Zakon Braci Mniejszych

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Franciszkanie
Dewiza: Pax et Bonum / Pokój i Dobro
Herb zakonu
Pełna nazwa Zakon Braci Mniejszych
Nazwa łacińska Ordo Fratrum Minorum
Skrót zakonny OFM
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Założyciel św. Franciszek z Asyżu
Data założenia 1209
Przełożony Michael Perry
Liczba członków 13.422 (2013)[1]
Strona internetowa
Wikimedia Commons

Zakon Braci Mniejszych (łac. Ordo Fratrum Minorum, siglum: OFM, pot. franciszkanie, franciszkanie brązowi) – katolicka wspólnota zakonna z grupy zakonów żebrzących. Założona w 1209 przez św. Franciszka z Asyżu. Jeden z największych zakonów katolickich (ponad 13 tys. braci). Do wspólnoty należą na równych prawach zarówno kapłani, jak i bracia laicy. Kościół zalicza Braci Mniejszych do instytutów kleryckich.

Zakon ten dzieli pochodzenie od św. Franciszka i Regułę z dwoma innymi: Zakonem Braci Mniejszych Konwentualnych, zwanych w Polsce potocznie: franciszkanami, franciszkanami konwentualnymi, franciszkanami czarnymi oraz Zakonem Braci Mniejszych Kapucynów, zwanych krótko: kapucynami. Prócz nich istnieją mniejsze instytuty zakonne opierające się o Regułę św. Franciszka. Do nich wszystkich odnosi się nazwa: I Zakon franciszkański. Stróżem pieczęci św. Franciszka jest generał Zakonu Braci Mniejszych[2].

W latach 1517 - 1897 preferowaną nazwą Zakonu była: Zakon Braci Mniejszych Obserwantów, pot. obserwanci, reformaci, używana by odróżnić tę gałąź franciszkanów od gałęzi franciszkanów konwentualnych. Jest ona jeszcze sporadycznie używana w Polsce, podobnie jak nazwy prowincji: bernardyni, reformaci, często niesłusznie traktowanych jako oddzielne zakony.

Zakon Braci Mniejszych liczy obecnie 6 kardynałów, 112 arcybiskupów i biskupów[3].

Charyzmat[edytuj | edytuj kod]

Istotę życia Braci Mniejszych wyznaczają słowa Reguły św. Franciszka z roku 1223[4]:

Reguła i życie braci mniejszych polega na zachowaniu świętej Ewangelii Pana naszego Jezusa Chrystusa przez życie w posłuszeństwie, bez własności i w czystości. (Regula bullata rozdz. I)

Jest to istota charyzmatu i działalności naśladowców Biedaczyny z Asyżu. Jej uniwersalność powoduje, że bracia mniejsi prowadzą bardzo zróżnicowaną działalność: pomoc ubogim, misje, kaznodziejstwo, prowadzenie parafii i sanktuariów, działalność naukowa (warto wspomnieć o średniowiecznym nurcie filozoficzno-teologicznym, tzw. szkole franciszkańskiej, do której zaliczani są m.in: św. Antoni Padewski, św. Bonawentura, bł. Jan Duns Szkot, William Ockham oraz Roger Bacon)[5]. Charyzmat franciszkański jest kontemplacyjno-czynny.

Strój zakonny[edytuj | edytuj kod]

Strój zakonny to brązowy habit wraz z sztywnym kapturem, przepasany białym sznurem (łac. cingulum), dobrowolnie zakonnicy mają też w zwyczaju noszenie koronki franciszkańskiej[6] u sznura i piuski.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Struktura[edytuj | edytuj kod]

Ustawodawstwo Zakonu opiera się na Regule św. Franciszka, zatwierdzonej przez papieża Honoriusza III w roku 1223. Jej uzupełnieniem są obowiązujące od 1987 r. Konstytucje Generalne, wraz z poprawkami z 2004 r., oraz Statuty Generalne.

Na czele Zakonu stoi Minister Generalny, pot. generał, wybierany na 6-letnią kadencję przez kapitułę generalną - najwyższą instytucję zakonną. Wraz z wikariuszem generalnym i 8 definitorami tworzy Zarząd Generalny.

Terytorialnie Zakon dzieli się na 116 prowincji oraz 8 kustodii (jednostka niższa rangą). Na czele każdej z nich stoi Minister Prowincjalny, pot. prowincjał (w kustodii: kustosz). Analogicznie do Zarządu Generalnego wraz z wikariuszem prowincjalnym i kilkoma definitorami tworzy Zarząd Prowincjalny. Bracia tworzący zarząd są wybierani na zbierającej się co 3 lata Kapitule Prowincjalnej.

Zakon w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Pierwsi franciszkanie pojawili się na ziemiach polskich w 1236 r. we Wrocławiu. Z końcem średniowiecza istniała już siatka klasztorów obejmujących całą Koronę Polską. Wskutek podziałów na łonie Zakonu cała prowincja polska przyjęła konwentualizm. Klasztory obserwanckie pojawiły się wraz z św. Janem Kapistranem. Założony wówczas w 1453 r. klasztor w Krakowie posiadał wezwanie św. Bernardyna ze Sieny, stąd ludowa nazwa tej grupy braci - bernardyni. Ich tradycje kontynuuje Prowincja Niepokalanego Poczęcia NMP z siedzibą w Krakowie. W 1538 jeden z polskich prowincjałów, Franciszek Lismanin, przeszedł na protestantyzm[7]. Na pocz. XVII w. do Polski przybywają włoscy reformaci. Kontynatorami ich tradycji jest Prowincja Matki Bożej Anielskiej Zakonu Braci Mniejszych również z siedzibą w Krakowie. W XX w. w granice Polski zostają wcielone klasztory niemieckich prowincji o korzeniach reformackich. Są to dzisiejsze: Prowincja Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny Zakonu Braci Mniejszych w Katowicach i Prowincja św. Jadwigi Zakonu Braci Mniejszych. Z klasztorów i braci tych czterech prowincji w 1992 r. zostaje wydzielona piąta: Prowincja św. Franciszka z Asyżu Zakonu Braci Mniejszych w Poznaniu.

Prowincje Zakonu Braci Mniejszych w Polsce[edytuj | edytuj kod]

  1. Prowincja Wniebowzięcia Najświętszej Maryi PannyKatowice
  2. Prowincja Matki Bożej AnielskiejKraków
  3. Prowincja Niepokalanego Poczęcia NMPKraków
  4. Prowincja św. Franciszka z AsyżuPoznań
  5. Prowincja św. JadwigiWrocław

Przypisy

  1. Zakon Braci Mniejszych w cyfrach. „Fraternitas”. 202, s. 4, 2013-07-01. Rzym: OFM. [dostęp 2013-07-01]. 
  2. Emil M. Pacławski: Mały alfabet franciszkański. Tychy: Ara-Graf, 2009, s. 42. ISBN 83-87646-12-4.
  3. Stan na 17 listopada 2014; źródło: Giga-Catholic Information
  4. Pisma św. Franciszka z Asyżu. Kraków: Bratni Zew, 2009, s. 393. ISBN 978-83-7485-107-4.
  5. Augustyn Gemelli OFM: Franciszkanizm. Warszawa: Prowincjałat OO. Franciszkanów, 1988, s. 46-65. ISBN 83-85037-41-1.
  6. Koronka franciszkańska. www.franciszkanie.net, 2009-03-16. [dostęp 2011-10-05].
  7. Julian Bukowski, Dzieje reformacyi w Polsce od wejścia jej do Polski aż do jej upadku. T. 1, Początki i terytoryalne rozprzestrzenienie się reformacyi, [1883], s. 187-192.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]