Brandenburgia

Brandenburgia
Herb Brandenburgii Flaga Brandenburgii
Pełna nazwa kraju związkowego (niem.)	Brandenburg
Stolica kraju związkowego	Poczdam
ISO 3166-2:	DE-BB
Hymn kraju związkowego	Märkische Heide (nieoficjalny)
Powierzchnia	29 478,61 km²
Ludność	2 512 300 mieszk. (30 listopada 2009)
Gęstość zaludnienia	86 mieszk./km²
Szczegółowy podział administracyjny powiaty miasta na prawach powiatu 4 powiaty ziemskie 14 urzędy 53 gminy 419
Premier	Matthias Platzeck (SPD)
Partia rządząca	koalicja SPD/linke
Skład landtagu:
CDU	19
SPD	31
FDP	7
Partia Zielonych	5
Linke	26
Ostatnie wybory	27 września 2009
Najbliższe wybory	wrzesień 2014
Liczba posłów do Rady Federalnej	4
Zadłużenie publiczne kraju	18,0 miliardów € (2006)
Zadłużenie publiczne w przeliczeniu na mieszkańca	7136 € (2006)
Oficjalna strona kraju związkowego

Historia Brandenburgii i Prus
Marchia Północna 966-1157			Prusowie do 1238
Marchia Brandenburska 1157–1618 (1806)		Prusy Zakonne 1224–1525
		Prusy Książęce 1525–1618			Prusy Królewskie 1466–1772
Brandenburgia-Prusy 1618–1701
Królestwo Prus 1701–1772
Królestwo Prus 1772–1870
Królestwo Prus w II Rzeszy 1870-1918
kraj związkowy Prusy 1918–1947			II RP 1920–1939	Wolne Miasto Gdańsk 1920–1939	Okręg Kłajpedy 1920-1938
Brandenburgia 1947–1952	obwód kaliningradzki od 1947	Rzeczpospolita Polska 1947-1952			Litewska SRR 1945-1991
Niemiecka Republika Demokratyczna 1952-1989		Polska Rzeczpospolita Ludowa 1952-1989
Brandenburgia od 1990		Polska od 1990			Litwa od 1990

Brandenburgia (niem. Brandenburg, dolnołuż. Bramborska, górnołuż. Braniborska) - jeden z 16 krajów związkowych Niemiec. Podobnie jak pozostałe kraje związkowe we wschodniej części kraju, powstała w 1990 roku po połączeniu NRD z RFN. Stolicą jest Poczdam. Obecny premier Brandenburgii to Matthias Platzeck (SPD), stojący na czele lokalnej koalicji SPD/CDU.

Geografia

Na terenie Brandenburgii leży Berlin, wydzielony jako osobny kraj związkowy. Brandenburgia graniczy z Polską oraz krajami związkowymi: Meklemburgią-Pomorzem Przednim, Saksonią, Saksonią-Anhalt i Dolną Saksonią.

Część granicy wschodniej tworzy rzeka Odra; podobną rolę na zachodzie pełni Łaba. Pozostałe ważniejsze rzeki to Sprewa i Hawela. Na południu jest podmokły region zwany Spreewald; jest to najbardziej na północ wysunięta część Łużyc, do dzisiaj zamieszkiwanych przez potomków pierwotnych mieszkańców tych ziem, Serbołużyczan. W tej części oprócz języka niemieckiego jest również w użyciu język łużycki.

Historia

Z historycznego punktu widzenia, Brandenburgia była quasi-niepodległym krajem i rdzeniem zjednoczonych krajów związkowych niemieckich. Na jej terenie położna była przyszła stolica kraju Berlin i począwszy od roku 1618 zarówno Brandenburgia, jak i Prusy (jako Brandenburgia-Prusy) były rządzone przez książąt (później królów) Prus z dynastii Hohenzollernów.

Na początku X wieku plemiona germańskie zaczęły przemieszczać się na wschód i zdobywać tereny pomiędzy Łabą i Odrą, zamieszkane dotąd przez Słowian połabskich. Dzisiejsi Serbołużyczanie i Pomorzanie są potomkami pierwotnych mieszkańców tych ziem.

W 948 król Otton I Wielki ustanowił niemiecką kontrolę nad w większości słowiańskimi mieszkańcami tych ziem i ustanowił biskupstwa w Havelbergu (ówczesna nazwa Hobolin) i Brandenburgu. Jednak po śmierci Ottona I (973), wybucha w 983 wielkie powstanie Słowian. Niemcy tracą wtedy znaczną część zdobytych terenów i zmuszeni są wycofać się na zachód od Łaby.

W 1134, po przeprowadzeniu skutecznej akcji przeciwko Słowianom, Marchię Północną otrzymuje od cesarza Lotara III Albrecht Niedźwiedź.

Kontrola Albrechta nad tym terytorium przez dziesięciolecia była tylko nominalna, ale zaangażował się on w wiele wypraw przeciwko Słowianom połabskim. Dzięki temu, a także dzięki wysiłkom dyplomatycznym jego władza stała się w połowie stulecia bardziej rzeczywista. W 1150 formalnie odziedziczył on Brandenburgię po ostatnim władcy połabskim, Przybysławie, a w 1157 została ostateczne utworzona Marchia Brandenburska. Albert i jego następcy z dynastii Askańczyków uczynili dużo dla chrystianizacji i rozwoju tych ziem. W tym czasie doszło w Polsce do rozbicia dzielnicowego i granica Wielkich Niemiec przesunęła się tak bardzo na wschód, że Brandenburgia stała się terenem granicznym między państwami Niemców i Słowian.

W 1320 wygasła brandenburska linia Askańczyków, stąd od 1323 do 1373 Brandenburgią władają przedstawiciele dynastii Wittelsbachów, znani bardziej jako władcy Bawarii. Po okresie rządów Luksemburgów, w 1415, marchia zostaje podarowana przez króla Zygmunta dynastii Hohenzollernów, którzy rządzą nią aż do końca pierwszej wojny światowej. Dodatkowo, od 1356 do końca istnienia Cesarstwa w 1806, margrabiowie Brandenburgii są również elektorami Świętego Cesarstwa Rzymskiego.

Brandenburgia była jednym ze stanów niemieckich, który w XVI wieku (1539) przyjął wyznanie reformowane. W następnym stuleciu nastąpił rozwój i w 1618 rozszerzenie jej terenów o księstwo Prus i Prus Wschodnich, a także (w 1614) o tereny położone wzdłuż Renu. Powstałe w rezultacie państwo było niespójne i trudne do obrony, co dało się we znaki podczas wojny trzydziestoletniej.

Pomimo zniszczeń wojennych, dzięki utalentowanym władcom Brandenburgia zdołała wyrosnąć na znaczącą potęgę militarną Europy. Pierwszym z tych władców był Fryderyk Wilhelm , zwany "Wielkim Elektorem", który doprowadził do odbudowy i zjednoczenia kraju. Przeniósł on stolicę z Brandenburga do Poczdamu.

Po śmierci Fryderyka Wilhelma w 1688, władzę po nim przejął syn, również Fryderyk. W 1701 r. przyjął on tytuł króla Prus jako Fryderyk I. Odtąd Brandenburgia staje się formalnie częścią królestwa Prus, jako prowincja Brandenburgia (dotychczasowy teren Prus stał się prowincją Prusy Wschodnie. Brandenburgia składała się z dwóch rejencji: poczdamskiej i frankfurckiej (Berlin stanowił wydzielony obszar Prus i nie był podmiotem Brandenburgii).

Po 1945 roku tereny Brandenburgii zmniejszyły się o obszary na wschód od Odry, tzw. Nowa Marchia (Neumark), (m.in. Gorzów Wielkopolski, Słubice i Kostrzyn nad Odrą), które jako Ziemię lubuską przyłączono do Polski. W latach 1947-1952 istniał niezależny kraj związkowy Brandenburgia jako część okupacyjnej strefy sowieckiej, a później NRD. Został on zlikwidowany w wyniku reformy administracyjnej centralizującej władzę w NRD na wzór sowiecki. W 1990 kraj związkowy Brandenburgia wskrzeszono - jego stolicą stał się jednak nie Berlin a Poczdam.

Obecny kraj związkowy Brandenburgia powstał po ponownym połączeniu się Niemiec w 1990. W 1995 władze Berlina i Brandenburgii postanowiły połączyć oba kraje związkowe (powstałby kraj związkowy Berlin-Brandenburgia), ale ten pomysł został odrzucony w referendum w 1996 r. (głosami mieszkańców Brandenburgii). Obecnie prowadzone są ponowne negocjacje nad połączeniem obu krajów związkowych (zwolennikiem tego jest m.in. Klaus Wowereit, obecny burmistrz Berlina). Jako uzasadnienie podkreśla się głównie argumenty finansowe oraz tradycje historyczne. Pojawiły się nawet pomysły by zjednoczony kraj związkowy nazwać Prusami.

Podział administracyjny

Powiaty Brandenburgii

Administracyjnie Brandenburgia dzieli się na czternaście powiatów i cztery miasta na prawach powiatu.

Powiaty ziemskie i ich siedziby

1. Powiat Barnim, Eberswalde
2. Powiat Dahme-Spreewald, Lübben (Spreewald) (dolnołuż. Damna-Błota)
3. Powiat Elbe-Elster, Herzberg (Elster)
4. Powiat Havelland, Rathenow
5. Powiat Märkisch-Oderland, Seelow
6. Powiat Oberhavel, Oranienburg
7. Powiat Oberspreewald-Lausitz, Senftenberg (dolnołuż. Gorne Błota-Łužyca)
8. Powiat Oder-Spree, Beeskow
9. Powiat Ostprignitz-Ruppin, Neuruppin
10. Powiat Potsdam-Mittelmark, Bad Belzig
11. Powiat Prignitz, Perleberg
12. Powiat Spree-Neiße, Forst (Lausitz) (dolnołuż. Sprjewja-Nysa)
13. Powiat Teltow-Fläming, Luckenwalde
14. Powiat Uckermark, Prenzlau

Miasta na prawach powiatu

1. Branibór nad Hawelą (niem. Brandenburg an der Havel)
2. Chociebuż (niem. Cottbus, dolnołuż. Chóśebuz)
3. Frankfurt nad Odrą (niem. Frankfurt an der Oder)
4. Poczdam (niem. Potsdam)

Turystyka

W Brandenburgii zachowało się wiele miast z historycznym centrum otoczonym murami miejskimi i basztami. Są to: Altlandsberg, Angermünde, Bad Belzig, Beelitz, Beeskow, Brandenburg an der Havel, Dahme/Mark, Gransee, Herzberg (Elster), Jüterbog, Königs Wusterhausen, Kremmen, Kyritz, Lenzen (Elbe), Luckau, Mühlberg/Elbe, Nauen, Neuruppin, Peitz, Perleberg, Potsdam, Rheinsberg, Templin, Treuenbrietzen, Uebigau-Wahrenbrück, Werder (Havel), Wittstock/Dosse i Ziesar.

Okręgi turystyczne

Dla potrzeb ruchu turystycznego Brandenburgię podzielono na 13 "okręgów turystycznych". Podział ten nie pokrywa się z podziałem administracyjnym kraju związkowego.

• okręg Poczdam
  • zespół pałacowo-parkowy Sanssouci
  • miasteczko filmowe Babelsberg
• okręg Havelland
  • stare miasto w Brandenburgu
  • Glindow
  • klasztor i kościół cystersów w gminie Kloster Lehnin
• okręg Fläming
  • zamek Eisenhardt w Bad Belzig
  • zamek Rabenstein w gminie Rabenstein/Fläming
  • zamek Ziesar
  • klasztor Zinna
• okręg Prignitz
  • zamek w Bad Wilsnack (uzdrowisko)
  • klasztor cysterski w gminie Heiligengrabe
• okręg Ruppiner Land
  • Neuruppin
  • pałac i park w Oranienburgu
  • pałac i park w Rheinsbergu
  • muzeum w Velten
• okręg Uckermark
  • stare miasto w Angermünde i Templinie
• okręg Barnimer Land
  • klasztor cysterski w gminie Chorin
• okręg Märkisch-Oderland
  • Märkische Schweiz, Buckow (Märkische Schweiz)
  • Oderbruch
• okręg Oder-Spree-Seengebiet
  • Bad Saarow
  • klasztor cysterski w gminie Neuzelle
• okręg Dahme-Seengebiet
  • pałac w Königs Wusterhausen
• okręg Spreewald
  • park i pałac Branitz
• okręg Niederlausitz
  • twierdza i zamek w Senftenbergu
• okręg Elbe-Elster-Land

Współpraca

• województwo lubuskie

Ochrona przyrody

W Brandenburgii duże znaczenie przywiązuje się do ochrony przyrody. W 2002 r. utworzono 15 stref ochrony przyrody: jeden park narodowy, trzy rezerwaty biosfery i jedenaście obszarów chronionego krajobrazu. Pod względem wielkości powierzchni chronionej Brandenburgia jest trzecim krajem związkowym w Niemczech.

Strefy ochrony przyrody w Brandenburgii:

• Park Narodowy Doliny Dolnej Odry (Nationalpark Unteres Odertal), pow. 106 km²
• Rezerwat biosfery Flusslandschaft Elbe-Brandenburg (Biosphärenreservat Flusslandschaft Elbe-Brandenburg), 533 km²
• Rezerwat biosfery Schorfheide-Chorin, 1 291 km²
• Rezerwat biosfery Spreewald, 474 km²
• Obszar chronionego krajobrazu Barnim (Naturpark Barnim), 750 km²
• Obszar chronionego krajobrazu Dahme-Heideseen, 594 km²
• Obszar chronionego krajobrazu Hoher-Fläming, 827 km²
• Obszar chronionego krajobrazu Märkische Schweiz, 204 km²
• Obszar chronionego krajobrazu Niederlausitzer Heidelandschaft, 490 km²
• Obszar chronionego krajobrazu Niederlausitzer Landrücken, 580 km²
• Obszar chronionego krajobrazu Nuthe-Nieplitz, 623 km²
• Obszar chronionego krajobrazu Schlaubetal, 225 km²
• Obszar chronionego krajobrazu Uckermärkische Seen, 895 km²
• Obszar chronionego krajobrazu Westhavelland, 1 315 km²
• Obszar chronionego krajobrazu Stechlin-Ruppiner Land, 1 080 km²

Zobacz też

• Brandenburg
• władcy Brandenburgii

Linki zewnętrzne

• Babelsberg - miasteczko filmowe
• historyczne zabytki Brandenburgii
• krajobraz historyczny Brandenburgia (de)
• oficjalna strona Brandenburgii (pl)
• reiseland.brandenburg.de
• Brandenburg w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom I (Aa – Dereneczna) z 1880 r.