Reumatoidalne zapalenie stawów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Reumatoidalne zapalenie stawów
arthritis rheumatoidea
Dłonie pacjentów ze zmianami w przebiegu RZS
Dłonie pacjentów ze zmianami w przebiegu RZS
ICD-10 M05
Serododatnie reumatoidalne zapalenie stawów
M05.0 Zespół Felty’ego
M05.1 Reumatoidalna choroba płuc (J99.0*)
M05.2 Reumatoidalne zapalenie naczyń
M05.3 Reumatoidalne zapalenie stawów z zajęciem innych narządów i układów
M05.8 Inne serododatnie reumatoidalne zapalenie stawów
M05.9 Serododatnie reumatoidalne zapalenie stawów, nieokreślone
ICD-10 M06
Inne reumatoidalne zapalenia stawów
M06.0 Seroujemne reumatoidalne zapalenie stawów
M06.1 Choroba Stilla u osoby dorosłej
M06.2 Reumatoidalne zapalenie kaletki maziowej
M06.3 Guzek reumatoidalny
M06.4 Zapalenie wielu stawów
M06.8 Inne określone reumatoidalne zapalenie stawów
M06.9 Reumatoidalne zapalenie stawów, nieokreślone
Reumatoidalne zapalenie stawów – obraz RTG dłoni
RZS – obraz RTG dłoni – zmiany zaawansowane

Reumatoidalne zapalenie stawów (w skrócie: RZS, dawna nazwa: gościec przewlekle postępujący, łac. polyarthritis reumatoidea, ang. rheumatoid arthritis w skrócie RA) – choroba reumatyczna o charakterze zapalnym i podłożu autoimmunologicznym.

Charakteryzuje się nieswoistym zapaleniem stawów, zmianami pozastawowymi i powikłaniami układowymi. Przebiega z okresami remisji i zaostrzeń.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy znany opis choroby jest autorstwa Augustina Jacoba Landré-Beauvais i pochodzi z 1800 roku[1]. Termin "rheumatoid arthritis" wprowadził Alfred Baring Garrod (1819–1907) w 1859 roku[2][3]. Jacques Forestier w 1929 wprowadził do leczenia RZS sole złota[4].

Patogeneza[edytuj | edytuj kod]

Proces zapalny w pierwszej kolejności dotyczy błony maziowej stawów, która ulega pogrubieniu, obrzękowi, czasem przekrwieniu. Zmiany powyższe można obserwować w badaniu USG. W błonie maziowej powstają następnie nacieki limfocytów i komórek plazmatycznych. Pogrubiona błona powoduje ograniczenie ruchomości stawu. W przebiegu choroby występuje początkowo osteopenia (później osteoporoza - szczególnie okołostawowa) oraz nadżerki nasad kostnych. Poprzez zmniejszenie zakresu ruchomości stawów, dochodzi do zaniku mięśni w okolicy zmienionego chorobowo stawu.

Objawy i przebieg[edytuj | edytuj kod]

Objawy stawowe[edytuj | edytuj kod]

W przebiegu RZS stwierdza się najczęściej symetryczne zapalenie stawów rąk:

  • śródręczno-paliczkowych
  • międzypaliczkowych bliższych

Występuje ból i obrzęk zajętych stawów z ograniczeniem ich ruchomości. Charakterystycznym objawem jest sztywność poranna stawów, ustępująca stopniowo podczas ruchu. Wcześnie dochodzi do zaników mięśni międzykostnych, glistowatych i mięśni kłębu kciuka. Maleje siła mięśni, siła i pewność chwytu dłoni. Często występuje zajęcie ścięgien i pochewek ścięgnistych. Uszkodzenie stawu i aparatu więzadłowego powoduje charakterystyczne odgięcie łokciowe (ulnaryzację) palców ręki, podwichnięcie dłoniowe paliczków dalszych, zmiany typu "łabędziej szyjki" i "palca butonierkowego", może dojść do przeprostów. Powikłaniem może być również powstanie torbieli Bakera.

Rozpoznanie[edytuj | edytuj kod]

Do ustalenia rozpoznania używane są nowo opracowane kryteria klasyfikacyjne RZS według Amerykańskiego Kolegium Reumatologii (ACR) i Europejskiej Ligi do Walki z Chorobami Reumatycznymi (EULAR) z 2010 roku[5][6], które znacznie ułatwiają wczesne rozpoznanie choroby.

Kryteria klasyfikacyjne z 2010 roku[edytuj | edytuj kod]

Kryteria klasyfikacyjne można zastosować u pacjenta, u którego występują następujące objawy:

Poniższe kryteria przeznaczone są dla:

  • Pacjentów ocenianych po raz pierwszy
  • Pacjentów z nadżerkami typowymi dla RZS, z chorobą aktywną, lub nieaktywną (leczoną lub nieleczoną), którzy wcześniej spełniali poniższe kryteria
Kryteria klasyfikacyjne RZS według ACR i EULAR, 2010 r.
Kategoria Objawy Punkty
A. Zajęcie stawów[a] 1 duży staw 0 pkt
2–10 dużych stawów[b] 1 pkt
1–3 małych stawów[c] (z zajęciem dużych stawów albo bez) 2 pkt
4–10 małych stawów (z zajęciem dużych stawów albo bez) 3 pkt
>10 stawów (w tym co najmniej 1 mały staw) 5 pkt
B. Serologia Czynnik reumatoidalny (RF) i przeciwciała anty-CCP ujemne 0 pkt
Czynnik reumatoidalny (RF) lub przeciwciała anty-CCP o niskim mianie 2 pkt
Czynnik reumatoidalny (RF) lub przeciwciała anty-CCP o wysokim mianie 3 pkt
C. Laboratoryjne wykładniki stanu zapalnego Stężenie CRP w normie i OB w normie 0 pkt
Stężenie CRP zwiększone lub OB przyspieszone 1 pkt
D. Czas trwania objawów <6 tygodni 0 pkt
≥6 tygodni 1 pkt

Pewne rozpoznanie RZS określa się wówczas, gdy suma punktów z każdej z kategorii (A-D) osiągnęła >=6:

Wyjaśnienie pojęć
  1. Zajęcie stawów oznacza tkliwość lub obrzęk w trakcie badania
  2. Poprzez duże stawy rozumie się stawy: biodrowy, barkowy, łokciowy, kolanowy, skokowy
  3. Poprzez małe stawy rozumie się stawy: stawy międzypaliczkowe bliższe, śródręczno-paliczkowe, śródstopno-paliczkowe II-IV, międzypaliczkowy kciuka i stawy nadgarstka

Kryteria kwalifikacyjne z 1986 roku[edytuj | edytuj kod]

W rozpoznaniu RZS mogą być również pomocne stare kryteria klasyfikacyjne RZS z 1987 roku według Amerykańskiego Towarzystwa Reumatologicznego (American Rheumatism Association, ARA)[7]. Do czasu pojawienie się nowych kryteriów klasyfikacyjnych stwierdzenie 4 lub więcej elementów pozwalało na rozpoznanie RZS.:

  1. sztywność poranna trwająca minimum 1 godzinę utrzymująca się przez co najmniej 6 tygodni
  2. obrzęk 3 lub więcej stawów utrzymujący się przez minimum 6 tygodni
  3. obrzęk stawów nadgarstkowych, śródręcznopaliczkowych i międzypaliczkowych bliższych, utrzymujący się przez minimum 6 tygodni
  4. symetryczny obrzęk stawów, utrzymujący się minimum 6 tygodni
  5. typowe dla RZS zmiany w RTG (nadżerki, osteoporoza)
  6. guzki reumatoidalne
  7. czynnik reumatoidalny (RF) w surowicy

Zaawansowanie[edytuj | edytuj kod]

  • okres I – w badaniu RTG widoczne obrzęki tkanek miękkich, niewielkie zwężenie szpar stawowych, osteoporoza przynasadowa
  • okres II – wyraźne zwężenie szpar stawowych, w częściach przynasadowych kości widoczne geody zapalne oraz pojedyncze nadżerki na powierzchniach stawowych
  • okres III – rozwój geod i nadżerek, podwichnięcia i zniekształcenia stawów
  • okres IV – całkowite zesztywnienie kostne stawu

Leczenie[edytuj | edytuj kod]

Leczenie farmakologiczne[edytuj | edytuj kod]

Pierwszymi skutecznymi lekami zastosowanymi w leczeniu były sole złota. W przypadku powodzenia w leczeniu było możliwe uzyskanie remisji. W razie objawów nietolerancji i uczulenia podawano kortykosteroidy, z kwasem acetylosalicylowym lub NLPZ. Kortykosteroidy oraz NLPZ nie hamowały jednak postępu choroby. Obecnie lekiem z wyboru jest metotreksat, w razie nietolerancji lub braku skuteczności podaje się leflunomid lub inne LMPCh. Czasem, dla uzyskania remisji, potrzebne jest połączenie kilku leków ze sobą. Leczeniem zajmuje się lekarz reumatolog.

Celem głównym początkowego leczenia jest zatrzymanie choroby, czyli uzyskanie remisji. Jeśli uda się to osiągnąć, pacjentowi podaje się wskazany lek przez dwa lata. Dawkę można stopniowo zmniejszać. W przypadku, kiedy objawy całkowicie ustaną – można go odstawić. Z praktyki wynika jednak, że część chorych albo ma nawroty choroby, albo jest ona aktywna w niewielkim stopniu. W takim przypadku nie należy rezygnować z leczenia.

Jeżeli w okresie kilku tygodni po odstawieniu leku objawy nie występują, istnieje duża szansa na to, że choroba ustąpi i nie powróci. Autor akcentuje fakt, że celem leczenia w pierwszej kolejności nie jest ograniczenie bólu, a osiągnięcie remisji choroby[8].

Leki modyfikujące przebieg choroby (DMARD)[edytuj | edytuj kod]

Leki przeciwzapalne i przeciwbólowe[edytuj | edytuj kod]

Leki biologiczne[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Leki biologiczne.

Znaczenie diety[edytuj | edytuj kod]

Stwierdzono, że suplementacja diety kwasami tłuszczowymi omega-3 może przynieść korzyści w postaci zmniejszenia sztywności porannej i bólu stawów[10][11][12].

Rehabilitacja[edytuj | edytuj kod]

  • kinezyterapia
    • ćwiczenia w odciążeniu
    • ćwiczenia w wodzie
    • ćwiczenia manipulacyjne dłoni
    • ćwiczenia w pełnym zakresie ruchu w stawie
  • krioterapia
    • krioterapia ogólnoustrojowa – komora krioterapeutyczna
    • krioterapia miejscowa – nadmuchy schłodzonym powietrzem, parami dwutlenku węgla, parami azotu

Metody alternatywne[edytuj | edytuj kod]

Nie wykazano skuteczności specjalnych diet, wyciągów roślinnych lub zwierzęcych, szczepionek, hormonów i preparatów stosowanych miejscowo[12].

Przypisy

  1. Landré-Beauvais AJ. The first description of rheumatoid arthritis. Unabridged text of the doctoral dissertation presented in 1800. „Joint, bone, spine : revue du rhumatisme”. 2 (68), s. 130–43, marzec 2001. PMID 11324929. 
  2. Garrod AB (1859). The Nature and Treatment of Gout and Rheumatic Gout. London: Walton and Maberly.
  3. rheumatology.oxfordjournals.org: Heberden Historical Series: Alfred Baring Garrod (1819–1907). [dostęp 2010-05-29].
  4. Forestier: L'aurothérapie dans les rhumatismes chroniques. Bulletins et memoires de la Société medicale des hôpitaux de Paris 323–327 (1929)
  5. Johannes W.J. Bijlsma MD PhD. Optymalne leczenie reumatoidalnego zapalenia stawów - zalecenia EULAR dla praktyki klinicznej. „Medycyna Praktyczna wydanie specjalne”, 2010. 
  6. Aletaha D, Neogi T, Silman AJ, et al. 2010 rheumatoid arthritis classification criteria: an American College of Rheumatology/European League Against Rheumatism collaborative initiative. „Ann. Rheum. Dis.”. 69, s. 1580–8, September 2010. doi:10.1136/ard.2010.138461. [dostęp 8 lutego 2011]. 
  7. Arnett FC, Edworthy SM, Bloch DA, McShane DJ, Fries JF, Cooper NS, Healey LA, Kaplan SR, Liang MH, Luthra HS. The American Rheumatism Association 1987 revised criteria for the classification of rheumatoid arthritis. „Arthritis and rheumatism”. 3 (31), s. 315–24, marzec 1988. PMID 3358796. 
  8. Jarosław Niebrzydowski: Jak leczyć reumatoidalne zapalenie stawów. Poradnik dla chorych.. Konin: Wydawnictwo Psychoskok, 2012, s. 16. ISBN 978-83-6354-800-1.
  9. JC. Edwards, L. Szczepanski, J. Szechinski, A. Filipowicz-Sosnowska i inni. Efficacy of B-cell-targeted therapy with rituximab in patients with rheumatoid arthritis. „N Engl J Med”. 350 (25), s. 2572–81, czerwiec 2004. doi:10.1056/NEJMoa032534. PMID 15201414. 
  10. PR. Fortin, RA. Lew, MH. Liang, EA. Wright i inni. Validation of a meta-analysis: the effects of fish oil in rheumatoid arthritis. „J Clin Epidemiol”. 48 (11), s. 1379–90, listopad 1995. PMID 7490601. 
  11. JM. Kremer, J. Bigauoette, AV. Michalek, MA. Timchalk i inni. Effects of manipulation of dietary fatty acids on clinical manifestations of rheumatoid arthritis. „Lancet”. 1 (8422), s. 184–7, styczeń 1985. PMID 2857265. 
  12. 12,0 12,1 314. Rheumatoid Arthritis. W: Anthony S. Fauci: Harrison's principles of internal medicine. New York: McGraw-Hill Medical, 2008. ISBN 978-0-07-159991-7.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.