Klon zwyczajny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Klon zwyczajny
Illustration Acer platanoides0 clean.jpg
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad różowych
Rząd mydleńcowce
Rodzina mydleńcowate
Rodzaj klon
Gatunek klon zwyczajny
Nazwa systematyczna
Acer platanoides L.
Sp.Pl.2, 1753
"(systm)" Systematyka w Wikispecies
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Klon zwyczajny
Klon zwyczajny jesienią
Klon zwyczajny jesienią

Klon zwyczajny, klon pospolity (Acer platanoides L.) – gatunek z rodziny mydleńcowatych (Sapindaceae) występujący w Europie środkowej i wschodniej oraz południowo-zachodniej Azji. Nazywany jest także klonem norweskim. Na zachodzie jego granica występowania znajduje się we Francji, na wschodzie w europejskiej części Rosji, na północy w Skandynawii, a na południu w Iranie. W Polsce jest najpospolitszy z krajowych gatunków swego rodzaju, występuje powszechnie na całym niżu i w niższych położeniach górskich na całym terenie kraju[3]. Sadzony w miastach północno-zachodniej Europy oraz Ameryki Północnej rozprzestrzeniać się zaczął bez udziału człowieka. Inwazja tego gatunku w Ameryce Północnej spowodowała zagrożenie dla miejscowych gatunków. W USA w Nowej Anglii czy stanach takich, jak Nowy Jork, Wirginia, Georgia, Maryland, Wisconsin, Minnesota rozwój klonów jest tępiony.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Drzewo dorastające do 20–30 metrów, posiadające szeroki, okrągły pień o korowinie na starszych okazach, drobno, podłużnie spękanej, rzadko łuszczącej się łuskami. Korona rozłożysta.
Pędy
Młode: oliwkowo-zielone do czerwonawych, pąki brunatnoczerwone, czasem do połowy oliwkowo-zielonkawe. Boczne pączki przylegające do gałązek, okryte 2–3 parami łusek. Blizny po naprzeciwległych liściach stykające się ze sobą.
Liście
Duże, nagie, o długim ogonku, (z którego po przełamaniu wydziela się mleczny sok) 5–7 klapowe, do 15 cm długości. Klapy zatokowo wycinane z dużymi, nielicznymi, ostrymi ząbkami. Liście o nerwacji dłoniastej.
Kwiaty
Dość duże, obupłciowe, z dyskiem miodnikowym, zebrane w baldachogrona. Kielich 5-działkowy, korona zielonkawo-żółtawa, 5-płatkowa, pręcików 8, słupek 1. Kwitnie przed rozwojem liści w końcu kwietnia. Roślina bardzo miododajna.
Owoce
Charakterystyczne, składające się z dwóch skrzydlaków (ulistnionych orzeszków), rozpostartych pod kątem ≥ 120°, rozpadających się po dojrzeniu.
Rozsiewanie
Jeżeli nasiono klonu oderwie się od rośliny zaczyna obracać się wokół swojej osi. Skrzydło generuje siłę nośną, na zasadzie zbliżonej do wiropłatów, dzięki czemu może opaść bardzo daleko od drzewa (anemochoria).

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

W naturze preferuje gleby świeże i w miarę żyzne, w uprawie bardzo dobrze toleruje wszystkie gleby z wyjątkiem skrajnie suchych lub podmokłych. Młode rośliny bardzo dobrze znoszą zacienienie. Gatunek jest odporny na zanieczyszczenie powietrza, dlatego wraz z odmianami stanowi jeden z najczęściej wykorzystywanych do nasadzeń w miastach. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla Cl. Querco-Fagetea i gatunek wyróżniający dla Ass. Aceri platanoidis-Tilietum[4].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Drewno klonu zwyczajnego doskonale nadaje się do obróbki. Można wykonywać z niego meble, podłogi oraz instrumenty muzyczne. Stradivarius z drewna klonu zwyczajnego wykonywał dolne pokrywy swoich skrzypiec. Ze względu na małą kurczliwość jest doskonałym materiałem na forniry. Jest też dobrym drewnem opałowym.
  • Roślina ozdobna. Klon zwyczajny jest masowo sadzony przez ludzi, rozprzestrzeniony został poza granice naturalnego zasięgu.

Zmienność[edytuj | edytuj kod]

  • A. platanoides 'Columnare' – pokrój wyprostowany, kolumnowy;
  • A. platanoides 'Crimson King'odmiana uprawna rosnąca znacznie wolniej od typu, wprowadzona do uprawy w 1946 roku, młode liście ciemnopurpurowe, latem i do jesieni ciemnoczerwone, znacznie mniejsze niż typowe;
  • A. platanoides 'Drummondii' – liście kremowo obrzeżone;
  • A. platanoides 'Faassen's Black' – liście ciemnobordowe do prawie czarnych, wybarwienie utrzymuje się przez cały okres wegetacji, wzrost silny, osiąga rozmiary typowe dla gatunku;
  • A. platanoides 'Globosum' – korona bardzo gęsta, płaskokulista, wolno rosnąca. Ponieważ trudno wyprowadza się formy pienne prawie zawsze stosuje się szczepienie na gatunku, "na wysokim pniu";
  • A. platanoides 'Laciniatum' – liście wcinane;
  • A. platanoides 'Palmatifidum' ('Lorbergii') – liście głęboko dłoniasto powcinane;
  • A. platanoides 'Reitenbachii' ;
  • A. platanoides 'Schwedleri' .

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-02-03].
  2. James L. Reveal: Classification of extant Vascular Plant Families - An expanded family scheme (ang.). plantsystematics.org, 2008. [dostęp 2012-11-16].
  3. Adam Zając, Maria (red.) Zając: Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce. Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001. ISBN 83-915161-1-3.
  4. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.