Zespół niespokojnych nóg

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Zespół niespokojnych nóg
asthenia crurum paraesthetica
ICD-10 G25.8

Zespół niespokojnych nóg (zespół Wittmaacka-Ekboma, choroba Ekboma, łac. asthenia crurum paraesthetica, anxietas tibiarum, ang. restless legs syndrome, RLS) – zespół objawów polegający na występowaniu uczucia zmęczenia i niepokoju nóg, którym towarzyszą różnego rodzaju parestezje, przejawiające się jako uczucie występowania mrówek pod skórą lub uczucie pienienia się krwi w żyłach. Charakterystyczną cechą zespołu jest jego ustępowanie lub znaczne złagodzenie pod wpływem ruchu[1].

Z uwagi, że dolegliwości związane są z odpoczynkiem, najczęściej objawy nasilają się w nocy i towarzyszy im wtedy bezsenność. Towarzyszą im wtedy tak zwane okresowe ruchy kończyn podczas snu (ang. Periodic Limb Movement In Sleep, PLMS), przejawiające się kilkusekundowym zgięciem i wyprostowaniu palucha, zgięciu w stawie skokowym. Czasami zgięcie może występować także w stawie kolanowym i biodrowym. Częstość występowania tego zespołu szacuje się na około 5% populacji ogólnej i ponad 10% osób powyżej 65. roku życia[1].

Etiologia[edytuj | edytuj kod]

Etiologia zespołu niespokojnych nóg jest zwykle nieznana. Wyróżnia się postać pierwotną (idiopatyczną) i wtórną. Opisywano przypadki dziedzicznego występowania zespołu[2] (dziedziczenie autosomalne dominujące) jak również przypadki dziedziczenia autosomalnego recesywnego (pierwotny RLS). Sugerowany też jest związek z niedoborem dopaminy w prążkowiu, oraz zaburzeniami gospodarki żelazem (wtórny RLS). Inne przyczyny wtórnego zespołu niespokojnych nóg, to cukrzyca, mocznica, reumatoidalne zapalenie stawów, przewlekła niewydolność żylna. Objawy mogą powodować niektóre leki: metoklopramid, fenytoina, difenhydramina, leki przeciwdepresyjne, antagoniści wapnia.

Zespół niespokojnych nóg może być objawem klinicznym depresji maskowanej (to jest takiego rodzaju depresji, w którym endogenny zespół depresyjny maskowany jest przez inne objawy)[3].

Kryteria rozpoznania[edytuj | edytuj kod]

Kryteria rozpoznania dzielimy na:

  • Kryteria podstawowe:
  1. występowanie nieprzyjemnych wrażeń zlokalizowanych w kończynach dolnych
  2. przymus ruchu
  3. narastanie objawów w spoczynku
  4. narastanie objawów w godzinach wieczornych i nocnych
  • Kryteria dodatkowe
  1. bezsenność (zwłaszcza trudności w zasypianiu)
  2. przewlekłość objawów
  3. występowanie rodzinne

Leczenie[edytuj | edytuj kod]

Nadal preferuje się dwie strategie leczenia wynikające ze znanych składników patofizjologicznych zespołu niespokojnych nóg, obejmujących niedobór żelaza i zaburzenia czynności układu dopaminergicznego. Stosuje się również postępowanie niefarmakologiczne oparte na zmianie trybu życia (unikanie późnych posiłków, ćwiczenia relaksacyjne) i eliminacji czynników mogących prowokować wystąpienie objawów RLS lub je nasilać (alkohol, kofeina, nikotyna, niektóre leki)[4].

U chorego z rozpoznaniem zespołu niespokojnych nóg należy zawsze oznaczyć stężenie ferrytyny w surowicy i jeżeli wynosi ono mniej niż 45–50 µg/l (co w niektórych laboratoriach mieści się w zakresie referencyjnym), rozpocząć suplementację żelaza. Nie należy oznaczać wyłącznie samego żelaza, którego stężenie w surowicy nie stanowi miarodajnego wskaźnika niedoboru tego pierwiastka w organizmie.

Skuteczność leczenia dopaminergicznego w RLS jest bardzo dobrze udokumentowana. W leczeniu farmakologicznym jako lek pierwszego rzutu stosuje się lewodopę z inhibitorem dekarboksylazy, ropinirol, pramipeksol i pergolid. Pozostałe leki, które należy brać pod uwagę w leczeniu zespołu niespokojnych nóg to gabapentyna, benzodiazepiny i agoniści receptora benzodiazepinowego oraz słabe opioidy[5]. Istotnym problemem związanym z leczeniem lewodopą jest zjawisko augumentacji oraz odbicia (które są rzadsze i słabiej wyrażone podczas leczenia agonistami receptora dopaminergicznego). Augmentacja jest niepożądanym efektem leczenia, przypisywanym w przeszłości głównie lewodopie, polegającym na paradoksalnym nasilaniu się objawów (wcześniejsze pojawianie się ich w ciągu dnia i większe nasilenie, obejmowanie innych części ciała) wraz ze zwiększaniem dawki i dłuższym czasem leczenia[6].

W przypadkach opornych na leczenie pierwszego rzutu proponowane jest połącznie dwóch leków o różnych mechanizmach działania oraz silnie działające opioidy. RLS u pacjentów z niewydolnością nerek powinno być leczone lewodopą i agonistami recetora dopaminergicznego. Należy unikać leczenia RLS u kobiet w ciąży - objawy ustępują zazwyczaj samoistnie po porodzie.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy opis choroby pochodzi z 1672 i został podany przez Thomasa Willisa i Theodora Wittmaacka. Dokładny opis choroby podał jednak dopiero w 1945 Karl Axel Ekbom[7].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Antoni Prusiński: Neurologia praktyczna. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2005. ISBN 83-200-3125-7.
  2. V Dhawan, M Ali, K R Chaudhuri. Genetic aspects of restless legs syndrome. „Postgrad Med J”. 82, s. 626–629, 2006. doi:10.1136/pgmj.2006.045690. 
  3. Psychiatria : pod redakcją Stanisława Dąbrowskiego, Jana Jaroszyńskiego, Stanisława Pużyńskiego. T. 1. Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, 1987, s. 136. ISBN 83-200-1228-7.
  4. Zespół niespokojnych nóg : Sławek J., Bogucki A.. Termedia, 2008.
  5. Zespół niespokojnych nóg : Sławek J., Bogucki A.. Termedia, 2008.
  6. Augmentation in the treatment of restless legs syndrome with transdermal rotigotine : Benes H., Garcia-Borreguero D., Ferrini-Strambi L. i wsp.. T. 13. Sleep Med, 2012, s. 589-597.
  7. K.A.Ekbom. Asthenia Crurum Paraesthetica («Irritable legs«) A New Syndrome Consisting of Weakness, Sensation of Cold and Nocturnal Paresthesia in the Legs, Responding to a Certain Extent to Treatment with Priscol and Doryl. — A Note on Paresthesia in General. „Acta Medica Skandinavica”. 118 (1-3), s. 197-209, 1944. doi:10.1111/j.0954-6820.1944.tb17800.x. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Andrzej Szczeklik: Choroby wewnętrzne. Kraków: Medycyna Praktyczna - Podręcznik multimedialny oparty na zasadach EBM, 2006. ISBN 83-7430-069-8.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.