Wymieranie permskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Intensywność wymierań organizmów morskich na przestrzeni poszczególnych okresów geologicznych: Botomanian - wczesny kambr, Dresbachian - późny kambr, End O - koniec ordowiku, End S - koniec syluru, Late D - górny dewon, Middle C - środkowy karbon, End Middle P - koniec środkowego permu, End P - koniec permu, End Tr - koniec triasu, End J - koniec jury, End K - koniec kredy, End Eocene - koniec eocenu

Wymieranie permskiemasowe wymieranie gatunków pod koniec permu, ok. 245-250 mln lat temu, określane czasem mianem "matki wielkich wymierań". W ciągu ostatnich milionów lat permu wymarło blisko 90% gatunków organizmów morskich (m. in. koralowce czteropromienne oraz trylobity), przeszło 60% rodzin gadów i płazów i 30% rzędów owadów. Wymarły w tym czasie również drzewiaste widłaki, skrzypy i paprocie. W wyniku wymierania permskiego pojawiło się wiele nowych linii ewolucyjnych. Samo wymieranie stało się punktem przełomowym między dwiema erami paleozoiczną i mezozoiczną.

Bardzo ważnym dowodem wymierania późnopermskiego jest luka biokrzemionkowa przedzielona czarnymi łupkami.

Czas trwania[edytuj | edytuj kod]

Głównym źródłem informacji na temat wymierania są skały osadowe i skamieliny, jednakże skały osadowe z przełomu paleozoiku i mezozoiku są trudno dostępne. Przyczyną tego jest długotrwała regresja morza w okresie permu. Na podstawie dostępnych materiałów niektórzy badacze uważali, że wymieranie trwało dość krótko (nawet mniej niż 200 tysięcy lat), inni sugerowali dłuższy okres (5-10 mln). Nowsze badania wskazały, że główny impuls wymierania rozegrał się jeszcze szybciej niż poprzednio oceniano, w czasie 60 ± 48 tysięcy lat[1].

Możliwe przyczyny[edytuj | edytuj kod]

Wulkanizm[edytuj | edytuj kod]

Na przełomie permu i triasu powstały gigantyczne trapy syberyjskie, największe fanerozoiczne pokrywy lawowe na Ziemi. Wulkanizm, który utworzył je, jest uznawany za główną przyczynę wymierania[2]. Erupcje te są najprawdopodobniej również odpowiedzialne za skok zawartości dwutlenku węgla w atmosferze i oceanie, bezpośrednio poprzedzający wymieranie[1].

Szacuje się, że syberyjskie trapy powstały w wyniku co najmniej 45 wylewów lawy; ich minimalną objętość szacuje się na 1,5 mln km³. Datowanie tych skał wykazało, że powstały w stosunkowo krótkim czasie - ok. 1 mln lat, może nawet krótszym - właśnie na przełomie permu i triasu. Oznacza to, że w wyniku wzmożonego wulkanizmu mogło wówczas dojść do drastycznych i długotrwałych, choć przejściowych zmian w składzie atmosfery Ziemi, a zatem także zmian klimatycznych: ochłodzenia wskutek zanieczyszczenia powietrza wyrzuconymi popiołami wulkanicznymi i związkami siarki, kwaśnych deszczów, pożarów czy wreszcie zniszczenia warstwy ozonowej[3].

Dryf kontynentów[edytuj | edytuj kod]

Pangea i Wszechocean Panthalassa

Zmiany układu kontynentów, związane z uformowaniem się superkontynentu Pangei, również mogły mieć wpływ na wymieranie, aczkolwiek jest to proces długotrwały, w odróżnieniu od innych rozważanych zjawisk. Połączenie kontynentów sprawiło, że na większości lądów panował bardzo suchy i niekorzystny klimat, a ponadto zanikło wiele z mórz szelfowych.

Katastrofa kosmiczna[edytuj | edytuj kod]

W przeciwieństwie do wymierania kredowego długo sądzono, że przyczyną zagłady permskiej nie mogła być katastrofa kosmiczna. Sytuacja ta jednak uległa zmianie, gdy geofizycy - analizując ziemskie pole magnetyczne - odkryli pod lodami Antarktydy anomalię, mogącą być kraterem uderzeniowym o średnicy prawie 500 km. Mógł on powstać w wyniku uderzenia w Ziemię planetoidy o średnicy do 50 km[4]. W roku 2004 u północno-zachodnich wybrzeży Australii wykryto pod powierzchnią wód oceanicznych następny możliwy krater, tzw. krater Bedout, o średnicy 195 kilometrów, którego wiek szacuje się również na ~251 milionów lat[5].

Upadek tak dużych ciał kosmicznych, o ile miał miejsce, nie pozostał bez wpływu na stan środowiska, łącząc się ze skutkami wulkanizmu. Mógł przyczynić się do rozpadu Gondwany i wzmożenia wulkanizmu.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Jennifer Chu: An extinction in the blink of an eye (ang.). Massachusetts Institute of Technology, 2014-02-10. [dostęp 2014-12-15].
  2. gazeta.pl: Największe wymieranie w dziejach Ziemi - znamy przyczyny (pol.). [dostęp 2011-01-24].
  3. Stephen E. Grasby, Hamed Sanei, Benoit Beauchamp. Catastrophic dispersion of coal fly ash into oceans during the latest Permian extinction. „Nature Geoscience”. 4, s. 104-107, 2011. doi:10.1038/ngeo1069. 
  4. Giant Crater Found: Tied to Worst Mass Extinction Ever. Space.com.
  5. Podwodny krater powiązany z "Wielkim Wymieraniem". AstroNEWS.


← mln lat temu
Wymieranie permskie
←4,6 mld 541 485 443 419 359 299 252 201 145 66 23 2