuł dostępny po zalogowaniu się), jego autor opierał się na tych badaniach: Pinkerton, S.D. i Abramson, P.R. (1997). Effectiveness of condoms in preventing HIV transmission. Social Science and Medicine. 44, 9, s. 1303-1312.
  19. 19,0 19,1 Cayley, W.E. i Davis-Beaty, K. (2007). Effectiveness of Condoms in Reducing Heterosexual Transmission of HIV (Review). John Wiley & Sons, Ltd.
  20. Artur Sporniak. Niewiedza deprawuje. „Tygodnik Powszechny. Katolickie pismo społeczno-kulturalne”. 9, s. 15, 2011. Kraków. ISSN 0041-4808. Cytat: Dziś coraz bardziej zwraca się uwagę, że promocja prezerwatyw jako profilaktyki przeciwko chorobom zakaźnym jest skuteczna w środowiskach wysokiego ryzyka – np. w Ugandzie wyraźnie ograniczyła rozprzestrzenianie się AIDS wśród prostytutek i żołnierzy.. 
  21. Scott G. Hansen, Michael Piatak Jr.: Immune clearance of highly pathogenic SIV infection (ang.). Nature Publishing Group, 11.09.2013. [dostęp 2013-09-13].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.