Postawy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Postawy
Ilustracja
XVIII-wieczne kamienice na Placu Lenina (dawnym Starym Rynku)
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Białoruś
Obwód Coat of Arms of Vitsebsk Voblasts.svg witebski
Populacja (2014)
• liczba ludności

20 100
Kod pocztowy 211840
Położenie na mapie Białorusi
Mapa lokalizacyjna Białorusi
Postawy
Postawy
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Postawy
Postawy
Ziemia 55°07′N 26°50′E/55,116667 26,833333
Strona internetowa
Portal Portal Białoruś

Postawy, Pastawy (biał. Паставы, Pastawy, ros. Поставы) – miasto na Białorusi, centrum administracyjne rejonu postawskiego obwodu witebskiego. Położone w północnej części kraju na Pojezierzu Białoruskim, nad rzeką Miadziołkądopływem Dzisny, 20 km od granicy z Litwą. Od zachodu graniczy z jeziorem Zadziewskim. Liczba mieszkańców wynosi 20,1 tys. (2014). W mieście krzyżują się drogi R27 i R110.

Od 2008 roku miasto partnerskie Wejherowa.

Herb[edytuj]

Herb Postaw został ustanowiony 20 stycznia 2006 ukazem prezydenta Białorusi nr 36[1].

Historia[edytuj]

Starożytność[edytuj]

Według danych archeologicznych starożytna osada w miejscu Postaw istniała w 2-gim tysiącleciu p.n.e. na północnym brzegu jeziora Zadevskaga. Podczas prac wykopaliskowych znaleziono skrobaki krzemienne, groty, noże i ceramiczne części.

Średniowiecze[edytuj]

Pierwsza pisemna wzmianka Postaw, zwanych Posadnik pochodzi z 996 roku. Rosyjski historyk Siergiej Fiodorow w swojej pracy "Osady na północno-zachodnim terytorium Wielkiego Księstwa Litewskiego", opublikowanej w Sankt Petersburgu, napisał: "osada powstała w 996 roku. Despot Zenowicz, przyjezdny magnat, upodobał sobie to miejsce i założył w 1005 roku (osadę)". Prawdopodobnie w 1409 roku Wielki Książę Witold podniósł Postawy do rangi miasteczka.

Nowożytność[edytuj]

W 1522 roku właściciel miejscowych dóbr Jan Zenowicz wzniósł w mieście, na rynku drewniany kościół parafialny Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny (przebudowany w 1760 roku, został rozebrany po powstaniu styczniowym). Miasteczko znajdowało się wówczas w powiecie oszmiańskim, województwie wileńskim w Wielkim Księstwie Litewskim. W 1579 roku Postawy znalazły się na trasie pochodu króla Stefana Batorego na Połock. W Postawach wyznaczono punkt zborny artylerii. Następnie transportowano ją rzekami Miadziołką i Dziśnienką do Dzisny[2]. Na początku XVII wieku majątek i miasteczko stały się własnością Biegańskich. W 1628 roku Postawy zostały ośrodkiem wolnego handlu. Z Postaw prowadziły drogi do Miadzioła, Głębokiego i Druji. Po drugiej stronie rzeki znajdowało się przedmieście Miadziołka, który miał obszar 17 jardów. Łącznie Postawy zajmowały wówczas obszar 66 jardów. Poza granicami miasta nie było domostw.

W 1640 r. na północny-zachód od centrum Postaw, na wyspie utworzonej przez rzekę i kanał Miadziołka, sekretarz króla Władysława IV Wazy, Stanisław Biegański, ufundował kościół i klasztor ojców franciszkanów. Podczas wojny trzynastoletniej miasto zostało zniszczone przez Rosjan.

W ostatnich latach I Rzeczypospolitej Postawy znane były jako miasteczko sądowe bardzo rozległego powiatu oszmiańskiego: od 1775 roku na zmianę z Oszmianą odbywały się tu sądy powiatowe. W 1780 roku otwarto w Postawach tak zwaną szkołę podwydziałową, znajdującą się pod zarządem Szkoły Głównej Wileńskiej, czyli późniejszego Uniwersytetu Wileńskiego. Postawy należały m.in. do Deszpotów i Zenowiczów, zaś w drugiej połowie XVIII w. do Antoniego Tyzenhauza, wtedy nastąpił rozwój i rozbudowa miasteczka. Antoni Tyzenhauz, słynny reformator epoki stanisławowskiej urządził w Postawach swą główną siedzibę i zamienił miasteczko w promieniujący na okolicę ośrodek kultury i oświaty. Staraniem Tyzenhauzów Postawy w 1791 roku otrzymały prawa miejskie i stały się na krótko (w latach 1791-96) stolicą powiatu zawilejskiego. W 1795 w wyniku I rozbioru Polski Postawy zostały włączone do powiatu dziśnieńskiego w zaborze rosyjskim. W latach 1814-1853 Postawy należały do Konstantego Tyzenhauza, który założył tu muzeum ornitologiczne i galerię sztuki, w której w 1840 roku było ponad 60 dzieł sztuki. 26 czerwca 1863 roku podczas powstania styczniowego niedaleko Postaw w Kropiwnikach został rozbity oddział Leona Ostoji. Przedtem został on z 30 ludźmi odcięty po bitwie pod Lubkami niedaleko Iży i udał się w powiat dziśnieński. W potyczce poległo 3 powstańców, a 8 dostało się do niewoli, wśród nich dowódca. W 1880 roku majątek przeszedł w posiadanie Przeździeckich. W końcu XIX wieku miasto liczyło 2400 mieszkańców. Do jego rozwoju przyczyniła się budowa w 1897 roku linii kolejowej z Podbrodzia do Królewszczyzny. W latach 1898-1904 na fundamentach i piwnicach dawnego klasztoru Franciszkanów wybudowano ceglany kościół św. Antoniego Padewskiego według projektu Artura Goebla.

XX wiek[edytuj]

W czasie I wojny światowej zniszczono kościół św. Antoniego Padewskiego. W Postawach znajdował się pomnik upamiętniających niemieckich żołnierzy, obecnie nieistniejący.

W czerwcu 1919 roku, zajmująca odcinek pod Postawami, 3 kompania 6 pułku piechoty legionów, dowodzona przez ppor. Jana Niemierskiego, została otoczona w mieście przez przeważające siły nieprzyjaciela. Przez trzy dni (19-21 czerwca 1919) kompania broniła się odpierając natarcia sowieckie, aż do nadejścia odsieczy[3].

Dnia 1 czerwca 1920 r. 159 pp wielkopolskiej[4], należący do VII brygady rezerwowej, uderzył dwoma batalionami na Postawy zajęte przez oddziały sowieckie. Nieprzyjaciel powstrzymał atak IV batalionu. Powodzenie uzyskał III batalion, który o godz. 8-mej zajął Postawy. W walkach zdobyto dwa działa. 159 pp wlkp. stracił 7 zabitych i 31 rannych[5].

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości miasto zostało siedzibą powiatu postawskiego i wiejskiej gminy Postawy w województwie wileńskim, a liczba mieszkańców zaczęła szybko rosnąć. W latach dwudziestych odbudowano kościół parafialny. W 1934 roku wzniesiono pomnik obok mogiły zbiorowej ponad 30 żołnierzy polskich poległych w latach 1919-1920 podczas wojny polsko-bolszewickiej. W 1939 roku Sowieci zdewastowali pomnik, a następnie próbowali go przewrócić za pomocą czołgów. Zdołali go jednak tylko pochylić. Następnie chciano go wysadzić w powietrze, jednak nie zrobiono tego w wyniku protestów mieszkańców. Żelazne krzyże usunięto, a kości leżących tam żołnierzy wywieziono podobno w okolice Postaw. W miejscu cmentarza wybudowano dwupiętrowy dom. Zdewastowany pomnik stoi do dziś, odseparowany od rynku tym budynkiem. 18 sierpnia 1931 roku odbył się w Postawach kongres eucharystyczny. Od września 1939 do 1941 miasteczko znalazło się pod okupacją sowiecką, a później latach 1941-1944 pod okupacją niemiecką. W 1940 roku Sowieci zburzyli sukiennice znajdujące się na rynku wybudowane w drugiej połowie XVIII wieku. Ze względu na liczną społeczność żydowską zamieszkującą miasto Niemcy w kwietniu 1942 roku utworzyli getto. Do listopada 1942 roku zabito około 4000 Żydów. W 1942 roku Niemcy rozstrzelali ks. Bolesława Maciejewskiego, który był miejscowym proboszczem od 1933 roku. W latach 1945-1991 Postawy znajdowały się w Białoruskiej SRR. W latach 50. komuniści zburzyli cerkiew pounicką. Budynek został zbudowany w XVIII wieku. Do 1815 roku mieścił się tam sąd. Gdy spłonęła drewniana cerkiew Konstanty hrabia Tyzenhauz oddał budynek prawosławnym. W 1893 roku została zbudowana nowa murowana cerkiew prawosławna św. Mikołaja Cudotwórcy. W 1959 roku odebrano wiernym kościół św. Antoniego Padewskiego, który został im zwrócony w 1989 roku. Na cmentarzu znajduje się kwatera polskich żołnierzy poległych w wojnie polsko-bolszewickiej ekshumowanych z miejscowości Bahudziuki, Hoduciszki, Komaje, Koziany, Michaliszki, Ozierawa, Platerowo, Podzisienka, Przewożniki, Rabeki, Wielka Olsia, Wilejty, Winogrady.

Obecnie[edytuj]

W Postawach mieści się siedziba władz rejonu w obwodzie witebskim. Przedmieścia Postaw są zabudowane drewnianymi domami w otoczeniu ogródków. Główna ulica, biegnąca ze wschodu na zachód, przecina rzekę Miadziołkę rozlaną tu w dwa stawy. Przy rozdzielającym je moście znajduje się tama i zabytkowy, późno klasycystyczny młyn wodny z drugiej połowy XIX wieku z zachowanymi starymi mechanizmami. Na brzegu mniejszego ze stawów stoi neogotycki kościół św. Antoniego Padewskiego. Od mostu niedaleko do Rynku. Dzięki jego unikalnej, zabytkowej zabudowie Postawy uważane są za jedno z najciekawszych pod względem architektonicznym i urbanistycznym miast Białorusi.

W mieście znajduje się stadion piłkarski o pojemności 2000 osób, na którym mecze rozgrywał klub piłkarski PMC Postawy.

Demografia[edytuj]

Przemysł[edytuj]

Nazwy ulic i placów miasta[6][7]
Obecne Historyczne
17 września Zadziewska
Gagarina Zarzeczna
Plac Komsomolski Rynek Zadziewski
W. Klara Konstantego Tyzenhauza
Krupskiej (część) Sosnowa
Szkolna
Plac Lenina Stary Rynek
Plac Piłsudskiego
Lenina Brasławska
Maksima Gorkiego Bazyliańska
Pawlika Morozowa Jurysdyka
Pionierska Topolowa
Sowiecka Wileńska
Pracownicza Klonowa
Szkolna
Armii Czerwonej Łuczajska
B. Pierackiego
Komsomolska 11 listopada
Październikowa Polna

Zabytki[edytuj]

Zniszczone obiekty zabytkowe[edytuj]

  • Budynek sądu z XVIII wieku, później cerkiew unicka, następnie prawosławna, zburzona w latach 50. XX wieku
  • Sukiennice z drugiej połowy XVIII wieku, zburzone w 1940 roku
  • Szkoła oficerska

Parafia rzymskokatolicka[edytuj]

W XVI wieku powstała rzymskokatolicka parafia w Postawach. Pierwszy drewniany kościół ufundował Jan Zenowicz herbu Deszpot. Obecna, murowana świątynia została zbudowana w latach 1898-1904.

XVIII-wieczne kamienice na północnej stronie dawnego Starego Rynku

Miasta partnerskie[edytuj]

Ludzie związani z Postawami[edytuj]

Galeria[edytuj]

Przypisy

  1. Alaksandr Łukaszenka: УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ - 20 января 2006 г. № 36 (ros.). Narodowy Internetowy Portal Prawny Republiki Białorusi, 2006-01-20. [dostęp 2010-04-05].
  2. Postawy, „personal.inet.fi”, personal.inet.fi [dostęp 2016-04-26].
  3. W Postawach polegli szeregowcy 6 pp leg.: Nojech Blutsztejn, Antoni Jóźwiak, Józef Praski, Michał Wieczorek
  4. Dn. 05.03.1921 r. 159 pp wlkp. został przemianowany na 74 pułk piechoty, a w 1922 r. do nazwy pułku dodano przydomek „górnośląski”.
  5. W dniach 01.06-24.07.1920 w Postawach polegli następujący żołnierze 159 pp wlkp.: sierz. Józef Konieczka, szeregowcy Edward Arnip, Antoni Brzeziński, Władysław Czmielosz, Henryk Gawroński, Bolesław Grabowski i Maksymilian Nowak. Ogółem w latach 1919-1920 w Postawach i okolicy zginęło co najmniej 22 żołnierzy WP znanych z imienia i nazwiska. Część z nich prawdopodobnie spoczywała w mogile przy rynku.
  6. Назвы вуліц горада Паставы, „Весткі.info”, Весткі.info [dostęp 2016-03-17].
  7. Gienek, Miasto Postawy i okolice: Spis przedwojennych ulic postawskich, „Miasto Postawy i okolice”, Miasto Postawy i okolice, 4 marca 2016 [dostęp 2016-04-04].

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]