Wojna duńsko-szwedzka 1675-1679

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wojna skańska
wojna Francji z koalicją
Capture of christianstad-claus moinichen 1686.jpg
Claus Møinichen, Zdobycie Kristianstad przez Duńczyków
Czas 1675-1679
Miejsce Skandynawia
Wynik wojna nierozstrzygnięta
Strony konfliktu
Dania Dania
Republika Zjednoczonych Prowincji Republika Zjednoczonych Prowincji
Brandenburgia
Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg Święte Cesarstwo Rzymskie
Hiszpania Hiszpania
Szwecja Szwecja
Królestwo Francji (987-1791) Francja
Dowódcy
Chrystian V
Ulrik Gyldenløve
Karol XI
Magnus De la Gardie
Rutger von Ascheberg
Simon Grundel-Helmfelt

Wojna szwedzko-duńska 1675-79 (zwana także wojną skańską) miała miejsce w latach 1675-1679 i była częścią ogólnoeuropejskich zmagań w ramach wojny Francji z koalicją.

W wyniku układu pokojowego w Roskilde w roku 1658 Duńczycy utracili tereny w południowej Szwecji. Król duński Chrystian V zdecydowany był odzyskać utracone ziemie. Flota duńska pod dowództwem Nielsa Juela pokonała Szwedów w bitwie u przylądka Jasmund (25 maja 1676) oraz pod Kopenhagą w 1677. W 1675 rozpoczęła się inwazja lądowa, która zakończyła się jednak niepowodzeniem Duńczyków.

W wojnie po stronie duńskiej walczyli m.in. Niemcy z Brandenburgii którzy przyłączyli się do walk po najechaniu ich terenów przez wojska szwedzkie w 1675. Po porażce pod Fehrbelinem 28 czerwca 1675 Szwedzi wycofali się do Prus Wschodnich a Brandenburgia zajęła część Pomorza Szwedzkiego. W roku 1679 zawarto układ pokojowy w Lund (tereny południa kraju pozostały przy Szwecji). W tym samym roku Brandenburgia zmuszona była zwrócić Pomorze Szwedom (układ w St. Germain 1679).

Wstęp[edytuj | edytuj kod]

Wojna pomiędzy Danią a Szwecją w latach 1675-1679 toczyła się o dawne posiadłości duńskie: Skania, Blekinge i Halland, opuszczone przez Duńczyków w roku 1658 po podpisaniu pokoju w Roskilde. Wojna toczona była w cieniu konfliktu francusko-holenderskiego, w którym Francuzi byli sprzymierzeńcami Szwedów podczas, gdy siły koalicji tworzyły Niderlandy, Hiszpania, Austria i Brandenburgia popierająca Duńczyków. Teatrem działań wojennych były ziemie Vester Gotlandii i Bohuslänu, a także niemieckie posiadłości szwedzkie nad Morzem Bałtyckim.

Przebieg wojny[edytuj | edytuj kod]

W roku 1675 Dania wypowiedziała Szwecji wojnę. W pierwszej fazie konfliktu atak sprzymierzonych Danii i Brandenburgii skierowany był przeciwko szwedzkim posiadłościom w Niemczech. W krótkim czasie zajęte zostały Pomorze Przednie, Wismar, Bremen-Verden oraz Szczecin. Równocześnie flota holendersko-duńska operowała na Bałtyku gdzie dnia 1 czerwca 1676 zwyciężyła pod wodzą holenderskiego admirała Cornelisa Trompa flotę szwedzką w bitwie morskiej pod Olandią. Zwycięstwo to dało Duńczykom przewagę na morzu a Olandia została zajęta przez wojska duńskie.

W czerwcu Duńczycy wyruszyli do Skanii, dokonując desantu w okolicy Råå na południe od Helsingborga. W przeciągu kilku miesięcy niemalże cała Skania z wyjątkiem Malmö i części Blekinge obsadzone zostały przez Duńczyków. W tym samym czasie armia duńsko-norweska wyruszyła z terenów Norwegii wzdłuż wybrzeża w kierunku Göteborga, zdobywając Uddevalla i Vänersborg. Wojska te utknęły jednak w okolicy silnie bronionej twierdzy Bohus.

Pod koniec roku 1676 szczęście wojenne uśmiechnęło się do Szwecji. Król szwedzki Karol XI pomaszerował na czele silnej armii do Skanii i dnia 4 grudnia zwyciężył przeciwnika w bitwie pod Lund, jednej z najkrwawszych bitew w historii Skandynawii (50% zabitych po obu stronach). Kolejne zwycięstwo Szwedzi odnieśli 14 lipca 1677 pod Landskroną. Pomimo zwycięstw szwedzkich na lądzie, latem 1677 flota szwedzka poniosła dotkliwą klęskę na morzu w zatoce Køge.

Od lata 1677 do lata 1678 walki koncentrowały się przede wszystkim w rejonie miasta Kristianstad, zajętego przez Duńczyków, jednak po długim oblężeniu w sierpniu 1678 odzyskanego przez Szwedów. Inne walki toczyły się w rejonie prowincji w zachodniej Szwecji. Dużym problemem dla Szwedów były operujące w Skanii korpusy wolnych strzelców oraz siły partyzanckie tzw. snapphanarna, stanowiące stałe zagrożenie dla szwedzkich linii zaopatrzeniowych. Król szwedzki stosując drakońskie metody uporał się jednak z tym problemem. M.in. dnia 19 kwietnia 1678 nakazał spalić wszystkie zabudowania w parafii Örkened (Örkeneds socken) oraz stracić każdego zdolnego do noszenia broni mężczyznę pomiędzy 15. a 60. rokiem życia.

Traktat pokojowy[edytuj | edytuj kod]

W połowie 1678 po zakończeniu wojny francusko-holenderskiej oraz podpisaniu pokoju w Nijmegen, Dania i Brandenburgia straciły poparcie swoich sprzymierzeńców. W podpisanym wstępnie w Saint-Germain-en-Laye traktacie, Szwecja zwróciła niewielkie obszary w Niemczech, a w kolejnym traktacie podpisanym w Lund wojna szwedzko-duńska bez zwrotu żadnych ziem na rzecz któregoś z państw została zakończona.

Chronologia wojny[edytuj | edytuj kod]