Brandenburgia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy kraju związkowego. Zobacz też: inne znaczenia.
Brandenburgia
Brandenburg
Herb Flaga
Herb Brandenburgii Flaga Brandenburgii
Hymn: Märkische Heide (nieoficjalny)
Państwo  Niemcy
Stolica Poczdam
Kod ISO 3166-2 DE-BB
Premier Dietmar Woidke (SPD)
Powierzchnia 29 478,61 km²
Populacja (31 grudnia 2011)
• liczba ludności

2 453 180[1]
• gęstość 83 os./km²
Szczegółowy podział administracyjny
Liczba miast na prawach powiatu 4
Liczba powiatów 14
Liczba urzędów 53
Liczba gmin 419
Liczba przedstawicieli w parlamencie
Liczba przedstawicieli w Bundesracie 4
Położenie na mapie Niemiec
Położenie na mapie
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Strona internetowa
Portal Portal Niemcy

Brandenburgia (niem. Brandenburg, dolnołuż. Bramborska, górnołuż. Braniborska) – jeden z 16 krajów związkowych Niemiec. Stolicą jest Poczdam. Obecny premier Brandenburgii to Dietmar Woidke (SPD), stojący na czele lokalnej koalicji SPD/Die Linke.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Brandenburgii leży Berlin, wydzielony jako osobny kraj związkowy. Brandenburgia graniczy z Polską oraz krajami związkowymi: Meklemburgią-Pomorzem Przednim, Saksonią, Saksonią-Anhalt i Dolną Saksonią.

Część granicy wschodniej tworzy rzeka Odra; podobną rolę na zachodzie pełni Łaba. Pozostałe ważniejsze rzeki to Sprewa i Hawela. Na południu znajduje się podmokły region zwany Spreewald; jest to najbardziej na północ wysunięta część Łużyc, do dzisiaj zamieszkiwanych przez potomków pierwotnych mieszkańców tych ziem, Serbołużyczan. W tej części oprócz języka niemieckiego jest również w użyciu język łużycki.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Na początku X wieku plemiona germańskie zaczęły przemieszczać się na wschód i zdobywać tereny pomiędzy Łabą i Odrą, zamieszkane dotąd przez Słowian połabskich. Dzisiejsi Serbołużyczanie i Pomorzanie są potomkami pierwotnych mieszkańców tych ziem.

W 948 król Otton I Wielki ustanowił niemiecką kontrolę nad w większości słowiańskimi mieszkańcami tych ziem i ustanowił biskupstwa w Havelbergu (ówczesna nazwa Hobolin) i Brandenburgu. Jednak po śmierci Ottona I (973), wybucha w 983 wielkie powstanie Słowian. Niemcy tracą wtedy znaczną część zdobytych terenów i zmuszeni są wycofać się na zachód od Łaby.

W 1134, po przeprowadzeniu skutecznej akcji przeciwko Słowianom, Marchię Północną otrzymuje od cesarza Lotara III Albrecht Niedźwiedź.

Kontrola Albrechta nad tym terytorium przez dziesięciolecia była tylko nominalna, ale zaangażował się on w wiele wypraw przeciwko Słowianom połabskim. Dzięki temu, a także dzięki wysiłkom dyplomatycznym jego władza stała się w połowie stulecia bardziej rzeczywista. W 1150 formalnie odziedziczył on Brandenburgię po ostatnim władcy połabskim, Przybysławie, a w 1157 została ostateczne utworzona Marchia Brandenburska. Albert i jego następcy z dynastii Askańczyków uczynili dużo dla chrystianizacji i rozwoju gospodarczego tych ziem, jednak wiązało się to z systematyczną polityką ucisku słowiańskiej ludności i wynaradawianiem jej. W tym czasie doszło w Polsce do rozbicia dzielnicowego i granica Wielkich Niemiec przesunęła się tak bardzo na wschód, że Brandenburgia stała się terenem granicznym między państwami Niemców i Słowian.

W 1320 wygasła brandenburska linia Askańczyków, stąd od 1323 do 1373 Brandenburgią władali przedstawiciele dynastii Wittelsbachów, znani bardziej jako władcy Bawarii. Po okresie rządów Luksemburgów, kiedy to w 1376 r. dzięki staraniom cesarza rzymskiego i króla czeskiego Karola IV Luksemburga Margrabiostwo Brandenburgii stało się częścią Korony Królestwa Czech (władcy czescy uzyskali dzięki temu drugi głos elektorski), w 1415, marchia zostaje podarowana (ściślej – oddana w zastaw z prawem wykupu, który nigdy nie nastąpił) przez króla rzymskiego i węgierskiego oraz namiestnika Królestwa Czeskiego Zygmunta luksemburskiego dynastii Hohenzollernów, którzy rządzą nią aż do końca I wojny światowej. Dodatkowo, od 1356 do końca istnienia Cesarstwa w 1806, margrabiowie Brandenburgii są również elektorami Świętego Cesarstwa Rzymskiego.

Brandenburgia była jednym ze stanów niemieckich, który w XVI wieku (1539) przyjął wyznanie reformowane. W następnym stuleciu nastąpił rozwój terytorialny kraju – w 1618 nastąpiło połączenie jej terenów z Księstwem Prus w Prusach Wschodnich, a w 1614 przyłączenie terenów położonych wzdłuż Renu. Powstałe w rezultacie państwo było niespójne i trudne do obrony, co dało się we znaki podczas wojny trzydziestoletniej.

Pomimo zniszczeń wojennych, dzięki utalentowanym władcom Brandenburgia zdołała wyrosnąć na znaczącą potęgę militarną Europy. Pierwszym z tych władców był Fryderyk Wilhelm, zwany „Wielkim Elektorem”, który doprowadził do odbudowy i zjednoczenia kraju. Przeniósł on stolicę z Brandenburga do Poczdamu.

Po śmierci Fryderyka Wilhelma w 1688, władzę po nim przejął syn, również Fryderyk. W 1701 r. przyjął on tytuł króla Prus jako Fryderyk I. Odtąd Brandenburgia staje się formalnie częścią królestwa Prus, jako prowincja Brandenburgia (dotychczasowy teren Prus stał się prowincją Prusy Wschodnie. Brandenburgia składała się z dwóch rejencji: poczdamskiej i frankfurckiej (Berlin stanowił wydzielony obszar Prus i nie był częścią Brandenburgii).

Po 1945 roku tereny Brandenburgii zmniejszyły się o obszary położone na wschód od Odry, tzw. Nowa Marchia (Neumark) (m.in. Gorzów Wielkopolski, Słubice i Kostrzyn nad Odrą), które jako ziemię lubuską przyłączono do Polski. W latach 1947-1952 istniał niezależny kraj związkowy Brandenburgia jako część okupacyjnej strefy sowieckiej, a później NRD. Został on zlikwidowany w wyniku reformy administracyjnej centralizującej władzę w NRD na wzór sowiecki. W 1990 kraj związkowy Brandenburgia wskrzeszono – jego stolicą stał się jednak nie Berlin, a Poczdam.

Obecny kraj związkowy Brandenburgia powstał po ponownym połączeniu się Niemiec w 1990. W 1995 władze Berlina i Brandenburgii postanowiły połączyć oba kraje związkowe (powstałby kraj związkowy Berlin-Brandenburgia), ale ten pomysł został odrzucony w referendum w 1996 r. (głosami mieszkańców Brandenburgii). Obecnie prowadzone są ponowne negocjacje nad połączeniem obu krajów związkowych (zwolennikiem tego jest m.in. Klaus Wowereit, obecny burmistrz Berlina). Jako uzasadnienie podkreśla się głównie argumenty finansowe oraz tradycje historyczne. Pojawiły się nawet pomysły by zjednoczony kraj związkowy nazwać Prusami.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Powiaty Brandenburgii

Administracyjnie Brandenburgia dzieli się na czternaście powiatów i cztery miasta na prawach powiatu.

Powiaty ziemskie i ich siedziby[edytuj | edytuj kod]

  1. Powiat Barnim, Eberswalde
  2. Powiat Dahme-Spreewald, Lubin (dolnołuż. Damna-Błota)
  3. Powiat Elbe-Elster, Herzberg (Elster)
  4. Powiat Havelland, Rathenow
  5. Powiat Märkisch-Oderland, Seelow
  6. Powiat Oberhavel, Oranienburg
  7. Powiat Oberspreewald-Lausitz, Senftenberg (dolnołuż. Gorne Błota-Łužyca)
  8. Powiat Oder-Spree, Beeskow
  9. Powiat Ostprignitz-Ruppin, Neuruppin
  10. Powiat Potsdam-Mittelmark, Bad Belzig
  11. Powiat Prignitz, Perleberg
  12. Powiat Spree-Neiße, Forst (Lausitz) (dolnołuż. Sprjewja-Nysa)
  13. Powiat Teltow-Fläming, Luckenwalde
  14. Powiat Uckermark, Prenzlau

Miasta na prawach powiatu[edytuj | edytuj kod]

  1. Branibór nad Hawelą (niem. Brandenburg an der Havel)
  2. Chociebuż (niem. Cottbus, dolnołuż. Chóśebuz)
  3. Frankfurt nad Odrą (niem. Frankfurt an der Oder)
  4. Poczdam (niem. Potsdam)

Polityka[edytuj | edytuj kod]

Koalicja rządząca: koalicja SPD/Die Linke
Ostatnie wybory: 27 września 2009
Najbliższe wybory: wrzesień 2014

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

W Brandenburgii zachowało się wiele miast z historycznym centrum otoczonym murami miejskimi i basztami. Są to: Altlandsberg, Angermünde, Bad Belzig, Beelitz, Beeskow, Brandenburg an der Havel, Dahme/Mark, Gransee, Herzberg (Elster), Jüterbog, Königs Wusterhausen, Kremmen, Kyritz, Lenzen (Elbe), Luckau, Mühlberg/Elbe, Nauen, Neuruppin, Peitz, Perleberg, Potsdam, Rheinsberg, Templin, Treuenbrietzen, Uebigau-Wahrenbrück, Werder (Havel), Wittstock/Dosse i Ziesar.

Okręgi turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Dla potrzeb ruchu turystycznego Brandenburgię podzielono na 13 „okręgów turystycznych”. Podział ten nie pokrywa się z podziałem administracyjnym kraju związkowego.

Ochrona przyrody[edytuj | edytuj kod]

W Brandenburgii duże znaczenie przywiązuje się do ochrony przyrody. W 2002 r. utworzono 15 stref ochrony przyrody: jeden park narodowy, trzy rezerwaty biosfery i jedenaście obszarów chronionego krajobrazu. Pod względem wielkości powierzchni chronionej Brandenburgia jest trzecim krajem związkowym w Niemczech.

Strefy ochrony przyrody w Brandenburgii:

  • Park Narodowy Doliny Dolnej Odry (Nationalpark Unteres Odertal), pow. 106 km²
  • Rezerwat biosfery Flusslandschaft Elbe-Brandenburg (Biosphärenreservat Flusslandschaft Elbe-Brandenburg), 533 km²
  • Rezerwat biosfery Schorfheide-Chorin, 1 291 km²
  • Rezerwat biosfery Spreewald, 474 km²
  • Obszar chronionego krajobrazu Barnim (Naturpark Barnim), 750 km²
  • Obszar chronionego krajobrazu Dahme-Heideseen, 594 km²
  • Obszar chronionego krajobrazu Hoher-Fläming, 827 km²
  • Obszar chronionego krajobrazu Märkische Schweiz, 204 km²
  • Obszar chronionego krajobrazu Niederlausitzer Heidelandschaft, 490 km²
  • Obszar chronionego krajobrazu Niederlausitzer Landrücken, 580 km²
  • Obszar chronionego krajobrazu Nuthe-Nieplitz, 623 km²
  • Obszar chronionego krajobrazu Schlaubetal, 225 km²
  • Obszar chronionego krajobrazu Uckermärkische Seen, 895 km²
  • Obszar chronionego krajobrazu Westhavelland, 1 315 km²
  • Obszar chronionego krajobrazu Stechlin-Ruppiner Land, 1 080 km²

Współpraca[edytuj | edytuj kod]

W ramach Partnerstwa-Odra Brandenburgia razem z landami Berlin, Meklemburgia-Pomorze Przednie i Saksonia współpracuje z zachodnimi województwami Polski: dolnośląskim, lubuskim, wielkopolskim i zachodniopomorskim[4][5].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Stan na 31 grudnia 2011 roku: Statistisches Bundesamt: Vorläufige Ergebnisse der Bevölkerungsfortschreibung auf Grundlage des Zensus 2011 (niem.). [dostęp 5-06-2013].
  2. Fala kulminacyjna zbliża się do woj. lubuskiego. wprost.pl.
  3. Inne formy współpracy. lubuskie.pl.
  4. Pierwsze spotkanie na szczycie odnośnie Partnerstwa Odry (pol.). Land Brandenburg, 2008-11-02. [dostęp 2013-06-05].
  5. Czym jest Partnerstwo-Odra? (pol. • niem.). Partnerstwo-Odra/Oder-Partnerschaft. [dostęp 2013-06-05].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]