Mrągowo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Mrągowo
Mrągowo
Herb Flaga
Herb Mrągowa Flaga Mrągowa
Państwo  Polska
Województwo  warmińsko-mazurskie
Powiat mrągowski
Gmina gmina miejska
Data założenia 1348
Prawa miejskie 1444
Burmistrz Otolia Anna Siemieniec
Powierzchnia 14,81[1] km²
Wysokość 20-200 m n.p.m.
Populacja (XII 2009)
• liczba ludności
• gęstość

21 732[1]Red Arrow Down.svg
1 467,4 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 89
Kod pocztowy 11-700 do 11-709
Tablice rejestracyjne NMR
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Mrągowo
Mrągowo
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Mrągowo
Mrągowo
Ziemia 53°52′N 21°18′E/53,866667 21,300000Na mapach: 53°52′N 21°18′E/53,866667 21,300000
TERC
(TERYT)
6283610011
Urząd miejski
ul. Królewiecka 60a
11-700 Mrągowo
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Wikisłownik Hasło Mrągowo w Wikisłowniku
Strona internetowa
Ratusz miejski z 1825 r.
Kościół rzymskokatolicki pw. św. Wojciecha

Mrągowo (hist. Ządzbork, Ządźbork[2], Żądzbork, niem. Sensburg) – miasto i gmina w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie mrągowskim. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa olsztyńskiego.

Miasto słynie z corocznie organizowanego Pikniku Country i jest popularnym ośrodkiem turystycznym i wypoczynkowym na Mazurach.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Widok na Jezioro Juno
Jezioro Magistrackie w Mrągowie
Jezioro Czos

Administracyjnie Mrągowo należy do województwa warmińsko-mazurskiego. W okresie 1975-1998 znajdowało się w województwie olsztyńskim. W administracji kościelnej Mrągowo należy do diecezji warmińskiej. Zgodnie z podziałem geograficznym leży na Pojezierzu Mrągowskim, które jest częścią Pojezierza Mazurskiego.

Ukształtowanie powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Teren, na którym położone jest Mrągowo charakteryzuje się dużą liczbą jezior oraz pagórków pochodzenia lodowcowego z Wzniesieniem Wyszemborskim, które ma wpływ na kształtowanie mikroklimatu w mieście i najbliższej okolicy. Ukształtowanie powierzchni nastąpiło w ostatniej fazie zlodowacenia. Miasto leży w krajobrazie młodo-glacjalnym, pagórkowatym, pojeziernym. Teren miasta, jak i najbliższej okolicy pod względem hipsometrycznym jest bardzo urozmaicony. Obok wzgórz morenowych jak Wzgórze Jaenike, Góra Czterech Wiatrów, wzniesienia nad jeziorem Czarnym i w Polskiej Wsi (ok. 200 m n.p.m.), występują głębokie rynny jeziorne, wypełnione wodą lub obniżenia terenu np. w kierunku Użranek (116 m n.p.m.). Maksymalna deniwelacja dochodzi do 95 m. Występują również głębokie wąwozy, prawie w centrum miasta (przy ulicy Giżyckiej i Wileńskiej).

Struktura powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Według danych z 2002[3] Mrągowo ma obszar 14,81 km², w tym:

  • użytki rolne: 17%
  • użytki leśne: 8%

Miasto stanowi 1,39% powierzchni powiatu.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Mrągowo leży w strefie klimatu umiarkowanego. Średnia roczna temperatura wynosi +6,7ºC, średnia temperatura w lipcu wynosi +17,2 °C, a w styczniu -3,5 °C. Średnia suma opadów w skali roku wynosi od 450 do 600 mm. Występują tu wiatry zmienne z kierunków wschodnich i zachodnich, o średniej prędkości 4 m/s.

Osiedla Mrągowa[edytuj | edytuj kod]

Nie istnieje formalny podział Mrągowa, ale na mapach można odnaleźć następujące osiedla:

  • Centrum – najstarsza część miasta. Położona w jego środkowej części. Zlokalizowanych jest tu większość zabytków.
  • Osiedle Parkowe – położone w zachodniej części miasta między ulicami Brzozową, Rynkową, a linią kolejową.
  • Osiedle Metalowców – położone w południowej części miasta na wzgórzu między trasą nr 16, a linią kolejową.
  • Osiedle Brzozowe – położone na wzgórzu przy trasie krajowej nr 16.
  • Osiedle Grunwaldzkie – położone między trasą nr 16, a jeziorem Czos.
  • Osiedle Nikutowo – położone w południowej części miasta między jeziorem Sutapie Małe, a linią kolejową.
  • Osiedle Mazurskie – położone w zachodniej części miasta przy linii kolejowej.
  • Osiedle Medyk – położone w północnej-zachodniej części miasta między jeziorem Juno, a Leśną Drogą.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Mrągowo zaczęło rozwijać się od początku swojego istnienia. Najpierw była to niewielka nie przekraczająca 100 mieszkańców osada. Po nadaniu w 1444 przywileju lokacyjnego rozwój miasta następował znacznie szybciej. Przeszkodą były ciągłe pożary, epidemie i wojny. W 1541 miasto liczyło 450 mieszkańców, w 1818 1 600, a w 1939 9 877. Po II wojnie światowej nastąpił gwałtowny rozwój. Powstawały nowe osiedla i ulice. W latach 80. XX w. do Mrągowa przyłączono pobliską wieś Nikutowo. W 1970 miasto liczyło 18 000 mieszkańców, a w 1997 ok. 23 000. W obecnych czasach następuje spadek ludności, czego powodem są wyjazdy młodych ludzi do większych miast bądź za granicę. Obecna liczba ludności to 21 734 mieszkańców.

Zmiana liczby ludności:

rok   Liczba ludności
1444 100
1541 450
1816 1500
1837 2302
1852 2164
1861 2507
1865 3065
1867 3137
1888 3611
1898 4000
rok   Liczba ludności
1910 6129
1919 5461
1925 7421
1930 8500
1933 8757
1936 8929
1939 9877
1945 3369
1948 6300
1974 13 700
rok   Liczba ludności
1977 15 600
1982 18 000
1999 22 020
2000 22 084
2001 22 109
2002 22 037
2003 22 016
2004 21 884
2005 21 809
2006 21 715
rok   Liczba ludności
2008 21 734
2009 21 732

Dane z 31 grudnia 2008[4]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 21 734 100 11 303 52 10 431 48
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
1467,5 763,2 704,3

Struktura wiekowa

  • 25% – ludność w wieku przedprodukcyjnym
  • 61% – ludność w wieku produkcyjnym
  • 14% – ludność w wieku poprodukcyjnym

Historia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Historia Mrągowa.

Teren, na którym powstało Mrągowo nosi nazwę Galindii od nazwy staropruskiego plemienia, zamieszkującego obecną ziemię mrągowską.

Niedokończone badania archeologiczne w latach 30. prowadzone przez archeologów z Uniwersytetu Królewieckiego potwierdziły legendę przekazywaną z pokolenia na pokolenie, że pierwsza osada znajdowała się na wyspie jeziora Czos (obecnie Półwysep Ostrów).

Od początku istnienia jak większość Galindii podlegała administracji w Szestnie, które było siedzibą wójta – prokuratora krzyżackiego pełniącego funkcję administratora z ramienia komtura bałgijskiego.

Nie zachował się dokument lokacyjny, co nie pozwala określić dokładnej daty założenia miasta. Na jednej z pieczęci miasta figuruje rok 1348. Wiadomo zaś, że w latach 1404-1407 komtur bałgijski Jan von Sayn, lokował miasto na prawie chełmińskim, a wielki mistrz krzyżacki Konrad von Jungingen nadał tej miejscowości prawa miejskie. 20 lutego 1444 Konrad von Ehrlichskansen w Szestnie na prośbę mieszkańców odnowił pierwotny przywilej lokacyjny miasta Mrągowa, od którego przyjęła się data nadania praw miejskich. Mrągowo podobnie jak wiele innych miast pruskich przeżywało wzloty i upadki. Palone było przez Litwinów, trawione przez liczne pożary, dziesiątkowane przez epidemię i inne kataklizmy.

Jednak nadanie praw miejskich pozwalało na prowadzenie swobodnej działalności gospodarczej, chociaż odległość między Mrągowem, a Szestnem nie przekraczała 5 km. Władzę w mieście sprawował burmistrz z radą założoną z sześciu rajców, wymienionych po raz pierwszy w 1444 w dokumencie. Sądownictwo miejskie sprawowała ława złożona z sześciu ławników. Przywilej lokacyjny przewidywał planową zabudowę miasta w trudnych warunkach terenowych między jeziorami. W pobliżu Rynku (obecnie plac M. Kajki) był zbudowany kościół parafialny istniejący od 1409. Proboszczem parafii w 1485 ksiądz Stanisław, niewątpliwie Polak. W pobliżu miasta znajdowała się kaplica św. Jerzego należąca do braci zakonnych. W południowej części miasta (obecnie osiedle Nikutowo) istniał duży jak na owe czasy browar miejski. W latach 1454-1466 podczas wojny trzynastoletniej Mrągowo było wiele razy grabione i niszczone. Po wojnie przypadło w posiadanie państwu krzyżackiemu.

Miasto zostało w 1520 zdobyte i spalone przez oddziały polsko-czeskie. W 1527 w wyniku zniszczeń Książę Albert Hohenzollern nadał przywileje w celu złagodzenia szkód poniesionych przez miasto podczas wojny. W kolejnych latach Mrągowo nękały pożary skutkiem czego było ubożenie ludności.

W 1754 wybudowano nowy kościół, rozwijała się szkoła miejska podporządkowana miejscowemu proboszczowi. W latach 1719-1733 podczas wojen prowadzonych przez Prusy w mieście stacjonował 4 pułk kirasjerów, w 1740 3. pułk huzarów, a w latach 1746-1772 7. pułk huzarów. W latach 1770-1792 przebywał tu 9. pułk Bośniaków (budynek w którym mieściła się ich strażnica istnieje do dziś przy pl. Kajki). W 1786 założono cmentarz miejski. Zbudowano spichlerz przy dzisiejszej ulicy Roosevelta. Pomimo częstych wojen w tych latach miasto wzbogacało się o nowe domy parterowe rzemieślników i wokół rynku nie było już miejsca do zabudowy. W 1812 przez miasto przemaszerowały wojska Napoleońskie, które dokonały wielu zniszczeń i zubożyły okolicę. Dotychczas przeważająca część ludności polskiej zaczęła maleć w związku z usuwaniem języka polskiego ze szkół oraz nacisku miejscowej administracji niemieckiej. Mrągowo już od dłuższego czasu było przygotowane na siedzibę powiatu.

Strażnica Bośniacka i ratusz

Już w 1800 kilku urzędników przeniosło swoje urzędy z Szestna do Mrągowa. W 1830 połączono sąd miejski z sądem powiatowym w Szestnie. 1 września 1818 Mrągowo stało się siedzibą powiatu. Pierwszym starostą był kapitan w stanie spoczynku August Lyśniewski. Starostwo mieściło się w jednym z budynków przy Rynku, który został strawiony przez pożar. Wzrastały potrzeby mieszkańców miasta i okolicznych wsi. W 1819 założono pierwszą aptekę aptekarza Graape (obecnie apteka pod orłem). Pomyślny rozwój miasta przerwał z 23 na 24 marca 1822 wielki pożar, który zniszczył ponad połowę zabudowań. Dzięki pożyczkom zaciągniętym przez rzemieślników i władze miasta z banku w Królewcu – miasto zaczęto odbudowywać i rozbudowywać w kierunku północnym. 3 sierpnia 1825 oddano do użytku ratusz do którego przeniosło się starostwo i sąd. W tym samym roku zbudowano również nową szkołę przy ulicy Kościelnej. W latach 30. panowały zarazy cholery na którą w Mrągowie zmarło około 40 osób. W kolejnych latach do miasta napływał ludność żydowska oraz Filiponi z okolic Wojnowa i Olecka. Przybywało również ludzi wyznania katolickiego. W 1860 poświęcony został nowy kościół rzymskokatolicki. Ważnym wydarzeniem było otwarcie 1 maja 1887 kolei wąskotorowej łączącej Mrągowo z Kętrzynem, a w 1888 linii kolejowej łączącej Mrągowo z Biskupcem i Rucianem przez Piecki. W 1889 powstała gazownia nad jeziorem Czos, dzięki której ulice miast zostały oświetlone, oraz koszary, w których mieściła się szkoła policyjna.

W 1900 miasto posiadało już wodociągi i kanalizację. W 1903 do użytku oddano nową szkołę oraz szpital. Burmistrz Hermann Jaenike dbał o estetyczny wygląd miasta. Na jego cześć wzgórze, na którym za jego rządów wybudowano wieże widokową Bismarcka nazwano jego nazwiskiem. W 1905 w lesie nad jeziorem Juno wybudowano amfiteatr oraz wiele obiektów o charakterze rekreacyjnym (obecnie Park im. Słowackiego). Las, a właściwie park był oświetlony setkami kolorowych lampionów, były piękne ścieżki spacerowe, place zabaw, restauracje, a w latach 30. nawet sanatorium. Nad brzegiem jeziora Juno i w parku odbywały się różne imprezy sportowe, kulturalno-rozrywkowe itp. W latach 1912-1913 oddano do użytku gmach starostwa.

W czasie I wojny światowej koszary w Mrągowie zostały zajęte przez Rosjan. Po zakończeniu wojny aż do 1920 nie było w mieście stabilizacji, co utrudniało normalny rozwój. 11 listopada 1920 przeprowadzony został Plebiscyt w, którym zwyciężyli Niemcy. W latach 20. rozpoczęto budowę reprezentacyjnych gmachów szkół średnich, domów mieszkalnych oraz hoteli. Lata II wojny światowej były wyjątkowo trudne z powodu dokonywania tzw. czystek wśród społeczeństwa pod względem lojalności wobec polityki Hitlera. Szczególnie postępowano z ludnością wykazującą polskie postawy narodowe. Aresztowano i wywożono do obozów koncentracyjnych. W szczególnie brutalny sposób został zabity działacz polski Julian Jaskółka. Życie kulturalne i towarzyskie zupełnie zanikło, setki młodych mężczyzn zostało wcielonych do Wehrmachtu. Mrągowo było miejscem obozu jeńców wojennych polskich, francuskich, włoskich i rosyjskich, miejscem obozów pracy składających się głównie z Polek i Polaków przywiezionych na przymusowe roboty. 27 stycznia 1945 roku miasto zostało zdobyte i zniszczone przez Armię Czerwoną w około 20%. W lipcu 1945 roku urząd burmistrza objął polski repatriant z Wileńszczyzny Feliks Guis, który wspólnie z pierwszym starostą Czesławem Krzewińskim przywracał miasto do życia. Miejsce wyjeżdżającej ludności autochtonicznej lub ubyłej w czasie działań wojennych zaczęli zajmować Polacy z Kurpiowszczyzny, województw Centralnej Polski oraz wysiedleńcy z Kresów Wschodnich Polski. Pomimo, że w Mrągowie nie było działań wojennych, miasto zostało spalone tuż po wyzwoleniu. W 1947 roku Komisja Zmiany Nazw Miejscowości nadała dla miasta polską nazwę Mrągowo na cześć Krzysztofa Celestyna Mrongowiusza.

Symbole Miasta[edytuj | edytuj kod]

Herb miasta na gmachu Ratusza
  • Herb – przedstawia czarną lewą przednią łapę niedźwiedzia na białym lub srebrnym tle. Miasto używa takiego herbu przypuszczalnie od połowy XVI wieku. Widnieje on na kilku pieczęciach miejskich z 1589, 1736, 1837 r. Z herbem wiąże się pewna legenda.
  • Flaga
  • Hejnał
Information icon.svg Osobny artykuł: Herb Mrągowa.

Nazwa miasta[edytuj | edytuj kod]

Wokół pochodzenia pierwotnej nazwy miasta krąży wiele legend i wiążących się z nimi hipotez. Niemiecka nazwa Sensburg lub 'Segensburg przyjęła się podczas lokacji miasta. Ludność polska napływająca w okolice Mrągowa, głównie z Mazowsza, używała zwykle spolszczonej nazwy: Ządźbork lub Ządzbork. Nazw tych używano zmiennie aż do 1947 r., do chwili nadania miastu nazwy Mrągowa dla uczczenia pamięci jednego z najwybitniejszych obrońców języka oraz polskości na Warmii i MazurachKrzysztofa Celestyna Mrongowiusza.

Wszystkie hipotezy dotyczące źródłosłowu dawnej nazwy wiążą się z pierwszym członem Sens. Drugi człon – burg – miało w swojej nazwie wiele miast wschodniopruskich, np. Johannisburg – Pisz, i wyjaśnienie go nie sprawia wielkich trudności etymologicznych, gdyż Burg oznacza – zamek, gród, miasto. Pierwszy zaś człon jest źródłem różnych legend oraz wielu hipotez naukowych, które starają się uzasadnić znaczenie i pochodzenie całej nazwy. Podstawą tych spekulacji były nazwy Mrągowa użyte w zapisach kronikarskich i dokumentach, jak np.: Seinszburg (1348), Seynsburg (1442), Seynsborg i Sensburgk (1444), Seesburck (1527), Seenssburg (K. Henneberger) oraz Seegensburg (M. Toeppen). Opierając się na pierwszym członie przytoczonych w źródłach nazw, przyjmowano utworzenie nazwy miasta od kosy (Sense), którą – jak mówi legenda – odcięto niedźwiedziowi łapę podczas polowania, od czynszu (Zins), pobieranego z pobliskich okolic przez urzędników podatkowych, jezior (Seen), jakie wokół otaczały Mrągowo. Inna hipoteza nawiązywała do rzeki Sajny (Says, Saynfhis, Zaim, Zayenfuluss), której nazwa prawdopodobnie pochodzi z czasów sprzed lokacji Mrągowa, a jej źródłosłów zaczerpnięto z języka staropruskiego lub litewskiego. Wreszcie można snuć też domysły, że rdzeń nazwy Sensburg pochodzi od nazwiska komtura Bałgi Jana von Sayna, nadawcy praw miejskich podczas pierwotnej lokacji Mrągowa na początku XV wieku. Wszystko to są jednak przypuszczenia.

Wojsko w Mrągowie[edytuj | edytuj kod]

XVIII wiek

  • 1719-1736 – 4 Pułk Kirasjerów,
  • 1740 – 3 Pułk Huzarów,
  • 1746-1772 – 7 Pułk Huzarów,
  • 1770-1792 – 9 Pułk Bośniaków,

XIX\XX wiek

  • 1899-1908 – 1 i 2 Batalion Piechoty Regimentu Mazurskiego,
  • 1905-1914 – 6 Batalion Karabinów Maszynowych
  • 1909 – 1 i 3 Batalion Piechoty Regimentu Warmińskiego
  • 25 sierpnia 1914-29 sierpnia 1918 – 4 Pułk Ułanów i 4 Pułk huzarów-Armii Rosyjskiej
  • 1946-1954 – 54 Pułk Piechoty Wojska Polskiego
  • 1955-2002 – 9 Ośrodek Szkolenia Specjalistów Łączności

Wojskowy Ośrodek Szkoleniowo Kondycyjny Aktualnie

  • 2002-do dzisiaj – Budynki sprzedano w ręce mieszkańców i zostały zasiedlone.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Ratusz od strony północnej
Neoklasycystyczna kamienica z XIX w. przy ulicy F. Roosevelta
Kościół Ewangelicki
Gmach Sądu
Mały Rynek
ulica Warszawska
Ulica Ratuszowa w Mrągowie

Urbanistyka[edytuj | edytuj kod]

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Ratusz – centralny punkt mrągowskiego rynku. Wybudowany został w 1825 roku i był oznaką rozwoju miasta. Wyremontowany w latach 90. jest dziś wizytówką miasta, Mieści się tu Oddział Muzeum Warmii i Mazur, swoją siedzibę mają tu także organizacje społeczne.

Strażnica Bośniacka – ryglowy budynek z ok. XVIII w. obok ratusza gdzie w roku 1790 stacjonował 9 Pułk Bośniaków. Obecnie mieści się tu izba pamięci, poświęcona niemieckiemu pisarzowi, urodzonemu w Pieresławku koło Piecek, Ernestowi Wichertowi.

Zabytkowe kamienice – centrum Mrągowa składa się głównie z kamieniczek, położonych przy brukowanych ulicach, co bardzo dobrze odzwierciedla klimat dawnego mazurskiego miasteczka.

Apteka "Pod Orłem" – jeden z najstarszych i najlepiej zachowanych budynków w mieście z początku XIX w. W 1819 założona została tu pierwsza w Mrągowie apteka, i istnieje do dziś. Na zewnętrznej ścianie budynku znajduje się figura orła.

Cerkiew prawosławna – budynek zbudowany w 1895 roku jako bożnica żydowska, która podczas Nocy Kryształowej została zdewastowana. Obecnie mieści się tu kościół prawosławny pw. Przemienienia Pańskiego. W 2000 roku odnowiono wnętrze budynku.

Kamienica rabina – zabytkowy budynek położony przy ulicy Ratuszowej, wybudowany w 1904 roku. Do 1938 roku mieszkał tu i miał swój sklep odzieżowy ostatni mrągowski rabin żydowski.

Kościół ewangelicki – obiekt wybudowany w XVIII wieku, który był kilkakrotnie przebudowywany. Wewnątrz budynku znajduje się kruchta północna-salowa i absyda z 1753 roku. Za ołtarzem znajduje się płyta nagrobkowa z 1785 roku.

Kościół katolicki pw. św. Wojciecha – Zbudowany w stylu neogotyckim w 1860 roku. Na ziemi należącej do wdowy po burmistrzu Timniku, która po śmierci męża podarowała swoje dobra dla gminy katolickiej. Obok znajduje się budynek dawnej plebanii, dziś mieści się tu kancelaria parafialna i biblioteka.

Gmach Urzędu Miejskiego – budynek reprezentacyjny z 1912 roku wybudowany w stylu neorenesansowym holenderskim. Obecnie mieści się tu Urząd Miasta, Urząd Gminy i Starostwo Powiatowe. Przed urzędem stoi pomnik patrona miasta Mrongowiusza.

Budynek sądu – neogotycki budynek z 1898 roku, zbudowany z czerwonej cegły, zaprojektowany przez architekta Krakowskiego. W latach międzywojennych za sądem mieściło się więzienie miejskie, które zostało spalone po wojnie. Przed budową sale sądowe mieściły się w ratuszu.

Wieża Bismarcka – wieża znajduje się w parku im. W. Sikorskiego, na tak zwanym Wzgórzu Jaenike. Po wojnie mieściła się tu stacja radiowo-telewizyjna. Obecnie wieża nie jest udostępniona dla turystów, można ją oglądać jedynie z zewnątrz.

Zabytkowe cmentarze – położone są one przy ulicy Brzozowej – katolicki, pozostałości po ewangelickim oraz prawosławny. Katolicki powstał na ziemi przekazanej przez Justyę Timnik gminie katolickiej. Obok w miejscu gdzie dziś mieści się pralnia, usytuowany był cmentarz żydowski. W 1938 został zniszczony przez Niemców, a w 1947 roku teren ten zniwelowano.

Budynki koszar – wybudowane w 1898 roku. Stacjonowały tu bataliony piechoty mazurskiej i warmińskiej, a podczas I wojny światowej wojska rosyjskie. Od 1918 roku mieściła się tu szkoła policyjna, a po II wojnie światowej do 2002 roku jednostka wojskowa. Obecnie w dawnych budynkach powstały szkoła i mieszkania.

Pozostałości po wiadukcie "zwalony most" – dawny most kolejowy w Nikutowie na linii Mrągowo-Piecki–Ruciane. Most powstał w 1898 r. Budowniczym był najbogatszy Żyd Szczytna o nazwisku Macht – słynny budowniczy linii kolejowych i mostów w Prusach Wschodnich. Wiadukt został zniszczony w 1945 roku przez Armię Czerwoną. Obecnie można zobaczyć jego pozostałości.

Stara Chata – obecnie restauracja. Mieści się w jednym z najstarszych budynków miasta, zbudowanym z niewypalanych cegieł. Przez ponad sto lat budynek zajmowali Żydzi, prowadząc w nim dwa zakłady szewskie i zakład krawiecki konfekcji ciężkiej.

Information icon.svg Osobny artykuł: Ratusz w Mrągowie.
Information icon.svg Osobny artykuł: Synagoga w Mrągowie.
Information icon.svg Osobny artykuł: Rynek w Mrągowie.
Information icon.svg Osobny artykuł: Stare Miasto w Mrągowie.

Pomniki[edytuj | edytuj kod]

  • Pomnik M. Kopernika – odsłonięty w 1973 r. z okazji 500. rocznicy urodzin uczonego, mieści się na placu Wyzwolenia. Autorem projektu głowy Kopernika jest artysta rzeźbiarz Bolesław Marschall, obecnie kustosz zamku w Reszlu. W Mrągowie istnieje jeszcze drugie popiersie Kopernika, stoi ono przed Publicznym Gimnazjum nr 2 w tym mieście.
  • Pomnik Papieża Jana Pawła II (skwer Jana Pawła II)
  • Pomnik patrona miasta – Mrongowiusza (ulica Królewiecka)
  • Pomnik XXXV-lecia PRL (plac marszałka Józefa Piłsudskiego)
  • Obelisk upamiętniający polskich i niemieckich lotników (przy Panoramicu-Oscar na Jaszczurczej Górze)
  • (plac PCK)
  • Pomnik Pamięci Obrońców Suwerenności i Niepodległości RP

Atrakcje turystyczne[edytuj | edytuj kod]

  • Amfiteatr nad jeziorem Czos – powstał w latach 80. XX w. Jest miejscem wielu imprez kulturalnych, m.in. Piknik Country, Mazurska Noc Kabaretowa, Festiwal Muzyki Kresowej. Jednak w 2011-2012 roku obiekt został rozebrany i w jego miejscu został wybudowany nowy Amfiteatr nowoczesny i ładny. Jest pilnowany 24 godziny na dobę oraz monitorowany. Można wchodzić tam wycieczkami grupowymi w okresie wakacyjnym
  • Miasteczko Mrongoville – miasteczko w stylu dzikiego zachodu położone na peryferiach miasta. Dojazd drogą krajową nr 59 w kierunku Giżycka. Na początku 2008 roku została ukończona budowa.
  • Plac Piłsudskiego – dawne miejsce gdzie były organizowane imprezy plenerowe, m.in. Piknik Country w Mieście, Festiwal Golonki, Wieczór Cygański. Obecnie znajduję się tam parking oraz postój taksówek.
  • Promenada i molo nad jeziorem Czos – promenada z brukiem zaczynająca się od plaży na osiedlu grunwaldzkim, dookoła jeziora Czos a kończąc na pensjonatach za amfiteatrem na Jaszczurczej Górze.
  • Wyciąg narciarski na Górze Czterech Wiatrów, czynny od stycznia 2005 r.
  • Plac Unii Europejskiej – miejsce imprez plenerowych, mały amfiteatr w mieście położony nad jeziorkiem magistrackim w centrum miasta.
  • skwer Jana Pawła II – zieleniec położony w centrum Mrągowa o powierzchni ok. 1 ha., otoczony ulicami: Roosevelta, Ratuszową, Kościelną oraz Nadbrzeżną. Skwer powstał w latach 60. XX w. na miejscu w którym stał zabytkowy szereg kamienic zniszczony podczas II wojny światowej. Obecnie znajduje się tu pomnik Papieża Jana Pawła II z 1999 r., autorstwa Wiesława Kaczmarka oraz dwa pomniki przyrody – 150-letnie dęby pirmidalne, a także molo nad jeziorem Czos.
  • plac PCK – niewielki zieleniec położony w centrum Mrągowa o powierzchni 0,6 ha, ograniczony ulicami Mrongowiusza i Warszawską. Powstał w latach 50. XX w., po wybudowaniu Domu Kultury. Znajduje się tu fontanna, a obok położone jest obecne Centrum Kultury i Turystyki. Od października 2006 r. na placu trwały prace renowacyjne, które zakończyły się oficjalnym odłonięciem pomnika Mrągowskiej Syrenki dnia 7 lipca 2007 r.
  • Muzeum Sprzętu Wojskowego – założone w 2010 roku przez mrągowskiego kolekcjonera, Sławomira Trzeciakiewicza. Zbiory muzeum to kilkanaście pojazdów wojskowych, z których najstarszy został wyprodukowany w 1943 roku. Jednym z najciekawszych eksponatów jest sprawny czołg T-55, wyprodukowany w 1983 roku.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Głównymi dziedzinami gospodarki w mieście są przemysł spożywczy (mleczarski), drzewny (meblarstwo) i odzieżowy. Do największych zakładów Mrągowa zaliczyć można Zakłady Przemysłu Odzieżowego "Warmia", Okręgową Spółdzielnię Mleczarską oraz firmę Mazur Direkt Sp. z o.o. Firma została zamknięta, a jej teren stoi opustoszały. Nie przewiduje się żadnych inwestycji na terenie byłej firmy. W samym Mrągowie największe znaczenie mają handel i usługi. Jedną z największych Zakładów Produkcyjnych jest również Firma AdamS H.Pędzich produkująca okna PCV i Alu nie tylko na całą polskę ale również zdobywając rynki zagraniczne. Dużą rolę w gospodarce miasta odgrywa także obsługa ruchu turystycznego.

W miejscowości działał Zakład Rybacki Mrągowo wchodzący w skład Państwowego Gospodarstwa Rybackiego Olsztyn[5]. Wcześniej jako samodzielne Państwowe Gospodarstwo Rybackie Mrągowo[6].

Zakłady Przemysłu Odzieżowego "Warmia"

Handel[edytuj | edytuj kod]

(sekcja do opracowania)

Warmińsko-Mazurska Specjalna Strefa Ekonomiczna[edytuj | edytuj kod]

Po kilkumiesięcznych staraniach 7 września 2004 roku Rozporządzeniem Rady Ministrów w Mrągowie została utworzona podstrefa Warmińsko-Mazurskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej, która obejmuje 29,7 ha gruntów położonych przy ulicy Przemysłowej i Giżyckiej. Teren podstrefy będzie jednak poszerzony w miarę napływu do niej inwestycji. Głównym celem powołania podstrefy jest stworzenie warunków do powstania nowych inwestycji na terenie gminy, które zaowocowałyby powstanie przynajmniej 120 nowych miejsc pracy w okresie pierwszych trzech lat jej funkcjonowania. Nowe inwestycje przełożyć się powinny także na wzrost obrotów innych przedsiębiorstw w regionie, przyciągnięcie do miasta wykwalifikowanej kadry oraz zagospodarowanie nieużytków miejskich.

Transport i komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Mrągowo położone jest na linii kolejowej Olsztyn-Ełk, powstałej w 1888 r., ze stacją Mrągowo. W mieście krzyżują się drogi prowadzące do Olsztyna, Szczytna, Augustowa, Kętrzyna i Giżycka. Działa miejska komunikacja autobusowa. Miasto posiada obwodnicę zachodnią która została dopuszczona do użytku 17 czerwca 2011 roku o godzinie 13:00, ruch tranzytowy odbywa się głównymi ulicami miasta. W latach 2010-2012 ma powstać obwodnica południowa.

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Główne drogi przebiegające przez Mrągowo: Drogi Krajowe

Drogi wojewódzkie

Planowane

S16 GrudziądzMrągowoAugustów

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Nie istnieje w Mrągowie. Od kilku lat nie dojeżdżają tam już pociągi osobowe.

Komunikacja miejska i samochodowa[edytuj | edytuj kod]

Komunikację miejską i samochodową zapewnia PKS Mrągowo. Dawniej komunikację miejską w Mrągowie zapewniał Zakład Komunikacji Miejskiej.

Komunikacja samolotowa[edytuj | edytuj kod]

Ok. 25 km na południe od miasta funkcjonuje lądowisko Babięta.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Centrum Kultury i Turystyki

Cyklicznymi wydarzeniami kulturalnymi odbywającymi się w Mrągowie są Mazurska Noc Kabaretowa, Międzynarodowy Festiwal Muzyki Country, zwany popularnie Piknikiem Country, Disco pod Żaglami, Tydzień Ewangelizacyjny oraz Festiwal Kultury Kresowej, organizowany z inicjatywy Towarzystwa Miłośników Wilna i Ziemi Wileńskiej. W czerwcu odbywają się Mrągowskie Dni Kultury. W mieście działa Centrum Kultury i Turystyki, Młodzieżowy Dom Kultury, kino Zodiak, biblioteka miejska i pedagogiczna oraz Muzeum Ziemi Mrągowskiej. W ramach Centrum Kultury i Turystyki działają koła zainteresowań, między innymi plastyczne, taneczne, teatralne i muzyczne.

Placówki kulturalne:

  • Centrum Kultury i Turystyki
  • Miejska Biblioteka Publiczna
  • Biblioteka Pedagogiczna
  • Kino Zodiak
  • Muzeum Ziemi Mrągowskiej

Imprezy:

Media Lokalne:

  • Extra Mazury – bezpłatny dwutygodnik
  • Fakty Mazur – czasopismo

W Mrągowie w 1966 r. kręcono film Kochajmy syrenki, w którym główne role zagrali Jacek Fedorowicz i Bohdan Łazuka.

W Mrągowie w 2009 r. kręcono film Komisarz Blond i wszystko jasne, w którym główne role zagrali Mariusz Pujszo i Paweł Deląg[7].

W Mrągowie w 2010 r. kręcono przez dwa dni zdjęcia do filmu Optymista, w którym główną role zagrał Wojciech Malajkat[8].

W Mrągowie w sierpniu 2013 r. były realizowane zdjęcia do filmu krótkometrażowego Kładka w scenariuszu i reżyserii Michała Bartoszewicza[9].

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Szkoły podstawowe i gimnazja[edytuj | edytuj kod]

  • Szkoła Podstawowa nr 1 w Zespole Szkół nr 1 w Mrągowie
  • Szkoła Mistrzostwa Sportowego im. gen. Mariusza Zaruskiego
  • Szkoła Podstawowa nr 4 w Zespole Szkół nr 4 im. generała Stefana "Grota" Roweckiego
  • Zespół Szkół Specjalnych nr 5
  • Szkoła Muzyczna I stopnia
  • Gimnazjum nr 1 (OHP)
  • Gimnazjum nr 2 im. Mikołaja Kopernika w Zespole Szkół nr 1 w Mrągowie
  • Gimnazjum nr 4 im. generała Stefana "Grota" Roweckiego w Mrągowie

Szkoły średnie[edytuj | edytuj kod]

  • I Liceum Ogólnokształcące im. Obrońców Westerplatte
  • II Liceum Ogólnokształcące Mistrzostwa Sportowego im. gen. Mariusza Zaruskiego
  • Zespół Szkół nr 2 im. Władysława Jagiełły
  • Zespół Szkół Zawodowych
  • Mrągowskie Centrum Kształcenia

Religia[edytuj | edytuj kod]

Protestantyzm[edytuj | edytuj kod]

(sekcja do opracowania)

Kościoły protestanckie

Katolicyzm[edytuj | edytuj kod]

Kościół rzymskokatolicki pw. bł. Honorata Koźmińskiego
Pomnik papieża Jana Pawła II

(sekcja do opracowania)

Kościoły i parafie rzymskokatolickie

  • pw. św. Wojciecha (ul. Królewiecka)
  • pw. bł. Honorata Koźmińskiego (ul. Olsztyńska)
  • pw. Matki Boskiej Saletyńskiej (ul. Słoneczna)
  • pw. św. Rafała Kalinowskiego (os. Grunwaldzkie)
  • pw. św. Ojca Pio (os. Mazurskie)

Judaizm[edytuj | edytuj kod]

(sekcja do opracowania)

Prawosławie[edytuj | edytuj kod]

(sekcja do opracowania)

Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny

Inne[edytuj | edytuj kod]

(sekcja do opracowania)

Kościoły i kaplice innych wyznań

  • Kościół Nowoapostolski (ul. M. Konopnickiej)

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Atrakcyjne położenie wśród lasów i jezior Pojezierza Mrągowskiego, a także liczne atrakcje turystyczne stawiają Mrągowo w gronie najchętniej odwiedzanych miast latem i zimą Warmii i Mazur. W ofercie aktywnych form wypoczynku znajdują się: spływy kajakowe, wycieczki piesze i rowerowe, jazda konna. Trasy wędrówek wiodą do Kętrzyna, Sorkwit, Reszla, Świętej Lipki oraz na szlak Wielkich Jezior Mazurskich. W pobliżu miasta istnieje wiele rezerwatów przyrody i terenów chronionych. W odległości ok. 10 km od miasta położony jest Mazurski Park Krajobrazowy.

Zieleń miejska[edytuj | edytuj kod]

Zieleń miejska – stanowiąca skwery zlokalizowane na terenie miasta wraz z urządzeniami i elementami małej architektury. Łączna powierzchnia zieleni wynosi 7,3 ha, która obejmuje 5,7 ha samych trawników, wymagających starannej konserwacji. Kwietniki sezonowe stanowią 235 m² i obsadzane są rokrocznie sadzonkami kwiatów. 650 m² terenu stanowią skarpy trawnikowe obsadzone, a 2896 m² skarpy nieobsadzone. Na terenie miasta zainstalowanych jest ok. 200 sztuk ławek stałych i ok. 150 koszy stałych. Całorocznemu utrzymaniu i konserwacji podlegają dwie fontanny w mieście.

Las Komunalny (Park im. Słowackiego) – zajmuje powierzchnię 71 ha. Traktowany jest jako kompleks o założeniu parkowym. Nie prowadzi się w nim gospodarki typowo leśnej. Prace ogranicza się do cięć pielęgnacyjnych i sanitarnych drzewostanu. Nasilenie tych prac przypada na okres jesienno-zimowy. Wiosną i latem prowadzone są prace porządkowe, mający na celu przygotowanie obiektu do sezonu. Las miejski odwiedzany jest przez rzeszę turystów z uwagi na biegnące tędy szlaki wędrówek pieszych.

Obszary chronione[edytuj | edytuj kod]

Jeziora w pobliżu Mrągowa[edytuj | edytuj kod]

Sport i rekreacja[edytuj | edytuj kod]

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie
Miasto Kraj Data podpisania umowy
 Zielenogradsk[potrzebne źródło] Rosja
 Grünberg  Niemcy 12 października 1992
 Limanowa  Polska 2 października 2006[15]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]