Zarafszan

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy rzeki. Zobacz też: Góry Zarafszańskie i Zarafshon – miasto w Uzbekistanie.
Zarafszan
Zarafszan
Rzeka Zarafszan w dystrykcie Aini (wilajet sogdyjski)
Lokalizacja Azja
 Tadżykistan,  Uzbekistan
Źródło lodowiec Zarafszan w Górach Zarafszańskich
5600 m n.p.m.
39°30′N 70°35′E/39,500000 70,583333
Ujście wysycha
pustynia Kyzył-kum
Długość 877 km
Powierzchnia zlewni 17 700 km²
Największe dopływy Magian
Średni przepływ 162 m³/s u ujścia Magianu
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Rzeki Azji

Zarafszan (w górnym biegu - "Matcza"; tadż. Зарафшон, uzb. Zarafshon) – rzeka w Tadżykistanie i Uzbekistanie w Azji Środkowej. Długość - 877 km, powierzchnia zlewni - 17,7 tys. km², średni roczny przepływ u ujścia Magianu - 162 m³/s. Reżim śniegowo-lodowcowy z maksimum w lipcu (do 464 m³/s) i minimum w styczniu (do 38 m³/s). Trzecia co do wielkości rzeka Azji Środkowej.

Zarafszan wypływa na wysokości około 5600 m n.p.m. z górskiego lodowca o tej samej nazwie w Górach Zarafszańskich. Pierwsze 300 km płynie na zachód wąską doliną między Górami Zarafszańskimi na południu i Turkiestańskimi na północy, przyjmując wiele górskich dopływów. Koło Pendżykentu sąsiadujące góry (Nuratau na północy) stają się niższe, dolina Zarafszanu znacznie się poszerza, a sama rzeka dzieli się na dwa równoległe ramiona: północne Ak-daria i południowe Kara-daria. Nad tym odcinkiem Zarafszanu leżą Samarkanda i Kattaqo‘rg‘on. Po wypłynięciu na przedgórze Ałaju Zarafszan skręca na południe, zasila w wodę Oazę Bucharską z miastami Navoiy i Buchara, a potem Oazę Karakulską. W dolnym biegu Zarafszan zasila w wodę cztery jeziora: Dengiz-kul, Karakyr, Tuzgan i Szurgak. Zarafszan nie uchodzi do żadnej innej rzeki ani zbiornika wodnego, lecz wysycha w piaskach pustyni Kyzył-kum, około 50 km na północ od Amu-darii. Mimo tego jego zlewnię niekiedy formalnie zalicza się do zlewni Amu-darii.

Wody Zarafszanu są intensywnie wykorzystywane do nawadniania, zwłaszcza w okolicach Samarkandy i Buchary. Rzeka jest połączona w środkowym biegu kanałem Eski-anhor z Kaszka-darią, a w dolnym, poprzez jeziora Dengiz-kul, Tuda-kul i Kanał Amu-Bucharski - z Amu-darią.

W starożytności Zarafszan był główną rzeką Sogdiany.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]