Nagroda Akademii Filmowej

Nagroda Akademii Filmowej
83. ceremonia wręczenia Oscarów
Prezenter	Amerykańska Akademia Sztuki i Wiedzy Filmowej
Lokalizacja	Stany Zjednoczone Kodak Theatre w Hollywood
Pierwsze rozdanie	16 maja 1929 (przyznanie nagród za lata 1927/1928)
Galeria w Wikimedia Commons
Oficjalna strona internetowa

Nagroda Akademii Filmowej – powszechnie znana jako Oscar (ang. Oscar lub Academy Awards) – doroczna nagroda przyznawana przez Amerykańską Akademię Sztuki i Wiedzy Filmowej (Academy of Motion Picture Arts and Sciences) w dziedzinie filmu. Została ufundowana w 1927 roku.

Nagradzane są wstępnie nominowane filmy, których premiera nastąpiła w roku kalendarzowym poprzedzającym przyznanie nagrody. Uroczystość wręczenia Oscarów odbywa się zwykle wczesną wiosną. Oscary, z wyłączeniem jednej kategorii, przyznawane są przeważnie filmom angielskojęzycznym. Ceremonia rozdania Oscarów od 2002 roku odbywa się w Teatrze Kodaka w Hollywood. Obecnie nagroda ta jest uznawana za najbardziej prestiżową nagrodę filmową, pomimo że dotyczy głównie kinematografii amerykańskiej.

Historia

Nagrody Akademii Filmowej ufundowano w tym samym roku (1927), co samą Akademię, skupiającą amerykańskich filmowców. Pierwsze nagrody zostały zaprezentowane w 1929 roku w Hollywood Roosevelt Hotel przy udziale 250 osób, ówczesna gala trwała zaledwie 15 minut. Początkowo Oscary budziły umiarkowane zainteresowanie, a przedstawiciele mediów opuścili pierwszą galę jeszcze przed jej zakończeniem. Do zwiększenia popularności nagród przyczyniły się media, radio, a następnie telewizja. Podczas pierwszej dekady wyniki były podawane do gazet do publikacji o godzinie 23.00 w noc gali. Przestano stosować tę metodę, gdy Los Angeles Times zapowiedział zwycięzców zanim rozpoczęła się ceremonia. Do tego incydentu doszło w 1940 roku. W rezultacie od tego czasu Akademia stosuje zapieczętowane koperty do wyjawiania nazwisk zwycięzców. Poza kopertami zmieniło się także miejsce gali. Na początku lat 40. z hoteli uroczystość przeniesiono do teatrów. Pierwszym z teatrów, w jakich się odbyła był Grauman's Chinese Theatre, a odbywająca się w nim w 1944 roku ceremonia była pierwszą transmitowaną poza granice Stanów Zjednoczonych. Od 2002 roku nagrody są przyznawane w nowo zbudowanym Teatrze Kodaka. Pierwsze gale wręczenia nagród Akademii miały najczęściej miejsce na przełomie marca i kwietnia. Począwszy od roku 2004 uroczystości odbywają się w ostatnią niedzielę lutego (z wyjątkiem roku 2006). Ogłaszaną z dużym wyprzedzeniem datę ceremonii przekładano w 1938 roku z powodu powodzi, jakie nawiedziły Los Angeles, w 1968 z powodu pogrzebu Martina Luthera Kinga i w 1981 z powodu próby zabójstwa Ronalda Reagana.

Statuetka

Nagroda jest statuetką przedstawiającą rycerza opierającego się na dwuręcznym mieczu, stojącego na rolce filmu posiadającej pięć szprych, z której każda symbolizuje jedną z grup zawodowych reprezentowanych w Akademii: aktorów, scenarzystów, reżyserów, producentów i techników. Statuetka waży ok. 3,9 kg (8,5 funta) i ma ok. 35 cm (13,5 cala) wysokości. Wykonana jest z tzw. "britannium", czyli stopu cyny (93%), antymonu (5%) i miedzi (2%), pokrytego 24-karatowym złotem. Statuetkę zaprojektował Cedric Gibbons w 1928 r., a jej odlew wykonał rzeźbiarz George Stanley. Statuetki są wykonywane przez jedną z fabryk w Chicago. Oficjalnie nagroda Akademii nazywana jest Academy Award of Merit, jednak od roku 1931 używa się potocznej nazwy Oscar, która została uznana za oficjalną w 1939. Pochodzi ona według jednej z legend od uwagi wygłoszonej w roku 1931 przez Margaret Herrick, bibliotekarkę Akademii, która na widok statuetki stwierdziła, że przypomina jej wuja Oscara Pierce'a. Usłyszeć to miał hollywoodzki dziennikarz Sidney Skolsky, któremu bardzo spodobało się to określenie i zaczął go używać w felietonach. Inna legenda głosi, iż nazwę Oscar statuetce nadała aktorka Bette Davis.

Kategorie

Geena Davis ze swoją statuetką, rok 1989

Brenda Fricker w 1990 roku z Oscarem

Jennifer Hudson ze swoim Oscarem za rolę drugoplanową w filmie Dreamgirls w 2007 roku

Carly Simon wraz z Oscarem za najlepszą piosenkę Let the River Run z filmu Pracująca dziewczyna, rok 1989

Producent Richard D. Zanuck i jego żona z Oscarami za film Wożąc panią Daisy.

Reżyser Brad Bird wraz Oscarem za film animowany Ratatuj, 2008.

Kodak Theatre podczas 75 Gali rozdania Oscarów w 2003 roku

Statuetki Oscara przed wejściem do Shrine Auditorium

W 1929 roku po raz pierwszy Nagrody Akademii przyznano w 13 kategoriach. Obecnie Oscary są przyznawane w 24 kategoriach (w każdej z nich ogłasza się od 2 do 5 nominacji, oprócz kategorii "Najlepszy film" w której od 2010 roku nominuje się 10 filmów):

Produkcja

• Najlepszy Film – przyznawany od 1929 roku (nagroda dla producenta)
• Najlepszy Reżyser – przyznawany od 1929 roku
• Najlepszy Scenariusz Oryginalny – przyznawany od 1938 roku
• Najlepszy Scenariusz Adaptowany – przyznawany od 1929 roku

Aktorskie

• Najlepszy Aktor – przyznawany od 1929 roku
• Najlepsza Aktorka – przyznawany od 1929 roku
• Najlepszy Aktor Drugoplanowy – przyznawany od 1936 roku
• Najlepsza Aktorka Drugoplanowa – przyznawany od 1936 roku

Techniczne

• Najlepsza Scenografia i Dekoracja Wnętrz – przyznawany od 1929 roku
• Najlepsze Zdjęcia – przyznawany od 1929 roku
• Najlepszy Montaż – przyznawany od 1934 roku

Dźwięk i efekty specjalne

• Najlepsze Efekty Specjalne – przyznawane od 1963 roku
• Najlepszy Dźwięk – przyznawany od 1930 roku
• Najlepszy Montaż Dźwięku – przyznawany od 1974 roku

Muzyczne

• Najlepsza Muzyka – przyznawany od 1934 roku
• Najlepsza Piosenka – przyznawany od 1934 roku (nagroda dla twórcy słów i muzyki)

Kostiumy i charakteryzacja

• Najlepsze Kostiumy – przyznawany od 1948 roku
• Najlepsza Charakteryzacja – przyznawany od 1981 roku

Animacje

• Najlepszy Pełnometrażowy Film Animowany – przyznawany od 2001 roku
• Najlepszy Krótkometrażowy Film Animowany – przyznawany od 1932 roku

Dokumentalne

• Najlepszy Pełnometrażowy Film Dokumentalny – przyznawany od 1943 roku
• Najlepszy Krótkometrażowy Film Dokumentalny – przyznawany od 1941 roku,

Pozostałe

• Najlepszy Film Nieanglojęzyczny – przyznawany od 1948
• Najlepszy Krótkometrażowy Film Aktorski – przyznawany od 1932 roku,

Okolicznościowe

• Oscary Honorowe i Specjalne (Honorary Award/Special Award)
• Nagroda im. Irvinga G. Thalberga (Irving G. Thalberg Memorial Award)
• Nagroda za działalność humanitarną im. Jeana Hersholta (Jean Hersholt Humanitarian Award) Recipients
• Nagroda im. Gordona E. Sawyera (Gordon E. Sawyer Award)
• Academy Juvenile Award (Honorary Juvenile Award)

Statystyki

Rekordy

Dotychczas trzem filmom udało się zdobyć najwyższą dotąd liczbę jedenastu oscarowych statuetek. Rekordowi zdobywcy Oscarów to:

• Ben-Hur (1959) – reżyseria: William Wyler
• Titanic (1997) – reżyseria: James Cameron
• Władca Pierścieni: Powrót króla (2003) – reżyseria: Peter Jackson

Choć 11 Oscarów dostały trzy filmy, to jedynie Władca Pierścieni otrzymał 100% nagród; Titanic nominowany był do 14 Oscarów, a Ben-Hur do 12.

Również trzem filmom udało się zdobyć pięć najważniejszych Oscarów (film, reżyseria, scenariusz, główna rola męska i kobieca):

• Ich noce (1934) – reżyseria: Frank Capra
• Lot nad kukułczym gniazdem (1975) – reżyseria: Miloš Forman
• Milczenie owiec (1991) – reżyseria: Jonathan Demme

Najwięcej, bo 14 nominacji, do nagrody otrzymały filmy:

• Titanic (1997) - 11 Oscarów
• Wszystko o Ewie (1950) - 6 Oscarów

Zdobywcy największej liczby nominacji:

• 62 Metro-Goldwyn-Mayer (13 statuetek)
• 59 Walt Disney (26 statuetek)
• 45 John Williams (5 statuetek)
• 45 Alfred Newman (9 statuetek)
• 42 Warner Bros. (8 statuetek)

Zdobywcy największej liczby nagród:

• 26 Walt Disney
• 19 Eastman Kodak Company
• 17 Panavision Inc.
• 13 Włochy
• 13 Metro-Goldwyn-Mayer

Osoby z największą liczbą nominacji, które nigdy nie zdobyły Oscara:

• 19 Kevin O'Connell
• 15 Roland Anderson
• 15 Alex North (1 nagroda honorowa)
• 13 George Folsey
• 12 Federico Fellini (1 nagroda honorowa)

Najczęściej nagradzani aktorzy:

• Jack Nicholson - 3 Oscary (Lot nad kukułczym gniazdem, Czułe słówka, Lepiej być nie może)
• Walter Brennan - 3 Oscary (Prawo młodości, Kentucky, Człowiek z Zachodu)

Najczęściej nominowany aktor:

• Jack Nicholson - 12 nominacji

Najczęściej nagradzana aktorka:

• Katharine Hepburn - 4 Oscary (Poranna chwała, Zgadnij, kto przyjdzie na obiad, Lew w zimie, Nad złotym stawem)

Najczęściej nominowana aktorka:

• Meryl Streep - 16 nominacji, 2 Oscary

Najczęściej nagradzany reżyser:

• John Ford - 4 Oscary (Potępieniec, Grona gniewu, Zielona dolina, Spokojny człowiek)

Najczęściej nominowany reżyser:

• William Wyler - 12 nominacji

Najczęściej nagradzany kraj w kategorii filmu obcojęzycznego:

• Włochy - 11 Oscarów (plus 3 Nagrody Specjalne/Honorowe)

Najczęściej nominowany kraj w kategorii filmu obcojęzycznego:

• Francja - 34 nominacje, 9 Oscarów

Najczęściej nagradzane filmy obcojęzyczne:

• Fanny i Aleksander - 4 Oscary, reżyseria Ingmar Bergman (Szwecja)
• Przyczajony tygrys, ukryty smok - 4 Oscary, reżyseria Ang Lee (Tajwan)

Najczęściej nominowany film obcojęzyczny:

• Przyczajony tygrys, ukryty smok - 10 nominacji

Najmłodszy zdobywca Oscara:

• Tatum O'Neal - 10 lat i 148 dni za drugoplanową rolę kobiecą w filmie Papierowy księżyc

Najstarszy zdobywca Oscara:

• Robert F. Boyle - 98 lat, Oscar honorowy za całokształt pracy

Zdobywca największej liczby statuetek podczas jednej edycji:

• Walt Disney - 4 w 1953 roku

Zdobywca największej liczby nominacji podczas jednej edycji:

• Francis Ford Coppola - 5 w 1974 roku za produkcję i scenariusz Rozmowy oraz produkcję, reżyserię i scenariusz Ojca chrzestnego II

Najmłodsi i najstarsi

Zestawienie obejmuje kategorie, w których przyznawane są nominacje.

Najlepszy aktor pierwszoplanowy:

• Najmłodszy nominowany: Jackie Cooper (9 lat) za film Skippy w 1931
• Najmłodszy zwycięzca: Adrien Brody (29 lat) za film Pianista w 2002
• Najstarszy nominowany: Richard Farnsworth (79 lat) za film Prosta historia w 1999
• Najstarszy zwycięzca: Henry Fonda (76 lat) za film Nad złotym stawem w 1981

Najlepsza aktorka pierwszoplanowa:

• Najmłodsza nominowana: Keisha Castle-Hughes (13 lat) za film Jeździec wielorybów w 2003
• Najmłodsza zwyciężczyni: Marlee Matlin (21 lat) za film Dzieci gorszego boga w 1986
• Najstarsza nominowana: Jessica Tandy (80 lat) za film Wożąc panią Daisy w 1989
• Najstarsza zwyciężczyni: Jessica Tandy (80 lat) za film Wożąc panią Daisy w 1989

Najlepszy aktor drugoplanowy:

• Najmłodszy nominowany: Justin Henry (8 lat) za film Sprawa Kramerów w 1979
• Najmłodszy zwycięzca: Timothy Hutton (20 lat) za film Zwyczajni ludzie w 1980
• Najstarszy nominowany: Hal Holbrook (82 lata) za film Wszystko za życie w 2007
• Najstarszy zwycięzca: George Burns (80 lat) za film Promienni chłopcy w 1975

Najlepsza aktorka drugoplanowa:

• Najmłodsza nominowana: Mary Badham (9 lat) za film Zabić drozda w 1962
• Najmłodsza zwyciężczyni: Tatum O'Neal (10 lat) za film Papierowy księżyc w 1973
• Najstarsza nominowana: Gloria Stuart (87 lat) za film Titanic w 1997
• Najstarsza zwyciężczyni: Peggy Ashcroft (77 lat) za film Podróż do Indii w 1984

Najlepszy reżyser:

• Najmłodszy nominowany: John Singleton (24 lat) za film Chłopaki z sąsiedztwa w 1991
• Najmłodszy zwycięzca: William Friedkin (32 lat) za film Francuski łącznik w 1971
• Najstarszy nominowany: John Huston (79 lat) za film Honor Prizzich w 1985
• Najstarszy zwycięzca: Clint Eastwood (74 lat) za film Za wszelką cenę w 2004

Pozostałe

Filmy animowane nominowane w kategorii najlepszego filmu:

• Piękna i Bestia – 1991 rok
• Odlot – 2010 rok
• Toy Story 3 – 2011 rok

Tylko czterem kobietom w historii udało się zdobyć nominację w kategorii reżyseria:

• Lina Wertmüller za Siedem piękności Pasqualino (1976)
• Jane Campion za Fortepian (1993)
• Sofia Coppola za Między słowami (2003)
• Kathryn Bigelow za The Hurt Locker. W pułapce wojny (2010)

Pierwsza kobieta, która zdobyła Oscara dla najlepszego reżysera:

• Kathryn Bigelow – 2010 r. za The Hurt Locker. W pułapce wojny

Pierwsza Afroamerykanka, która zdobyła Oscara za rolę pierwszoplanową:

• Halle Berry – w 2002 r. za Czekając na wyrok

Pierwsza czarnoskóra artystka, która zdobyła Oscara:

• Hattie McDaniel – w 1940 r. za Przeminęło z wiatrem

Aktorki nominowane do Oscara pięć razy z rzędu:

• Bette Davis (1938-1942)
• Greer Garson (1941-1945)

Aktorzy nominowani do Oscara cztery razy z rzędu:

• Marlon Brando (1951-1954)
• Al Pacino (1972-1975)

Aktorzy, którzy w dwóch kolejnych latach otrzymywali Oscary, to:

• Luise Rainer (1936-37),
• Spencer Tracy (1937-38),
• Katharine Hepburn (1967-68),
• Jason Robards (1976-77),
• Tom Hanks (1993-94).

• Pierwszym zdobywcą Oscara dla Najlepszego filmu spoza Hollywood był Hamlet (1948), sfinansowany i zrealizowany w Anglii.

• W 1938 roku Akademia Filmowa uhonorowała Walta Disneya Oscarem normalnej wielkości i siedmioma miniaturowymi statuetkami za animację Królewny Śnieżki (1937).

• Jedynym Oscarem, którego wyróżniono statuetką, był Oscar Hammerstein, nagrodzony za Najlepszą piosenkę w 1941 i 1945 roku.

Polska

Polscy zdobywcy Oscarów:

• Leopold Stokowski − 1941 − najlepsza muzyka − Fantazja
• Bronisław Kaper − 1953 − najlepsza muzyka − Lili
• Zbigniew Rybczyński – 1982 – najlepszy krótkometrażowy film animowany – Tango
• Ewa Braun i Allan Starski – 1993 – najlepsza scenografia – Lista Schindlera
• Janusz Kamiński – 1993 – najlepsze zdjęcia – Lista Schindlera
• Janusz Kamiński – 1998 – najlepsze zdjęcia – Szeregowiec Ryan
• Andrzej Wajda – 2000 – za całokształt twórczości
• Roman Polański – 2002 – najlepszy reżyser – Pianista
• Jan A. P. Kaczmarek − 2005 – najlepsza muzyka − Marzyciel

Polskie filmy nominowane do Oscara w kategorii film nieangielskojęzyczny:

• Nóż w wodzie - reż. Roman Polański (1963)
• Faraon - reż. Jerzy Kawalerowicz (1966)
• Potop - reż. Jerzy Hoffman (1974)
• Noce i dnie - reż. Jerzy Antczak (1975)
• Ziemia obiecana - reż. Andrzej Wajda (1976)
• Panny z Wilka - reż. Andrzej Wajda (1979)
• Człowiek z żelaza - reż. Andrzej Wajda (1981)
• Katyń - reż. Andrzej Wajda (2007)
• W ciemności - reż. Agnieszka Holland (2011)

Polskie filmy nominowane do Oscara w kategorii film dokumentalny:

• Biały Orzeł (The White Eagle) - reż. Eugeniusz Cękalski (1943)

Polskie filmy nominowane do Oscara w kategorii krótkometrażowy film dokumentalny:

• 89 mm od Europy - reż. Marcel Łoziński (1993)
• Dzieci z Leningradzkiego (The Children of Leningradsky) - reż. Hanna Polak i Andrzej Celiński (2005)
• Królik po berlińsku - reż. Bartek Konopka, prod. Anna Wydra (2010)

Polskie filmy nominowane do Oscara w kategorii krótkometrażowy film animowany:

• Tango - reż. Zbigniew Rybczyński (1980) - zdobył Oscara
• Katedra - reż. Tomasz Bagiński (2002)
• Piotruś i wilk - reż. Suzie Templeton (2007) - zdobył Oscara

Polskie filmy nominowane do Oscara w kategorii krótkometrażowy film aktorski:

• Męska sprawa – reż. Sławomir Fabicki (2001)

Ceremonie

Ceremonia	Data	Najlepszy Film	Czas trwania	Gospodarz
1. ceremonia wręczenia Oscarów	16 maja 1929	Skrzydła	--	Douglas Fairbanks, William C. deMille
2. ceremonia wręczenia Oscarów	3 kwietnia 1930	Melodia Broadwayu	--	William C. deMille
3. ceremonia wręczenia Oscarów	5 listopada 1930	Na zachodzie bez zmian	--	Conrad Nagel
4. ceremonia wręczenia Oscarów	10 listopada 1931	Cimarron	--	Lawrence Grant
5. ceremonia wręczenia Oscarów	18 listopada 1932	Ludzie w hotelu	--	Lionel Barrymore, Conrad Nagel
6. ceremonia wręczenia Oscarów	16 marca 1934	Kawalkada	--	Will Rogers
7. ceremonia wręczenia Oscarów	27 lutego 1935	Ich noce	--	Irvin S. Cobb
8. ceremonia wręczenia Oscarów	5 marca 1936	Bunt na Bounty	--	Frank Capra
9. ceremonia wręczenia Oscarów	4 marca 1937	Wielki Zegfield	--	George Jessel
10. ceremonia wręczenia Oscarów	10 marca 1938	Życie Emila Zoli	--	Bob Burns
11. ceremonia wręczenia Oscarów	23 lutego 1939	Cieszmy się życiem	--	--
12. ceremonia wręczenia Oscarów	29 lutego 1940	Przeminęło z wiatrem	--	Bob Hope
13. ceremonia wręczenia Oscarów	27 lutego 1941	Rebeka	--	Bob Hope
14. ceremonia wręczenia Oscarów	26 lutego 1942	Zielona dolina	--	--
15. ceremonia wręczenia Oscarów	4 marca 1943	Pani Miniver	--	Bob Hope
16. ceremonia wręczenia Oscarów	2 marca 1944	Casablanca	--	Jack Benny
17. ceremonia wręczenia Oscarów	15 marca 1945	Idąc moją drogą	--	Bob Hope, John Cromwell
18. ceremonia wręczenia Oscarów	7 marca 1946	Stracony weekend	--	Bob Hope, James Stewart
19. ceremonia wręczenia Oscarów	13 marca 1947	Najlepsze lata naszego życia	--	Jack Benny
20. ceremonia wręczenia Oscarów	20 marca 1948	Dżentelmeńska umowa	--	Agnes Moorehead, Dick Powell
21. ceremonia wręczenia Oscarów	24 marca 1949	Hamlet	--	Robert Montgomery
22. ceremonia wręczenia Oscarów	23 marca 1950	Gubernator	--	Paul Douglas
23. ceremonia wręczenia Oscarów	29 marca 1951	Wszystko o Ewie	--	Fred Astaire
24. ceremonia wręczenia Oscarów	20 marca 1952	Amerykanin w Paryżu	--	Danny Kaye
25. ceremonia wręczenia Oscarów	19 marca 1953	Największe widowisko świata	--	Bob Hope, Conrad Nagel
26. ceremonia wręczenia Oscarów	25 marca 1954	Stąd do wieczności	--	Donald O'Connor, Fredric March
27. ceremonia wręczenia Oscarów	30 marca 1955	Na nabrzeżach	--	Bob Hope, Thelma Ritter
28. ceremonia wręczenia Oscarów	21 marca 1956	Marty	--	Jerry Lewis, Claudette Colbert, Joseph L. Mankiewicz
29. ceremonia wręczenia Oscarów	27 marca 1957	W 80 dni dookoła świata	--	Jerry Lewis, Celeste Holm
30. ceremonia wręczenia Oscarów	26 marca 1958	Most na rzece Kwai	--	Bob Hope, David Niven, James Stewart, Jack Lemmon, Rosalind Russell

Linki zewnętrzne

• Grażyna Latos, Historia Oscarów, "Histmag.org", 22 lutego 2009
• Historia Oscara i inne ciekawostki (Stopklatka.pl)