Zachęta Narodowa Galeria Sztuki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zachęta Narodowa Galeria Sztuki
Gmach Zachęty w Warszawie
Gmach Zachęty w Warszawie
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Adres pl. Stanisława Małachowskiego 3
00-916 Warszawa
Data założenia 13 grudnia 1860
Powierzchnia ekspozycji 1765 m²
Dyrektor Hanna Wróblewska
Oddziały
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Zachęta Narodowa Galeria Sztuki
Zachęta Narodowa Galeria Sztuki
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zachęta Narodowa Galeria Sztuki
Zachęta Narodowa Galeria Sztuki
Ziemia 52°14′21″N 21°00′41″E/52,239167 21,011389
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa muzeum
Budynek Zachęty Narodowej Galerii Sztuki
Niemiecka grabież zbiorów Zachęty, 1944
Niemiecka grabież zbiorów Zachęty, 1944

Zachęta Narodowa Galeria Sztukigaleria sztuki w Warszawie, narodowa instytucja kultury[1]. Misją Zachęty jest prezentacja i promocja sztuki współczesnej. Galeria organizuje wystawy indywidualne i zbiorowe artystów polskich i zagranicznych oraz wystawy problemowe.

Budynek[edytuj | edytuj kod]

W lutym 1862 Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych ogłosiło pierwszy konkurs na projekt gmachu wystawienniczego. Ponieważ nie zgromadzono ani odpowiednich funduszy ani odpowiedniej działki projket nie został zrealizowany. Po otrzymaniu w 1984 od magistratu Warszawy działki u zbiegu ulicy Królewskiej i placu Ewangelickiego ogłoszono trzeci konkurs. Zwycięzca został Stefan Szyller, twórca między innymi gmachu głównego Politechniki Warszawskiej. Projekt przewidywał wxniesienie gmachu w stylu renesansowym o dwóch kondygnacjach. Przed rozpoczęciem realizacji Towarzystwo zaczęło dysponować większą działką, dzięki zapisowi włascicielki kamienicy przy ulicy Królewskiej Ludwiki z Lindów Góreckiej. W związku z tym ogłoszono czwarty zamknięty konkurs na budowę większego gmachu. Ponownie wygrał go Szyller z projektem zakłądającym budowę czteroskrzydłowego gmachu złożonego z kilku części: budynku frontowego, szkrzydeł bocznych i galerii z tyłu gmachu. Gmach w stylu akademickiego renesansu włoskiego z elementami klasycystycznymi ozdobiły dekoracje Zygmunta Otto. Budowę rozpoczęto we wrześniu 1898 a oficjalne otwarcie budynku frontowego nastąpiło 15 grudnia 1900. 15 października 1903 nastąpiło otwarcie południowego skrzydła przeznaczonego na wystawę stałą złożoną z dzieł polskich z kolekcji własnej Towarzystwa Zachęty. Ze względu na to, że z kamienicy zajmującej pozostałą część parceli Towarzystwo czerpało dochody dalsze skrzydła gmachu przewidziane w projekcie nie zostały zrealizowane[2].

W trakcie oblężenia Warszawy w 1939 gmach ocalał pomimo poważnych zniszczeń okolicznych budynków. Po wywiezieniu zbiorów Zachęta została przekształcona w Haus de Deutschen Kultur (Dom kultury niemieckiej). W Sali Matejkowskiej zamiast Bitwy pod Grunwaldem w sali zawisł pruski orzeł i swastyka. Na ustawionej scenie odbywały się koncerty. Budynek został uszkodzony podczas Powstania warszawskiego. Pomimo przygotowania do podpalenia gmach nie został zniszczony[2].

W kwietniu 1945 Biuro Odbudowy Stolicy rozpoczęło remont gmachu. Stał się siedzibą Naczelnej Dyrekcji Muzeów i Ochrony Zabytków i Państwowe Pracownie Konserwacji Zabytków. W 1951 gmach ponownie stał się miejscem wystaw i siedzibą Centralnego Biura Wystaw Artystycznych. W 1958 Ministerstwo Kultury i Sztuki zdecydowało o rozbudowie która stłała się możliwa gdyż kamienica przy Królewskiej, która blokowała rozbudowę, uległa zniszczeniu w czasie wojny. Oskar Hansen, Lech Tomaszewski i Stanisław Zamecznik przedstawili koncepcję według kŧórej gmach miał zostać uzupełniony o stalową, całkowicie przeszkloną, konstrukcję pozwalającą na dowolne kształtowanie wnętrza. Ruchome stropom na suwnicach umożliwiałyby również zmianę wysokości sal wystawienniczych. Projekt nie został jednak zrealizowany[3].

W 1982 rozpoczęto wznoszenia skrzydła północno-zachodnie według projektu Feliksa Dzierżanowskiego[4]. W latach 1991-1993 budowę nadzorowała firma Dom i Miasto (Czesław Bielecki, Jerzy Heymer, Maria Twardowska, Michał Owadowicz, Tomasz Czerkawski), następnie w latach 1993-1999 Autorskie Biuro Architektoniczne Barbary i Janusza Twardowskich. W trakcie prac przedłużono klatkę schodową w holu głównym umożliwiając bezpośrednie wejście do sali wystawowej w nowej części budynku. 14 gurdnia 2000 nad wejściem do sali Narutowicza odsłonięto tablicę upamiętniającą Gabriela Narutowicza, który został zastrzelony w Zachęcie 16 grudnia 1922 oraz tablicę pamięci Wojciecha Gersona współzałożyciela Towarzystwa nad salą jego imienia[3].

Pałac został wpisany do rejestru zabytków w 1965 pod numerem 705[5].

Od 1900 w pałacu „Zachęty” mieściły się następujące instytucje:

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki Zachęty[edytuj | edytuj kod]

Historia Zachęty sięga 1860, kiedy w Królestwie Polskim powstało Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych. Początkowo celem Towarzystwa było organizowanie wystaw, zakup dzieł sztuki do kolekcji narodowej i udzielanie pomocy młodym artystom. Obecna siedziba Zachęty, zaprojektowana przez Stefana Szyllera, wzniesiona dzięki wysiłkom Towarzystwa i hojności społecznej, stała się jednym z głównych warszawskich ośrodków sztuki, promującym nowe malarstwo. Budowę siedziby rozpoczęto we wrześniu 1898 r., natomiast oficjalnego otwarcia dokonano 15 grudnia 1900 roku.

20-lecie międzywojenne[edytuj | edytuj kod]

16 grudnia 1922 w pałacu Zachęty został zamordowany pierwszy prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Gabriel Narutowicz.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Podczas oblężenia Warszawy w 1939 płonęły sąsiednie budynki (kościół ewangelicko-augsburski oraz gimnazjum im. M. Reja) jednak gmach TZSP ocalał, choć doznał pewnych uszkodzeń. W czasie oblężenia Warszawy z budynku nie ewakuowano zbiorów, co więcej – nie przeniesiono ich nawet do piwnic gmachu. Spadające pociski przebijały dach i wybuchały w salach wystawowych niszcząc wiszące na ścianach obrazy. Jedynym dziełem wywiezionym z "Zachęty" w czasie kampanii wrześniowej była znajdująca się tam wówczas "Bitwa pod Grunwaldem" Jana Matejki. "W chwili kapitulacji Warszawy znajdowały się w nim zbiory i dokumenty Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych. Gmach zarekwirowali okupanci, Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych zostało rozwiązane, a większość zbiorów przewieziono do Muzeum Narodowego. Kilkaset obrazów transportowano w otwartych ciężarówkach, bez żadnych spisów czy protokołów tej procedury. Warszawska Zachęta została przekształcona w "Haus der deutschen Kultur", w którym odbywały się propagandowe imprezy niemieckie."[7] W trakcie powstania bomba burząca i pociski artyleryjskie poważnie uszkodziły budynek. Wycofujące się niemieckie oddziały prawdopodobnie planowały podpalenie budynku, na co wskazywały znalezione tuż po wojnie na ścianach ślady oblania substancją palną.

1945-1989[edytuj | edytuj kod]

Po drugiej wojnie światowej Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych nie zostało reaktywowane. Jego zbiory zostały przeniesione do Muzeum Narodowego, gdzie dziś stanowią ważną część Galerii Malarstwa Polskiego. Gmach Zachęty został przeznaczony na siedzibę Centralnego Biura Wystaw Artystycznych.

Po 1989[edytuj | edytuj kod]

Dzieła sztuki z kolekcji Zachęty Narodowej Galerii Sztuki
Paweł Althamer Film
Paweł Althamer Film

Po zmianach 1989 roku CBWA ulegało stopniowemu przekształcaniu tracąc swój centralistyczny charakter. W 1994 roku na mocy zarządzenia Ministra Kultury i Sztuki została powołana Zachęta Państwowa Galeria Sztuki. 25 września 2003 decyzją ministra kultury Waldemara Dąbrowskiego, Galeria otrzymała status narodowej instytucji kultury i nazwę Zachęta Narodowa Galeria Sztuki.

Działalność[edytuj | edytuj kod]

Działalność wystawiennicza[edytuj | edytuj kod]

O planach wystawowych i działalności decyduje Rada Programowa oraz Zespół Kuratorski, którym przewodniczy Dyrekcja. W skład Zespołu Kuratorskiego Galerii w latach 2009-2010 wchodziły: dr Agnieszka Morawińska (Dyrektor – do dnia 1 listopada 2010), Hanna Wróblewska (I Z-ca Dyrektora, w listopadzie 2010 p.o. Dyrektora, od 1 grudnia 2010 Dyrektor Galerii), Maria Brewińska, Magdalena Kardasz, Julia Leopold, Karolina Lewandowska (do sierpnia 2010), Anna Tomczak. W roku 2011: Hanna Wróblewska (Dyrektor), Maria Brewińska, Magdalena Kardasz, Julia Leopold (do lutego 2011), Anna Tomczak.

Skład Rady Programowej jest następujący: Jacek Dehnel, dr Rainer Fuchs, Piotr Gruszczyński, Beatrice Joss, Krzysztof Knittel, doc dr hab. Marta Leśniakowska, prof. Andrzej Mencwel, Dorota Monkiewicz, prof. Mark Nash, prof. dr Piotr Piotrowski, prof. dr Krzysztof Pomian, prof. dr Maria Poprzęcka, prof. Jacek Sempoliński, Andrzej Starmach, prof. Maciej Świeszewski, Artur Żmijewski.

Kolekcja[edytuj | edytuj kod]

Kolekcja stała Zachęty Narodowej Galerii Sztuki obejmuje dzieła współczesnej sztuki polskiej. Zarówno malarstwo, rzeźbę, instalacje, fotografie, filmy. Nie jest jednak ona prezentowana w formie stałej. Wystawy w Zachęcie to jedynie wystawy czasowe.

Działalność edukacyjna[edytuj | edytuj kod]

Biblioteka i Dział Dokumentacji galerii[edytuj | edytuj kod]

Biblioteka Zachęty Narodowej Galerii Sztuki
wnętrze biblioteki Zachęty
wnętrze biblioteki Zachęty
Dyrektor dr Gabriela Świtek (szefowa Działu Dokumentacji Zachęty Narodowej Galerii Sztuki)
Wielkość zbiorów ok 16 000 vol.
Rodzaje zbiorów książki, czasopisma, multimedia, katalogi wystaw (polskie i zagraniczne); profil zbiorów: sztuka współczesna
Lokalizacja  Polska, Warszawa
Adres ul. Małachowskiego 3, 00-916 Warszawa, Polska (piętro 2)
Oficjalna strona biblioteki
Ziemia 52°14′22″N 21°00′41″E/52,239444 21,011389

Biblioteka gromadzi:

  • katalogi: katalogi wystaw artystów polskich tworzących w Polsce i za granicą, artystów zagranicznych tworzących w Polsce oraz katalogi wystaw cyklicznych; zbiór katalogów wystaw jest jednym z największych w Polsce,
  • książki: publikacje na temat sztuki (współczesnej) oraz z dziedzin pokrewnych,
  • czasopisma: polskie i zagraniczne na temat sztuki.

Biblioteka oferuje także pomoc bibliograficzną.

Dział Dokumentacji prowadzi dokumentację twórczości polskich artystów współczesnych (od 1945 roku). Dokumentacja zawiera notatkę biograficzną, spis wystaw, w których brał udział artysta, wycinki prasowe oraz katalogi wystaw. Dokumentacja jest udostępniana tylko w formie prezentacyjnej (na miejscu w bibliotece).

W Galerii funkcjonuje także Księgarnia Artystyczna, gdzie dostępne są zarówno polskie i zagraniczne książki o sztuce i z pokrewnych dziedzin, czasopisma, oraz katalogi wystaw Zachęty i Kordegardy. Można nabyć także gadżety reklamowe Zachęty.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Wykaz instytucji kultury [dostęp 13.06.2008]
  2. 2,0 2,1 Gabriela Świtak: 1860 Zachęta 2000. Warszawa: Zachęta Narodowa Galeria Sztuki, 2003, s. 48-49. ISBN 83-87587-73-7.
  3. 3,0 3,1 Gabriela Świtak: 1860 Zachęta 2000. Warszawa: Zachęta Narodowa Galeria Sztuki, 2003, s. 192-193. ISBN 83-87587-73-7.
  4. Karol Mórawski, Wiesław Głębocki: Bedeker warszawski : w 400-lecie stołeczności Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo „Iskry”, 1996, s. 187–188. ISBN 83-207-1525-3.
  5. Aktualny wykaz zabytków ujętych w gminnej ewidencji zabytków m.st. Warszawy. Prezydent miasta stołecznego Warszawy. [dostęp 2015-01-17].
  6. Edward Chwalewik: Zbiory polskie : archiwa, bibljoteki, gabinety, galerje, muzea i inne zbiory pamiątek przeszłości w ojczyżnie i na obczyźnie. T. 2: N–Ż. Warszawa: Wydawnictwo Jakuba Mortkowicza, 1927, s. 362–364.
  7. Gabriela Świtek: 1860 Zachęta 2000. Warszawa: 2003, s. 48–9. ISBN 83-87587-73-7.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]