Zespół niespokojnych nóg

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zespół niespokojnych nóg
asthenia crurum paraesthetica
ICD-10 G25.8

Zespół niespokojnych nóg, RLS (z ang. restless legs syndrome), zespół Wittmaacka-Ekboma, choroba Ekboma (łac. asthenia crurum paraesthetica, anxietas tibiarum) – zespół objawów polegający na występowaniu uczucia zmęczenia i niepokoju nóg, którym towarzyszą różnego rodzaju parestezje przejawiające się jako uczucie występowania mrówek pod skórą lub uczucie pienienia się krwi w żyłach. Charakterystyczną cechą zespołu jest jego ustępowanie lub znaczne złagodzenie pod wpływem ruchu[1].

Z uwagi na to, że dolegliwości związane są z odpoczynkiem, najczęściej objawy nasilają się w nocy i towarzyszy im wtedy bezsenność. Towarzyszą im wtedy tak zwane okresowe ruchy kończyn podczas snu, przejawiające się kilkusekundowym zgięciem i wyprostowaniu palucha, zgięciu w stawie skokowym. Czasami zgięcie może występować także w stawie kolanowym i biodrowym. Częstość występowania tego zespołu szacuje się na około 5% populacji ogólnej i ponad 10% osób powyżej 65. roku życia[1].

Etiologia[edytuj | edytuj kod]

Etiologia zespołu niespokojnych nóg jest zwykle nieznana. Wyróżnia się postać pierwotną (idiopatyczną) i wtórną. Opisywano przypadki dziedzicznego występowania zespołu[2] (dziedziczenie autosomalne dominujące) jak również przypadki dziedziczenia autosomalnego recesywnego (pierwotny RLS). Sugerowany też jest związek z niedoborem dopaminy w prążkowiu oraz zaburzeniami gospodarki żelazem (wtórny RLS). Inne przyczyny wtórnego zespołu niespokojnych nóg to cukrzyca, mocznica, reumatoidalne zapalenie stawów, przewlekła niewydolność żylna. Objawy mogą powodować niektóre leki: metoklopramid, fenytoina, difenhydramina, leki przeciwdepresyjne, antagonisty kanału wapniowego.

Zespół niespokojnych nóg może być objawem klinicznym depresji maskowanej (to jest takiego rodzaju depresji, w którym endogenny zespół depresyjny maskowany jest przez inne objawy)[3].

Kryteria rozpoznania[edytuj | edytuj kod]

Kryteria rozpoznania dzielimy na:

  • kryteria podstawowe
    • występowanie nieprzyjemnych wrażeń zlokalizowanych w kończynach dolnych
    • przymus ruchu
    • narastanie objawów w spoczynku
    • narastanie objawów w godzinach wieczornych i nocnych
  • kryteria dodatkowe
    • bezsenność (zwłaszcza trudności w zasypianiu)
    • przewlekłość objawów
    • występowanie rodzinne.

Leczenie[edytuj | edytuj kod]

Nadal preferuje się dwie strategie leczenia wynikające ze znanych składników patofizjologicznych zespołu niespokojnych nóg, czyli niedoboru żelaza i zaburzeń czynności układu dopaminergicznego. Stosuje się również postępowanie niefarmakologiczne oparte na zmianie trybu życia (unikanie późnych posiłków, ćwiczenia relaksacyjne) i eliminacji czynników mogących prowokować wystąpienie objawów RLS lub je nasilać (alkohol, kofeina, nikotyna, niektóre leki)[4].

U chorego z rozpoznaniem zespołu niespokojnych nóg należy zawsze oznaczyć stężenie ferrytyny w surowicy i, jeżeli wynosi ono mniej niż 45–50 µg/l (co w niektórych laboratoriach mieści się w zakresie referencyjnym), rozpocząć suplementację żelaza. Nie należy oznaczać wyłącznie samego żelaza, którego stężenie w surowicy nie stanowi miarodajnego wskaźnika niedoboru tego pierwiastka w organizmie.

Skuteczność leczenia dopaminergicznego w RLS jest bardzo dobrze udokumentowana. W leczeniu farmakologicznym jako lek pierwszego rzutu stosuje się lewodopę z inhibitorem dekarboksylazy, ropinirol, pramipeksol i pergolid. Pozostałe leki, które należy brać pod uwagę w leczeniu zespołu niespokojnych nóg, to gabapentyna, benzodiazepiny i agonisty receptora benzodiazepinowego oraz słabe opioidy[4]. Istotnym problemem związanym z leczeniem lewodopą jest zjawisko augumentacji oraz odbicia (które są rzadsze i słabiej wyrażone podczas leczenia agonistami receptora dopaminergicznego). Augmentacja jest niepożądanym efektem leczenia, przypisywanym w przeszłości głównie lewodopie, polegającym na paradoksalnym nasilaniu się objawów (wcześniejsze pojawianie się ich w ciągu dnia i większe nasilenie, obejmowanie innych części ciała) wraz ze zwiększaniem dawki i dłuższym czasem leczenia[5].

W przypadkach opornych na leczenie pierwszego rzutu proponowane jest połączenie dwóch leków o różnych mechanizmach działania oraz silnie działające opioidy. RLS u pacjentów z niewydolnością nerek powinno być leczone lewodopą i agonistami recetora dopaminergicznego. Należy unikać leczenia RLS u kobiet w ciąży - objawy ustępują zazwyczaj samoistnie po porodzie.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy opis choroby pochodzi z 1672 i został podany przez Thomasa Willisa i Theodora Wittmaacka. Dokładny opis choroby podał jednak dopiero w 1945 Karl Axel Ekbom[6].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Antoni Prusiński: Neurologia praktyczna. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2005. ISBN 83-200-3125-7.
  2. V. Dhawan, M. Ali, K. R. Chaudhuri. Genetic aspects of restless legs syndrome. „Postgrad Med J”. 82, s. 626–629, 2006. DOI: 10.1136/pgmj.2006.045690. 
  3. S. Dąbrowski, J. Jaroszyński, S. Pużyński: Psychiatria. T. 1. Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, 1987, s. 136. ISBN 83-200-1228-7.
  4. 4,0 4,1 J. Sławek, A. Bogucki: Zespół niespokojnych nóg. Termedia, 2008.
  5. H. Benes, D. Garcia-Borreguero, L. Ferrini-Strambi: Augmentation in the treatment of restless legs syndrome with transdermal rotigotine. T. 13. Sleep Med, 2012, s. 589–597.
  6. K. A. Ekbom. Asthenia Crurum Paraesthetica («Irritable legs«). A New Syndrome Consisting of Weakness, Sensation of Cold and Nocturnal Paresthesia in the Legs, Responding to a Certain Extent to Treatment with Priscol and Doryl. — A Note on Paresthesia in General. „Acta Medica Skandinavica”. 118 (1–3), s. 197–209, 1944. DOI: 10.1111/j.0954-6820.1944.tb17800.x. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Andrzej Szczeklik (red.): Choroby wewnętrzne. Podręcznik multimedialny oparty na zasadach EBM. Kraków: Medycyna Praktyczna, 2006. ISBN 83-7430-069-8.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.