Wrośniak różnobarwny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wrośniak różnobarwny
Trametes versicolor a1.JPG
Systematyka
Królestwo grzyby
Typ grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd żagwiowce
Rodzina żagwiowate
Rodzaj wrośniak
Nazwa systematyczna
Trametes versicolor (L.) Lloyd
Mycol. Notes (Cincinnati) 65: 1045 (1921) [1920]
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Wrośniak różnobarwny w Puszczy Noteckiej
Wrośniak różnobarwny o ciemnym ubarwieniu
Charakterystyczne strefowanie i ciemna barwa owocników
Porastające glonami owocniki wrośniaka różnobarwnego

Wrośniak różnobarwny (Trametes versicolor (L.) Lloyd) – gatunek grzyba z rodziny żagwiowatych (Polyporaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Trametes, Polyporaceae, Polyporales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Polska nazwa pojawiła się po raz pierwszy w pracy Stanisława Domańskiego i in. w 1967[2]. W polskim piśmiennictwie mykologicznym ma też inne nazwy: huba różnokolorowa, hubczak różnobarwny, hubka różnobarwna, skórzak różnobarwny, żagiew różnobarwna[3]. Synonimów naukowych ma ponad 70. Niektóre z nich: Agarico-suber versicolor (L.) Paulet, Agaricus versicolor (L.) Lam., Bjerkandera versicolor (L.) P. Karst., Boletus versicolor L., Boletus versicolor L., Coriolus versicolor (L.) Quél., Hansenia versicolor (L.) P. Karst., Microporus fuscatus (Fr.) Kuntze, Microporus nigricans (Lasch) Kuntze, Microporus versicolor (L.) Kuntze, Ochroporus nigricans (Fr.) Fiasson & Niemelä, Polyporus fuscatus Fr., Polyporus nigricans Lasch, Polyporus versicolor (L.) Fr., Polyporus versicolor var. fuscatus (Fr.) Fr., Polyporus versicolor var. nigricans Fr., Polystictus fuscatus (Fr.) Cooke, Polystictus nigricans (Lasch) Cooke, Polystictus versicolor (L.) Fr., Polystictus versicolor var. fuscatus (Fr.) Rea, Polystictus versicolor var. nigricans (Lasch) Rea, Poria versicolor (L.) Scop., Sistoversicolor trema (L.) Tratt., Trametes versicolor (L.) Pilát, in Kavina & Pilát, Trametes versicolor f. fuscata (Fr.) Domański, Orloś & Skirg[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Owocnik

Szerokość 3–8 cm, grubość 2–5 mm. Przyrasta do drzewa bokiem lub środkowo. Przy bocznym przyrośnięciu ma kształt konsolowaty, przy przyrośnięciu środkowym talerzowaty lub rozetowaty. Młode osobniki są niemal jednolicie jasnobrązowe i filcowate i na tym etapie rozwoju trudne do odróżnienia od innych gatunków wrośniaków. Starsze stają się nagie, jedwabiście błyszczące i co jest charakterystyczną cechą tego gatunku – posiadają wyraźne koncentryczne strefy o różnych odcieniach od brązu przez ciemnoniebieski do koloru czarnego. Brzeg owocnika ostry i cienki, powierzchnia nierówna, promieniście pofałdowana, i bruzdkowana, krótko owłosiona lub szorstka, jedwabiście błyszcząca. Na starszych owocnikach często rozwijają się glony, przez co zmieniają one kolor na mniej lub bardziej zielonkawy[5][6].

Hymenofor

Rurkowaty. Rurki o długości 0,5–2 mm. Tworzą jedną tylko warstwę, ich brzegi są ząbkowane lub piłkowane. Mają kolor kremowy, na starszych okazach jasnobrązowy. Pory okrągłe, z czasem kanciaste, a u starszych owocników nieregularne., o średnicy 0,15-0,4 mm[6].

Miąższ

Biały i bardzo cienki (2–5 mm), elastyczny i aromatyczny[7].

Wysyp zarodników

Słomkowożółty. Zarodniki gładkie i bezbarwne o rozmiarach 5,5–6 x 1,5–2 μm[8].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Gatunek pospolity. Prawdopodobnie jest jednym z najczęściej występujących w Europie gatunków grzybów z rzędu żagwiowców. Zazwyczaj rośnie grupowo, przy czym sąsiednie owocniki zachodzą na siebie dachówkowato[7]. Rośnie przez cały rok, głównie na martwych drzewach w lasach zaroślach, ogrodach i parkach i wszędzie, z wyjątkiem wyższych położeń górskich jest pospolity[8].

Stwierdzono występowanie na następujących drzewach i krzewach liściastych: Abies alba, Acer platanoides, Aesculus hippocastanum, Alnus glutinosa, Alnus incana, Betula pendula, Carpinus, Corylus, Cotoneaster, Fagus, Fraxinus excelsior, Gleditsia triacanthos, Malus domestica, Padus avium, Picea abies, Populus tremula, Populsu sp., Quercus petraea, Quercus robur, Quercus rubra, Quercus sp., Rhus typhina, Salix sp., Sorbus aucuparia, Syringa sp., Viburnum opulus[3].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

W Europie i w Polsce uważany jest za grzyb niejadalny[8][5]. Jednak na opracowanej dla FAO liście grzybów jest wymieniony jako jadalny w Chinach, Hongkongu, Laosie i w Meksyku[9]. Saprofit rosnący na pniach i pniakach drzew, często już wkrótce po ścięciu drzewa lub jego obumarciu. Powoduje białą zgniliznę drewna. W Europie i w Polsce jest bardzo pospolity, rzadszy jest tylko na nadrzecznych łęgach – tam występują inne gatunki bardziej przystosowane do życia na miękkim drzewie tych lasów[5].

Testuje się możliwość wykorzystania wrośniaka róznobarwnego do ochrony drzewostanów przed opieńkami. W tym celu zakaża się pniaki drzew liściastych jego grzybnią, która szybko w nich rozwijając się uniemożliwia wykorzystanie ich przez opieńki[6].

Wrośniak różnobarwny jest czasami wykorzystywany do tworzenia ozdobnych kompozycji. Często jednak w jego miąższu znajdują się larwy owadów, które nie giną podczas suszenia wrośniaka na słońcu i po kilku tygodniach powodują zniszczenia owocnika. Można temu zapobiec przetrzymując okazy w zamrażarce. Aby zapobiec blaknięciu kolorów można owocniki spryskać lakierem do włosów lub pomalować lakierem bezbarwnym[5].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Czasami trudny do odróżnienia może być wrośniak strefowany (Trametes ochracea). Jego owocnik jest grubszy, mniej różnobarwny, matowy (zazwyczaj kasztanowy lub szarokakaowy) i ma garbek u nasady[8]. Górną powierzchnią owocnika jest też podobny do skórnika szorstkiego (Stereum hirsutum), ten jednak ma gładki hymenofor[6].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  2. Domański S., Orłoś H., Skirgiełło A. Żagwiowate II (Polyporaceae pileateae), szczecinkowcwate II (Mucronosporaceae pileateae), lakownicowate (Ganodermataceae), bondarcewiowate (Bondarzewiaceae), boletkowate (Boletopsidaceae), ozorkowate (Fistulinaceae), In: J. Kochman, A. Skirgiełło (eds.), Grzyby (Mycota) 3: Podstawczaki (Basidiomycotes). Bezblaszkowce (Aphyllophorales). PWN, 1967, Warszawa, pp. 398+ Pls XXXiX (in Polish)
  3. 3,0 3,1 Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Andreas Gminder: Atlas grzybów jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 Piotr Łakomy, Hanna Kwaśna: Atlas hub. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2008. ISBN 978-83-7073-650-7.
  7. 7,0 7,1 Till R. Lohmeyer, Ute Kũnkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Warszawa: 2006. ISBN 978-1-40547-937-0.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  9. Eric Boa: Wild edible fungi: A global overview of their use and importance to people. 2004, seria: Non-wood Forest Products 17. ISBN 92-5-105157-7. [dostęp 2011-09-29]. (ang.)