Malmö

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Malmö
Malmö
Od lewej: Turning Torso, zamek Malmöhus, Gryf na Gustav Adolfs torg, wieżowiec Kronprinsen oraz Öresundsbron
Od lewej: Turning Torso, zamek Malmöhus, Gryf na Gustav Adolfs torg, wieżowiec Kronprinsen oraz Öresundsbron
Herb
Herb Malmö
Dewiza: Mångfald, möten, möjligheter
(pol. „Różnorodność, spotkania, możliwości”)
Państwo  Szwecja
Region Skåne län vapen.svg Skania
Gmina Malmö fulla vapen.svg Malmö
Burlöv vapen.svg Burlöv
Prawa miejskie 1353
Powierzchnia 76,81 km²
Populacja (2010)
• liczba ludności
• gęstość
280 415
3651 os./km²
Nr kierunkowy (+46) 40
Kod pocztowy 21x xx
Plan Malmö
Plan Malmö
Położenie na mapie Skanii
Mapa lokalizacyjna Skanii
Malmö
Malmö
Położenie na mapie Szwecji
Mapa lokalizacyjna Szwecji
Malmö
Malmö
Ziemia 55°36′21″N 13°00′09″E / 55.605833333333, 13.0025Na mapach: 55°36′21″N 13°00′09″E / 55.605833333333, 13.0025
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Malmö – miasto (tätort)[a] w południowej Szwecji i port morski położony nad cieśniną Öresund w południowo-zachodniej części prowincji historycznej (landskap) Skania. Siedziba władz (residensstad) regionu administracjnego (län) Skåne, powstałego w 1997 po połączeniu dotychczasowych regionów Malmöhus i Kristianstad. Ośrodek administracyjny (centralort) gminy Malmö (Malmö kommun lub Malmö stad)[b]. Do obszaru tätortu Malmö zalicza się także Arlöv, siedzibę władz (centralort) gminy Burlöv.

Malmö jest drugim po stolicy Danii, Kopenhadze, ośrodkiem transgranicznego regionu Öresund (szw. Öresundsregionen, duń. Øresundsregionen). Oba miasta są ze sobą połączone przebiegającym nad cieśniną Öresund mostem (Öresundsbron, Øresundsbroen).

Malmö jest trzecim po Sztokholmie i Göteborgu największym miastem Szwecji oraz głównym ośrodkiem obszaru metropolitalnego Stor-Malmö (pol. „Wielkie Malmö”), liczącego 670 394 mieszkańców (2012)[1]. W skład Stor-Malmö, poza gminą Malmö, wchodzi od 2005, według definicji Statistiska centralbyrån, jeszcze 11 gmin: Burlöv, Eslöv, Höör, Kävlinge, Lomma, Lund, Skurup, Staffanstorp, Svedala, Trelleborg i Vellinge[2].

W ostatnich dziesięcioleciach Malmö przekształciło się z miasta przemysłowego, z dominującym przemysłem stoczniowym, w nowoczesną metropolię postindustrialną. Jest ważnym ośrodkiem usługowym, naukowym, edukacyjnym i turystycznym. Malmö stanowi centrum gospodarcze i kulturalne południowej Szwecji, jeden z kluczowych węzłów komunikacyjnych tego kraju[3].

14, 16 i 18 maja 2013 w Malmö odbył się 58. finał Konkursu Piosenki Eurowizji[4].

W 2010 część tätortu Malmö leżąca w granicach administracyjnych gminy Malmö liczyła 270 131 mieszkańców. Cały tätort Malmö (wraz z Arlöv) liczył 280 415 mieszkańców[5]. W 2012 gmina Malmö (Malmö stad) liczyła 307 758 mieszkańców[1].

Spis treści

Definicja [edytuj]

Pojęcie Malmö oznaczać może tätort Malmö lub „Miasto Malmö” (szw. Malmö stad). Artykuł ten dotyczy w głównej mierze zdefiniowanego przez Statistiska centralbyrån tätortu Malmö, którego mniejszą część stanowi także Arlöv w gminie Burlöv. Pojęcie „Miasto Malmö” odnosi się obecnie do całej gminy Malmö (Malmö kommun) w jej granicach administracyjnych oraz zarządzanej przez jej władze. Arlöv stanowi w tym przypadku siedzibę władz (centralort) sąsiedniej gminy Burlöv. W granicach gminy Malmö położonych jest jeszcze, poza Malmö, 8 tätortów, m.in. Oxie i Bunkeflostrand. „Miasto Malmö” jest centralnym ośrodkiem obszaru metropolitalnego „Wielkie Malmö” (Stor-Malmö).

Położenie [edytuj]

Malmö leży w południowej Szwecji, w południowo-zachodniej części prowincji historycznej Skania nad cieśniną Öresund. Na przeciwległym brzegu, w odległości ok. 27 km, położona jest stolica Danii, Kopenhaga. Malmö jest centralnym ośrodkiem obszaru metropolitalnego Stor-Malmö, z oddalonym o 20 km uniwersyteckim Lund. Odległość do Sztokholmu wynosi 619 km oraz odpowiednio do Göteborga, 276 km.

Otwarty 1 lipca 2000 most nad cieśniną Öresund, łączący duńską wyspę Zelandię i Kopenhagę ze Szwecją i Malmö, umożliwia szybką podróż pomiędzy oboma miastami. Otwarcie mostu ułatwiło dynamiczny rozwój regionu Öresund, liczącego około 3 785 000 mieszkańców (2012) po obu stronach cieśniny[6][7].

Podział administracyjny [edytuj]

Gmina Malmö (Malmö stad) podzielona jest od 1 stycznia 1996 administracyjnie na 10 dzielnic (stadsdelar), które z kolei podzielone są na mniejsze jednostki, tzw. delområde (łącznie 134 sztuki)[8].

Dzielnice (stadsdelar) Malmö (lipiec 2012)[9]:

Podział administracyjny Malmö
Dzielnica Liczba ludności Powierzchnia
(km²)		 Gęstość zaludnienia
(mk./km²)
Centrum &0000000000000046.25100046.251 &0000000000000017.57000017.57 &0000000000002633.0000002633
Fosie &0000000000000043.53200043.532 &0000000000000012.43000012.43 &0000000000003502.0000003502
Limhamn-Bunkeflo &0000000000000042.00500042.005 &0000000000000051.47000051.47 &0000000000000816.000000816
Södra Innerstaden &0000000000000034.36100034.361 &0000000000000003.0200003.02 &0000000000011378.00000011378
Västra Innerstaden &0000000000000032.97300032.973 &0000000000000004.6500004.65 &0000000000007091.0000007091
Hyllie &0000000000000032.77700032.777 &0000000000000009.0100009.01 &0000000000003638.0000003638
Rosengård &0000000000000023.53700023.537 &0000000000000003.3200003.32 &0000000000007089.0000007089
Husie &0000000000000020.52000020.520 &0000000000000029.48000029.48 &0000000000000696.000000696
Kirseberg &0000000000000014.87400014.874 &0000000000000006.4000006.40 &0000000000002324.0000002324
Oxie &0000000000000012.37800012.378 &0000000000000023.06000023.06 &0000000000000537.000000537

1 lipca 2013 dotychczasowy podział ma zostać zastąpiony. Planuje się scalenie i zastąpienie 10 obecnych dzielnic 5 nowymi, większymi jednostkami, tzw. stadsområde[10]:

  • Kirseberg i Centrum zostaną scalone jako stadsområde Norr
  • Södra Innerstaden i Västra Innerstaden jako Innerstaden
  • Limnhamn-Bunkeflo i Hyllie jako Väster
  • Fosie i Oxie jako Söder
  • Rosengård i Husie jako Öster[11].

Środowisko naturalne [edytuj]

Klimatogram dla Malmö
St Lu Ma Kw Ma Cz Li Si Wr Pa Li Gr
 
 
49
 
2
-3
 
 
30
 
2
-3
 
 
40
 
5
-1
 
 
38
 
10
2
 
 
41
 
16
7
 
 
52
 
20
11
 
 
61
 
21
13
 
 
58
 
21
12
 
 
59
 
17
10
 
 
57
 
12
7
 
 
61
 
7
3
 
 
58
 
4
-1
Temperatury w °C
Opad całkowity w mm
Źródło: Światowy Serwis Informacji Pogodowych[12]

Krajobraz okolic miasta, znacznie zmieniony przez działalność człowieka, ukształtował się podczas ostatniego zlodowacenia. Malmö położone jest na stosunkowo płaskim terenie z niewysokimi wzniesieniami morenowymi[13]. Najwyższy punkt (37 m n.p.m.) w granicach tätortu Malmö stanowi rejon kościoła Fosie (Fosie kyrka) w dzielnicy Fosie[14].

Klimat [edytuj]

Malmö, podobnie jak i Skåne, leży w strefie klimatu umiarkowanego. Według klasyfikacji Köppena-Geigera Malmö położone jest w strefie klimatu umiarkowanego morskiego (Cfb).

Klimat Malmö charakteryzuje się niskimi rocznymi amplitudami temperatur z częstymi opadami z niską intensywnością oraz dużą wilgotnością powietrza. Temperatura latem jest umiarkowana, zimy są stosunkowo łagodne. Mgły są częste w okresie jesienno-zimowym. Zimą występują gwałtowne burze z silnym wiatrem[15].

Średnia roczna opadów wynosi około 604 mm, z maksimum w lipcu i listopadzie (średnio 61 mm) i minimum w lutym (30 mm). Liczba dni z opadem wynosi średnio 169[12]. Średnia roczna temperatura powietrza wynosi 7,8°C. Najcieplejszym miesiącem jest lipiec (16,7°C), najchłodniejszym, miesiąc luty ze średnią temperaturą -0,6°C[15]. Usłonecznienie w styczniu wynosi 7 godzin, a w lipcu 17 godzin[16].

Średnia temperatura i opady dla Malmö
Miesiąc Sty Lut Mar Kwi Maj Cze Lip Sie Wrz Paź Lis Gru Roczna
Średnie najwyższe temperatury [°C] 2 2 5 10 16 20 21 21 17 12 7 4 11
Średnie najniższe temperatury [°C] -3 -3 -1 2 7 11 13 12 10 7 3 -1 4
Opady [mm] 49 30 39.9 38.1 40.9 52.1 61 57.9 58.9 56.9 61 57.9 604
Źródło: Światowy Serwis Informacji Pogodowych[12] 2013-03-29
Zdjęcie lotnicze Malmö z kierunku północno-wschodniego
Malmö, Inre Hamnen
Widok z wieżowca Kronprinsen w kierunku centrum Malmö

Historia [edytuj]

Pierwsza wzmianka o tej miejscowości pochodzi z 1116 r., prawa miejskie nabyło w 1353 roku. W 1394 miasto zostało zdobyte i splądrowane przez korsarzy. Między XIV a XVI w. Malmö było jednym z najważniejszych miast handlowych w tej części Morza Bałtyckiego, do 1658 r. należało do Danii.

Etymologia nazwy [edytuj]

Nazwa Malmö jest złożeniem słów malm w znaczeniu „drobne skały” lub „piasek”, „żwir” oraz högar (l.poj. hög – „kopiec”, „górka”). Malmö oznacza więc „kopce piasku”. Jedną z najstarszych znanych form tej nazwy jest forma Malmhaugar[17].

Demografia [edytuj]

  • Liczba ludności Malmö 1570-2010[18][19]

Uwagi: W okresie 1960-2010 dane dotyczą tätortu Malmö (od 1965 wraz z Arlöv).

Tranzyt i komunikacja [edytuj]

Od 2000 ma drogowe i kolejowe połączenie z Kopenhagą przez most nad Sundem.

Dworzec kolejowy Malmö centralstation.

Gospodarka [edytuj]

Teren stoczni Kockums. Lata 70. XX w.
Biurowiec Mercedes-Benz Sverige AB w Malmö

Malmö jest jednym z głównych ośrodków gospodarczych i handlowych Szwecji. Przez długi okres czasu w mieście dominował przemysł wytwórczy, głównie elektromaszynowy. Rozwinięty był także przemysł włókienniczy, materiałów budowlanych oraz spożywczy.

Jedną z najważniejszych gałęzi przemysłu w historii gospodarczej miasta był przemysł stoczniowy, z działającą od XIX w. stocznią Kockums i związanymi z nią podwykonawcami. Stocznia Kockums produkowała zarówno statki na zamówienia cywilne, jak i okręty wojenne dla marynarki. Jednak w wyniku kryzysu przemysłu stoczniowego w Szwecji oraz w Europie Zachodniej, od połowy lat 70. XX w. następował jej powolny upadek. W 1987 w Malmö zaprzestano produkcji statków cywilnych, skupiając się jedynie na produkcji wojskowej, przede wszystkim nowoczesnych okrętów podwodnych[20][21].

Kryzys początku lat 90. XX w. oraz zmiany strukturalne zmieniły charakter gospodarczy miasta, które w 1995 miało najwyższą stopę bezrobocia w Szwecji. Malmö zaczęło się wówczas przekształcać z miasta przemysłowego w ośrodek nowoczesnych technologii. Obecnie działa tam wiele instytucji badawczych, mocno rozwiniętą jest branża handlowo-usługowa, stawia się na rozwój szkolnictwa wyższego[22].

Do znaczącego ożywienia gospodarki całego regionu Skåne przyczyniło się otwarcie 1 lipca 2000 mostu nad cieśniną Öresund. Ułatwiło to komunikację z Kopenhagą, gdzie zatrudnienie znalazło wielu mieszkańców Malmö. Wielu Duńczyków podróżuje na stronę szwedzką m.in. na zakupy w działających w Malmö i jego okolicach licznych centrach handlowych[23].

W 2008 największymi przedsiębiorstwami w Malmö, według liczby zatrudnionych, były[24]:

  • Skanska Sverige AB (branża budowlana)
  • Manpower AB (rekrutacja i wynajem personelu)
  • ISS Facility Service AB (sprzątanie)
  • Pågen AB (piekarstwo)
  • Förenade Service i Sverige AB (sprzątanie)
  • Sydsvenska Dagbladets AB (wydawca gazety)
  • E.ON Försäljning Sverige AB (dystrybucja energii elektrycznej)
  • TeliaSonera Sverige AB (sieć telefoniczna)
  • Logica AB (firma konsultingowa)
  • Attendo Care AB (obsługa domów opieki).

Architektura i zabytki [edytuj]

Zabytki i budynki Malmö
Kościół św. Piotra (XIV w.)
Kościół św. Piotra (XIV w.)
 

Niektóre zabytki i budowle w Malmö:

  • kościół św. Piotra (Sankt Petri kyrka) zbudowany na pocz. XIV w. w stylu gotyckim
  • zamek Malmöhus z pocz. XVI w.
  • budynek ratusza miejskiego (Malmö rådhus) z 1546
  • synagoga z 1903 w stylu neomauretańskim
  • Turning Torso, najwyższy (190 m) budynek mieszkalny w Szwecji, jeden z najwyższych w Europie, ukończony w listopadzie 2005.

Malmö leży na trasie Europejskiego Szlaku Gotyku Ceglanego.

Edukacja [edytuj]

Orkanen, jeden z budynków Malmö Högskolan

Malmö jest stosunkowo od niedawna samodzielnym ośrodkiem akademickim. Do lat 90. XX w. nie istniała tam żadna większa, samodzielna uczelnia wyższa, poza pewnymi wydziałami nieodległego Uniwersytetu w Lund.

Największą szkołą wyższą w Malmö jest obecnie państwowa Wyższa Szkoła w Malmö (szw. Malmö högskolan), powołana w 1998. W 2012, według danych uczelni, kształciło się tam 24 000 studentów. Liczba zatrudnionych wynosi około 1500, z czego 800 osób to pracownicy naukowi[25].

Pierwszą uczelnią wyższą w Malmö była założona w 1948 Wyższa Szkoła Dentystyczna (szw. Tandläkarhögskolan i Malmö lub Kungliga Tandläkarhögskolan), która w 1964 została podporządkowana Uniwersytetowi w Lund. Od 1999 stanowi ona jeden z wydziałów Wyższej Szkoły w Malmö[26].

Wydziały Uniwersytetu w Lund, które nadal mają swoją siedzibę w Malmö[27]:

  • Wyższa Szkoła Muzyczna (szw. Musikhögskolan i Malmö)
  • Wyższa Szkoła Artystyczna (Konsthögskolan i Malmö)
  • Wyższa Szkoła Teatralna (Teaterhögskolan i Malmö)
  • Wydział Medyczny (Medicinska fakulteten vid Lunds universitet); kształcący także w Lund.

W Malmö działa także od 1983 Światowy Uniwersytet Morski (ang. World Martime University), uczelnia międzynarodowa posiadająca status instytucji ONZ na terenie Szwecji[28].

Współpraca zagraniczna [edytuj]

Miastem partnerskim Malmö jest Stralsund w Niemczech.

Sport i rekreacja [edytuj]

Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Sport w Malmö.
Swedbank Stadion, arena Malmö FF
Malmö Arena (2008)

W Malmö działa wiele klubów sportowych w różnorodnych dyscyplinach. Miasto posiada rozbudowaną infrastrukturę sportowo-rekreacyjną, w tym stadiony i wielofunkcyjne hale sportowo-widowiskowe.

Do najbardziej znanych i utytułowanych klubów sportowych należą Malmö FF w piłce nożnej oraz Malmö Redhawks w hokeju na lodzie. W Malmö ma także swoją siedzibę klub piłki nożnej kobiet LdB FC Malmö (do 2007 jako Malmö FF Dam), występujący w rozgrywkach Damallsvenskan[29].

Inne znane kluby to:

Obiekty sportowe i rekreacyjne [edytuj]

Na terenie Malmö znajduje się około 80 rożnego rodzaju obiektów sportowych i rekreacyjnych[30]. Niektóre z nich w kolejności alfabetycznej:

Osoby związane z Malmö [edytuj]

W Malmö mieszka Basshunter, znany wykonawca muzyki eurodance[31][32].
W Malmö mieszkają również: Arash, popularny piosenkarz pochodzący z Teheranu, piłkarz Zlatan Ibrahimović oraz kulturysta i model Binais Begovic.

Ciekawostki [edytuj]

Miasto w maju 2013 roku gościć będzie Konkurs Piosenki Eurowizji.

Zobacz też [edytuj]

Portal Szwecja
Portal:
Szwecja

Uwagi

  1. ↑ Według defincji Statistiska centralbyrån (SCB).
  2. ↑ W wyniku reformy administracyjej w 1971 wprowadzono w Szwecji jednolity typ gmin. Malmö jest jedną z gmin, które od lat 80. XX w. używają jednak określenia „miasto” (stad).

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 Statistiska centralbyrån: Folkmängd i riket, län och kommuner 31 december 2012 och befolkningsförändringar 1 oktober - 31 december 2012 (szw.). [dostęp 2013-03-24].
  2. ↑ Statistiska centralbyrån: Storstadsområden med ingående kommuner i alfabetisk ordning (szw.). [dostęp 2013-03-24].
  3. ↑ Malmö.com: Miasto Malmö (pol.). [dostęp 2013-03-29].
  4. ↑ Calender. Eurovision Song Contest 2013 (ang.). [dostęp 2013-03-29].
  5. ↑ Statistiska centralbyrån: Tätorter; arealer, befolkning. Tätorter 2010 (szw.). [dostęp 2013-03-24].
  6. ↑ Orestat.se: Fakta om Øresundsregionen. Demografi (duń.). [dostęp 2013-04-05].
  7. ↑ Entreprenörskapsforum: Den kreativa storstadregionen (szw.). [dostęp 2013-04-05].
  8. ↑ Malmö stad: Stadsdelar (szw.). [dostęp 2013-03-29].
  9. ↑ Malmö stad: Halvårsuppföljning 2012 (szw.). [dostęp 2013-03-29].
  10. ↑ Malmö stad: Ny stadsområdeorganisation (szw.). [dostęp 2013-03-29].
  11. ↑ Malmö stad: Malmö delas upp i fem stadsområden (szw.). [dostęp 2013-03-29].
  12. ↑ 12,0 12,1 12,2 Światowy Sewis Informacji Pogodowych: Informacje pogodowe dla Malmö (pol.). [dostęp 2013-03-29].
  13. ↑ Länsstyrelsen Skåne: Malmö. Topografi och jordarter (szw.). [dostęp 2013-04-05].
  14. ↑ Skånskan.se: Malmös högsta punkt – en fråga om liv (szw.). [dostęp 2013-04-05].
  15. ↑ 15,0 15,1 Weatherbase: Weather. Malmö, Sweden (ang.). [dostęp 2013-03-29].
  16. ↑ Klimat. W: Szwecja i Szwedzi. Instytut Szwedzki, s. 1.
  17. ↑ Fotevikens museum: Öresundsområdets städer. Malmö (szw.). [dostęp 2013-03-25].
  18. ↑ CyberCity: Malmös befolkningsutveckling 1570-1995 (szw.). [dostęp 2013-03-29].
  19. ↑ Statistiska centralbyrån: Tätorter 1960-2005 (szw.). [dostęp 2013-03-29].
  20. ↑ Kockums: Kockums verksamhetsorter i Sverige. Malmö (szw.). [dostęp 2013-04-08].
  21. ↑ Varvhistoriska Föreningen i Malmö: Kort Kockumshistoria (szw.). [dostęp 2013-04-08].
  22. ↑ Malmö.com: Malmö (pol.). [dostęp 2013-04-14].
  23. ↑ Nytt från Öresund: Efter skattereformen: Fler danskar väntas shoppa i Sverige (szw.). [dostęp 2013-04-14].
  24. ↑ Malmö.com: Trade & Industry (ang.). [dostęp 2013-04-14].
  25. ↑ Högskolan i Malmö: Högskolan i korthet (szw.). [dostęp 2013-03-31].
  26. ↑ Lunds universitet: Käftis 50 år (szw.). [dostęp 2013-03-31].
  27. ↑ Malmö stad: Högskolor i Malmö (szw.). [dostęp 2013-03-31].
  28. ↑ World Martime University: Who We Are (ang.). [dostęp 2013-03-31].
  29. ↑ LdB FC Malmö: Historik (szw.). [dostęp 2013-04-24].
  30. ↑ Malmö stad: Idrottsanläggningar (szw.). [dostęp 2013-04-24].
  31. ↑ BIO (ang.). basshunter.se. [dostęp 2010-06-12].
  32. ↑ Ciekawostki o Malmö (pol.). tanie-loty.com.pl. [dostęp 2011-02-05].
Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Malmö&oldid=36466210”