Zdziar nad Sazawą

	Zdziar nad Sazawą
	; Panorama miasta od południa
Herb Zdziaru nad Sazawą	Flaga Zdziaru nad Sazawą
Państwo	Czechy
Kraj	Vysočina
Burmistrz	Mgr. Jaromír Brychta
Powierzchnia	37,06 km²
Wysokość	580 m n.p.m.
Populacja (2006); • liczba ludności	; 23 469
Kod pocztowy	591 01
	Położenie na mapie Czech ; Zdziar nad Sazawą
	49°33′54″N 15°56′26″E / 49.565, 15.940555555556Na mapach: 49°33′54″N 15°56′26″E / 49.565, 15.940555555556
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Strona internetowa

Zdziar nad Sazawą (czes. Žďár nad Sázavou, niem. Saar) – miasto w Czechach, w kraju Wysoczyzna. Według danych z 31 grudnia 2003 powierzchnia miasta wynosiła 3 706 ha, a liczba jego mieszkańców 24 030 osób.

Historia [edytuj]

Już około 1100 r. w pobliżu dzisiejszej lokalizacji zamku znajdowała się obronna osada kontrolująca przeprawę przez bród na rzece Sazawie. Po założeniu w jej pobliżu klasztoru cystersów w roku 1252, osada zaczęła zajmować obszar tzw. Starego Miasta, a niedługo potem w okolice kościoła św. Prokopa (dzisiejsze jądro historyczne miasta). Było to wtedy miasteczko obronne, a w 1293 r. po raz pierwszy został ustanowiony sąd. W czasie wojen husyckich klasztor został spalony i od tej pory, mimo wysiłków i pomocy Jerzego z Podiebradów, jego znaczenie zmalało.

W roku 1588 Zdziar stał się lennem biskupów ołomunieckich, czemu sprzeciwił się klasztor ze zdecydowanym poparciem mieszkańców. W wyniku sporów kardynał Franz von Dietrichstein włączył je do swych osobistych dóbr. W roku 1607 podniósł Zdziar do godności miasta, a w 1614 rozwiązał klasztor. Po bitwie na Białej Górze, w 1620r, do miasta zostali sprowadzeni franciszkanie, a w 1639 znów wrócili cystersi. W 1642 klasztor został obroniony przez braci i mieszczan przez atakiem Szwedów, jednak ci w roku 1647 wrócili i zniszczyli miasto. Największy rozkwit klasztoru nastąpił w XVIII w., głównie za sprawą przebudowy dokonanej przez Jana Blažeja Santiniego-Aichela. Została również założona akademia dla młodzieży szlacheckiej. W wyniku reform Józefa II Habsburga klasztor został ostatecznie rozwiązany w roku 1784. Niektóre budowle przeszły w prywatne ręce, a centrum klasztoru zostało później przebudowane na zamek.

W latach 1898 - 1905 Zdziar uzyskał połączenie kolejowe (trasa Praga-Brno).

W roku 1949 Zdziar został połączony z wsią Zamek Zdziar, a nazwa została zmieniona na Zdziar nad Sazawą (zgodnie z istniejącą już nazwą stacji kolejowej). Miasto zostało również stolicą powiatu. W latach siedemdziesiątych XX w. władze miasta zdecydowały, że Zdziar nad Sazawą powinien być "nowoczesnym miastem socjalistycznym" i dlatego rozpoczęto prace związane z jego "uzdrawianiem". Stare budownictwo (często zabytkowe) w centrum miasta zostało zastąpione budynkami z wielkiej płyty.