Wojska inżynieryjne

Most pontonowy postawiony przez wojska inżynieryjne

Saperzy usuwający miny

Saperzy Wojska Polskiego podczas pracy w Pakistanie

Wojska inżynieryjne (saperzy, wojska saperskie) – rodzaj wojsk przeznaczonych do inżynieryjnego zabezpieczenia działań wszystkich rodzajów sił zbrojnych i rodzajów wojsk. Wojska inżynieryjne wykonują najbardziej złożone prace wymagającego specjalistycznego przygotowania i zastosowania różnorodnego sprzętu inżynieryjnego.

Charakterystyka

Głównym zadaniem wojsk inżynieryjnych w okresie wojny jest prowadzenie rozpoznania inżynieryjnego terenu, zapewnienie własnym wojskom dogodnych warunków ruchu i manewru, utrudnianie działań przeciwnikowi, osłabienie jego siły bojowej oraz współdziałanie w zakresie maskowania wojsk własnych. Podstawowe sposoby działania wojsk inżynieryjnych to: niszczenie zapór, umocnień fortyfikacyjnych i punktów ogniowych nieprzyjaciela, pokonywanie przeszkód terenowych, szczególnie wodnych, przez organizowanie przepraw i budowę mostów, umacnianie pod względem inżynieryjnym utrzymywanych rejonów, rubieży i obiektów poprzez budowę różnego rodzaju zapór oraz urządzeń fortyfikacyjnych, budowę oraz utrzymywanie dróg, maskowanie, zaopatrywanie w wodę, energię elektryczną. Ich wyposażenie stanowią: środki przeprawowe (parki pontonowe, mosty składane, pojazdy pływające), maszyny do prac ziemnych i drogowych (koparki, spycharki, dźwigi, ładowarki, pługi okopowe, elektrownie, kafary), sprzęt i środki minersko-zaporowe (miny, ustawiacze i wykrywacze min, różne materiały i ładunki wybuchowe), środki wydobywania wody i zaopatrywania w nią.

Wojska inżynieryjne w Polsce

W zależności od przeznaczenia dzielą się na pododdziały, oddziały i związki taktyczne: saperskie, pontonowe, desantowo-przeprawowe, inżynieryjno-drogowe, wojska kolejowe, maszyn inżynieryjnych i in. W zależności od podporządkowania rozróżnia się pododdziały (oddziały) organiczne wchodzące w skład oddziałów i związków taktycznych wojsk lądowych (sił lądowych), armijne, frontowe, marynarki wojennej, lotnictwa (wcześniej również: wojsk obrony powietrznej kraju, wojsk lotniczych).

Dzień Sapera jest obchodzony w Polsce 16 kwietnia w rocznicę forsowania Odry i Nysy. Łużyckiej.

Historia

Zalążkiem wojsk inżynieryjnych w Polsce były doraźnie organizowane w średniowieczu grupy do wykonywania przesiek, sypania grobli oraz budowania grodów, dróg i mostów. Instytucjonalnie rozwijane były za panowania Stefana Batorego. Powołano wtedy formację, która stanowiła kadrę instruktorską dla improwizowanych oddziałów technicznych. W drugiej połowie XVIII w. uchwała sejmowa z 1775 powołała do życia korpus inżynieryjny. W okresie reform Sejmu Czteroletniego utworzono korpus inżynierów koronnych i korpus inżynierów litewskich. W wojsku Księstwa Warszawskiego utworzono batalion saperów oraz korpus inżynierów. Podobne struktury występowały w okresie Królestwa Polskiego.
W okresie I wojny światowej w oddziałach polskich walczących po obu stronach walczących koalicji formowane były kolejne pododdziały saperskie. Przy I Brygadzie Legionów Polskich powstała kompania saperów, a w armii gen. Hallera przy każdej dywizji organizowano batalion saperów.

W wojsku II Rzeczypospolitej

W Armii Polskiej w okresie międzywojennym zorganizowano dziesięć pułków saperów (po trzy bataliony w każdym, po jednym batalionie przydzielonym do pułku piechoty), dwa bataliony specjalne (mostowy i maszynowy – później przemianowany na elektrotechniczny) oraz trzy pułki saperów kolejowych (trzeci rozwiązano jednak w 1924 r.). W latach 1927–1928 na bazie pozostałych dwóch pułków saperów kolejowych sformowano 1 Dywizjon Pociągów Pancernych i 2 Dywizjon Pociągów Pancernych. W maju 1929 roku następuje radykalna reorganizacja wojsk inżynieryjnych, osłabiająca ich pozycję i znaczenie. Rozwiązano dwa pułki, a pozostałe przemianowano na bataliony; obydwa pułki saperów kolejowych przemianowano na bataliony mostów kolejowych. Zredukowano liczbę samodzielnych batalionów saperskich do 13 (średnio liczył on 40 oficerów i około 700 podoficerów i szeregowców). Jesienią 1934 nastąpiły dalsze zmiany w organizacji saperów.

W Polskich Siłach Zbrojnych

W Armii Polskiej we Francji sformowano trzy bataliony saperów, tyleż samo kompanii saperów oraz kilka plutonów pionierów. Walczyły one między innymi na linii Maginota i pod Narwikiem. W 2 Korpusie Polskim funkcjonowały dywizyjne 2, 3 i 5 bataliony saperów, które brały udział między innymi w bitwie pod Monte Cassino i w wyzwoleniu Bolonii. W I Korpusie sformowano jeden batalion saperów i spadochronową kompanię saperów.

W ludowym Wojsku Polskim

Zalążkiem wojsk inżynieryjnych ludowego Wojska Polskiego był 1 batalion saperów. Wraz z rozwojem Armii Polskiej w ZSRR (potem Wojska Polskiego), na froncie wschodnim formowano kolejne bataliony, a potem brygady saperów (inżynieryjne). Po kapitulacji Niemiec wzięły one udział w akcji rozminowywania kraju. Z początkiem 1946 nastąpiła redukcja wojsk inżynieryjnych, by w kolejnych latach były one unowocześniane, a w zależności od sytuacji społeczno-politycznej znacząco rozwijane, bądź zwijane.

Współczesne jednostki inżynieryjne w Polsce

Patrol saperski 16 Pomorskiej DZ

• Zarząd Inżynierii Wojskowej Dowództwa Generalnego Rodzajów Sił Zbrojnych

Pułki

• 2 Inowrocławski pułk komunikacyjny im. gen. Jakuba Jasińskiego w Inowrocławiu;
• 5 Pułk Inżynieryjny im. gen. Ignacego Prądzyńskiego w Szczecinie-Podjuchach;
• 1 Brzeski pułk saperów w Brzegu;
• 2 Mazowiecki pułk saperów w Kazuniu Nowym.

Bataliony saperów

• 5 Kresowy batalion saperów w Krośnie Odrzańskim;
• 8 batalion saperów Marynarki Wojennej w Dziwnowie;
• 2 Stargardzki batalion saperów w Stargardzie;
• 15 Mazurski batalion saperów w Orzyszu;
• 16 batalion saperów w Nisku;
• 43 batalion saperów Marynarki Wojennej w Rozewie

Bataliony inżynieryjne

• 3 batalion inżynieryjny w Nisku
• 4 Głogowski batalion inżynieryjny w Głogowie

Bataliony drogowo-mostowe

• 1 Dębliński Batalion Drogowo-Mostowy im. Romualda Traugutta w Dęblinie
• 3 Włocławski batalion drogowo-mostowy (w składzie 2 Mazowieckiego Pułku Saperów)

Wyposażenie

Czołg mostowy BLG-67

• Gąsienicowe transportery pływające PTS (ok. 50 szt.)
• Czołgi mostowe BLG-67 (?)
• Mosty czołgowe Biber (4 szt.)
• Transportery rozpoznania inżynieryjnego TRI (77 szt.)
• Maszyny inżynieryjno-drogowe MID (9 szt.)
• Parki pontonowe PP-64 Wstęga (ok. 60 szt.)
• Samobieżne układacze min SUM (3 szt.)
• łodzie saperskie (380szt.)

Symbolika wojsk inżynieryjnych w Polsce

• 
  Korpusówka
• 
  Korpusówka
• 
  Oznaka rozpoznawcza rodzajów wojsk
• 
  oznaka specjalisty wojsk inżynieryjnych
• 
  Patka PSZ
• 
  Łapka II RP
• 
  Proporczyk wz. 45
• 
  Proporczyk wz. 43

Bibliografia

• Zdzisław Józef Cutter, Saperzy II Rzeczypospolitej, Agencja Reklamowo-Usługowa „PAT”, 2005
• Karol Dideńko: Wojska inżynieryjno-saperskie LWP 1943–1945 (organizacja i działania bojowe). Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1978.
• Jerzy Kajetanowicz: Polskie wojska lądowe 1945–1960: skład bojowy, struktury organizacyjne i uzbrojenie. Toruń; Łysomice: Europejskie Centrum Edukacyjne, 2005. ISBN 83-88089-67-6.
• Michał Huzarski (red.), Jarosław Wołejszo (red.): Leksykon obronności. Polska i Europa. Warszawa: Wydawnictwo „Bellona”, 2014, s. 38. ISBN 978-83-11-13382-2.
• Stanisław Koziej: Teoria sztuki wojennej. Warszawa: „Bellona”, 2011. ISBN 978-83-11-12122-5.
• Marian Laprus (red.): Leksykon wiedzy wojskowej. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1979. ISBN 83-11-06229-3.
• Regulamin działań wojsk lądowych. Warszawa: Dowództwo Wojsk Lądowych, DWLąd16/99.
• Kazimierz Sobczak (red.): Encyklopedia II wojny światowej. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1975.
• Józef Urbanowicz (red.): Mała encyklopedia wojskowa (R–Ż). T. III. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1971.
• Krzysztof Załęski: Siły zbrojne. Teoria i praktyka funkcjonowania. Warszawa: Dyfin SA, 2018. ISBN 978-83-8085-693-6.