Wojna i pokój

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy powieści. Zobacz też: inne znaczenia słów Wojna i pokój.
Wojna i pokój
Война и мир
{{{nazwa}}}
Okładka wydania 1873 r.
Autor Lew Tołstoj
Miejsce wydania Rosja
Język rosyjski
Data I wyd. 1865–1869
Typ utworu powieść historyczna

Wojna i pokój (ros. Война и мир, Wojna i mir) – powieść historyczna rosyjskiego pisarza Lwa Tołstoja, pisana w latach 18651869, często uznawana za rosyjską epopeję narodową.

Tytuł[edytuj | edytuj kod]

Tytuł wynika z fabuły powieści i jej podziału na części pokojową (tomy I–II) i wojenną (tomy III–IV).

Istnieje dość rozpowszechniona legenda o innym, „właściwym” znaczeniu tytułu, wynikająca z wieloznaczności słowa «мир» we współczesnym języku rosyjskim. Przed reformą ortografii 1917–1918 r. było ono zapisywane w różny sposób: «миръ» jako pokój i «міръ» jako świat, społeczeństwo. Zgodnie z tym poglądem Tołstoj miał na myśli społeczeństwo, i przesłaniem powieści jest ukazanie narodu rosyjskiego biorącego udział w wojnach napoleońskich.

Przeciwko temu świadczy fakt, że wszystkie edycje powieści, które ukazały się za życia Tołstoja, były zatytułowane «Война и миръ» (Wojna i pokój), oraz używanie przez Tołstoja tłumaczenia francuskiego "La guerre et la paix" o tymże znaczeniu.

Bohaterowie[edytuj | edytuj kod]

Rostowowie

  • hrabia Ilia Rostow
  • hrabina Natasza Rostowa
    • hrabianka Wiera Rostowa (żona Berga, córka Rostowów)
    • hrabia Mikołaj Rostow (syn Rostowów, mąż Marii Bołkońskiej)
    • hrabianka Natasza Rostowa (córka Rostowów, żona Piotra Bezuchowa)
    • hrabia Pietia Rostow (syn Rostowów, ginie na wojnie)
    • Sonia (siostrzenica hrabiego Rostowa, przyjaciółka Nataszy)

Bołkońscy

  • książę Mikołaj Bołkoński (ojciec Marii i Andrieja)
    • książę Andriej Nikołajewicz Bołkoński (mąż Elizy, brat Marii, ginie na wojnie)
    • księżniczka Maria Nikołajewna Bołkońska (siostra Andrieja, żona Mikołaja Rostowa)
      • księżna Liza Bołkońska (żona Andrieja, matka Mikołaja umiera przy połogu)
      • książę Mikołaj Andrejewicz Bołkoński (syn Andrieja i Lizy)

Kuraginowie

  • książę Wasilij Kuragin (znajomy Anny Drubeckiej)
  • księżna Alicja Kuragin (żona Wasilija)
    • książę Hipolit Kuragin (syn Wasilija i Alicji)
    • książę Anatol Kuragin (syn Wasilija i Alicji)
    • księżniczka, hrabina Helena Wasilewna Kuragin-Bezuchow (córka Kuraginów, żona Piotra Bezuchowa)

Bezuchowowie

  • hrabia Kirył Bezuchow (ojciec Piotra)
    • hrabia Piotr Bezuchow (nieślubny syn Kiryła, mąż Heleny, później Nataszy)

inni bohaterowie

  • Aleksander I Pawłowicz – cesarz Rosji
  • Napoleon I Bonaparte – cesarz Francji
  • Anna Drubecka – przyjaciółka hrabiny Nataszy, matka Borysa
    • Borys Drubecki – syn Anny Drubeckiej, przyjaciel Rostowów
  • Maria Karagin – znajoma rodziny Rostow, matka Julii
    • Julia Karagin – córka Marii Karagin, żona Borysa Drubeckiego
  • Anna Scherer – dama dworu carycy Elżbiety Aleksjewy
  • Dołochow – oficer, przyjaciel Anatola Kuragina
  • Wasilij Denisow – przyjaciel i dowódca hr. Mikołaja Rostowa
  • książę Michaił Kutuzow – generał rosyjski
  • Berg – oficer, mąż Wiery Rostowej
  • Mitińka(Dymitr Wasiliewicz) – rządca majątku Rostowów
  • Tichon – lokaj ks. Mikołaja Bołkońskiego

Wymowa powieści[edytuj | edytuj kod]

W pierwotnym zamyśle Tołstoja powieść miała być szkicem opisującym podłoże powstania dekabrystów. Następnie zdecydował się on ją rozszerzyć i opisać trzy newralgiczne punkty rosyjskiej historii XIX wieku: wojny napoleońskie, powstanie dekabrystów i wojnę krymską. W trakcie pisania jednak pisarz odszedł od właściwego tematu utworu i skupił się jedynie na opisie wojen napoleońskich (w których uczestniczyła większość dekabrystów). Końcowy efekt przyniósł kilka uzupełniających się wątków, będących uzasadnieniem poglądów historiozoficznych Tołstoja.

"Wojna i pokój" to jedno z najobszerniejszych dzieł w literaturze rosyjskiej. Ogromna liczba bohaterów i wątków skutkuje obfitością znaczeń. Nawet pobieżna analiza dzieła wymaga omówienia kilku z nich:

  • Ukazanie idei fatalizmu historycznego. Tołstoj był przekonany, że historią rządzi fatum, ślepy los, który nie jest zależny od jakichkolwiek ludzkich działań. Wykonawcami owego fatum są nie, jak powszechnie uważano, genialne jednostki (jak np. Napoleon), ale "masy" czyli narody. Prawdziwie dobrym władcą jest zatem ten, który potrafi zintegrować się ze społeczeństwem i razem z nim wypełnić dziejową misję. Idąc dalej tym tokiem myślowym Tołstoj dochodzi do wniosku, że władca dziedziczny (car) jest wywyższony ponad władcę wybieralnego (Napoleon), gdyż jego władza jest związana z owym fatum, w przeciwieństwie do władcy, którego władza pochodzi z nadania ludzi buntujących się przeciwko zrządzeniom losu.
  • Ukazanie jedności narodu rosyjskiego w chwili zagrożenia, zwłaszcza jedności chłopstwa i szlachty. Autor próbuje ukazać ową jedność na przykładzie Piotra Bezuchowa. Początkowo bohater znajduje się pod wpływem idei pozytywizmu – próbuje ulżyć doli swoich chłopów. Nie rozumie jednak ich potrzeb i problemów, dlatego jego zapał szybko wyczerpuje się. Mimo to bohater ciągle szuka sposobu integracji z nimi. Sytuację zmienia dopiero jego pobyt we francuskiej niewoli. Zetknięcie z prostymi żołnierzami powoduje rewizję jego poglądów i nawrócenie na tradycyjne, rosyjskie, ludowe prawosławie. Ostatecznie bohater odnosi sukces życiowy – zakłada szczęśliwą rodzinę. Tołstoj przeciwstawia mu księcia Bołkońskiego, który kieruje się wyłącznie egoistycznymi marzeniami o sławie i karierze. Dlatego w powieści ponosi klęskę – umiera, zostawiając osieroconego syna (według zamysłu prozaika mały Mikołaj miał zostać późniejszym dekabrystą).
  • Zwycięstwo idei "wojny sprawiedliwej" (wojny obronnej z 1812) i klęska w wojnie zaborczej, ekspansywnej (wojna krymska). Dla rosyjskiego pisarza, który swoje poglądy oparł na Ewangelii, wojna ma sens jedynie wtedy, gdy jest sprawiedliwa, a więc toczona w obronie nie tyle ziemi, co ludu. Walka jest wtedy usprawiedliwiona i słuszna, jest także duża szansa na zwycięstwo (wojna obronna z 1812). Tołstoj potępia wojnę zaborczą, ekspansywną, która jest według niego toczona jedynie w celu zaspokojenia ambicji władcy. W takiej wojnie nie ma szans na długotrwały sukces (wojna krymska). Ważne jest tu specyficzne podejście pisarza do patriotyzmu. Tołstoj uważa, że jest on wartością negatywną, gdyż przesądza o bezwzględnym podporządkowaniu obywateli państwu (według niego powinno być odwrotnie).
  • Ukazanie idealnego modelu rosyjskiej rodziny (patriarchatu) . Tu także Tołstoj zastosował metodę kontrastu. Czytelnik porównuje modele rodzin Bołkońskich i Rostowów. W pierwszej sytuacja odbiega od normalnego domowego "miru". Na czele rodziny stoi stetryczały dziadek, wymuszający na synu swoje decyzje i zastraszający córkę. Żona Andrzeja, Liza, umiera przy porodzie, osieracając syna, którym ojciec nie umie się opiekować (obowiązku tego podejmuje się siostra Andrzeja, Maria). Rostowowie natomiast to tradycyjna rosyjska rodzina – z ojcem na czele, opiekuńczą matką i czwórką dzieci. Mimo że borykają się z problemami, również finansowymi, to zawsze mogą liczyć na pomoc życzliwych przyjaciół. Natasza, mimo że początkowo płocha i niestała w uczuciach, odnajduje szczęście u boku ukochanego mężczyzny i zakłada własną szczęśliwą rodzinę.

Ekranizacje[edytuj | edytuj kod]

  • Wojna i pokój w reżyserii Siergieja Bondarczuka. Film powstał w latach 1965–1967. W roku 1968 został nagrodzony Oscarem jako najlepszy film obcojęzyczny. Dziewięciogodzinny film zbudowany jest z czterech części: cz. I – Andrzej Bołkoński (1965); cz. II – Natasza Rostowa (1966); cz. III – Rok 1812 (1967); cz. IV – Pierre Bezuchow (1967).
  • Wojna i pokój (2007) – jest to czteroodcinkowy serial telewizyjny, do którego współproducentów należy polska telewizja Polsat. Inni producenci to min. brytyjska telewizja BBC, niemiecka telewizja ZDF, francuska telewizja France2 czy włoska telewizja Rai. W główne role wcielili się aktorzy Clemence Poesy, Alessio Boni oraz Alexander Beyer, a reżyserem został nominowany do nagrody Emmy Robert Dornhelm. Serial jest jedną z najbardziej kosztownych produkcji europejskich (budżet szacuje się na 26 mln euro). Polska premiera miała miejsce 25 grudnia tego roku w telewizji Polsat.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons