Życie i przygody Remusa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Życie i przygody Remusa
Żëcé i przigodë Remusa
Ilustracja
Rzeźba Remusa w Wejherowie
Autor Aleksander Majkowski
Typ utworu powieść
Wydanie oryginalne
Miejsce wydania Polska
Język kaszubski
Data wydania 1938
Wydawca "Stanica" - Zrzeszenie Miłośników Kaszubszczyzny w Toruniu
Pierwsze wydanie polskie
Data wydania polskiego 1966
Wydawca Wydawnictwo Morskie
Przekład Lech Bądkowski

Życie i przygody Remusa (kasz.: Żëcé i przigòdë Remùsa) – epopeja kaszubska autorstwa Aleksandra Majakowskiego, wydana w 1938 r. Powieść uznawana jest za najważniejsze dzieło literatury kaszubskiej[1][2].

Fabuła[edytuj | edytuj kod]

Utwór składa się z trzech części, poprzedzonych swoistą inwokacją: przedstawieniem tytułowego Remusa uważanego przez gawiedź za szaleńca. Rzecz dzieje się pod koniec XIX w., w czasach zaboru pruskiego.

W części pierwszej (Na PùstkòwiuNa Pustkowiu) ukazany jest magiczny świat widziany oczyma nadwrażliwego dziecka. Remus jako mały chłopiec, sierota przygarnięty w gospodarstwie na odludziu, odróżnia się zarówno od gospodarzy, jak i od parobków. Z wielkim przejęciem chłonie ludowe baśnie i legendy, widzi rzeczy niezauważalne dla innych, marzy o odczarowaniu zaklętego zamku i uwolnieniu uwięzionej królewny. Jako młodzieniec - spotyka umierającego dziedzica, dawnego powstańca, który opowiada mu o historii Kaszub oraz o odwiecznej walce świetlistego Ormuzda z mrocznym Arymanem. Remus postanawia pójść w ślady swego rozmówcy, zostać "skrą Ormuzdową" – i opuszcza Pustkowie.

W części drugiej (Na wòli i na niewòliNa swobodzie i w niewoli) dorosły Remus wędruje po całych Kaszubach, od oliwskiej katedry po ziemię Słowińców, w poszukiwaniu ludzi, którzy nie stracili godności i dumy pod pruskim panowaniem. Spotyka trzy zniechęcające go do działania upiory: Strach, Trud i Niewarto oraz swego największego przeciwnika - Arymana, przez Kaszubów zwanego Smętkiem nieucieleśnionego pod dwiema postaciami: cynicznego adwokata nazwiskiem Czernik i demonicznego artystę-malarza. W jego wędrówkach towarzyszy mu poczciwy muzykant zwany Trąbą.

W części trzeciej (SmãtkSmętek) rycerz-Remus stacza walkę ze złym duchem Kaszub. Wcześniej dowiaduje się od szalonej Julki, ni to wiedźmy, ni to czarownicy, że jest on w rzeczywistości reinkarnacją dawnego rycerza Witosława, pokonanego zdradziecko przez jedno z wcześniejszych wcieleń Smętka. Julka przed wiekami jako Sydonia von Borck, przegrała walkę ze zdradzieckim Arymanem. Sojusznikiem Remusa w jego walce okazuje się inny szlachcic-buntownik ukrywający się przed Prusakami w rozległej krainie kaszubskich jezior. Jednak po śmierci Trąby i aresztowaniu Króla Jeziora – Remus i Julka sami muszą rzucić wyzwanie potężnemu demonowi.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Książka z rzeźby Remusa w Wejherowie

Powieść napisana przez Aleksandra Majkowskiego - kaszubskiego społecznika, lekarza i literata uważana przez samego autora jak i przez jego biografów, za dzieło życia. Tworzył epopeję przez kilkadziesiąt lat. Pisanie rozpoczął przed pierwszą światową.[3] Utwór opublikowany został po raz pierwszy w literackiej kaszubszczyźnie[4] w 1938 roku[5]. W latach 60. XX w. ubiegłego wieku został przetłumaczony przez Lecha Bądkowskiego na język polski[6]. Nad przekładem tłumacz pracował 10 miesięcy, ostatecznie tekst złożył Wydawnictwu Morskiemu w październiku 1963 roku[7]. Powieść, w oryginale i w przekładzie, była kilkakrotnie wznawiana. W 1985 roku Jacqueline Dera-Gilmeister przełożyła pierwszą część Remusa na język francuski,w 1988 pojawiło się wydanie epopei w języku niemieckim, w 2008 Blanche Krbechek i Katarzyna Gawlik-Luiken dokonały tłumaczenia na język angielski[8].

W 2017 r. Wydawnictwo Region i Art-Baranek Małgorzata Bądkowska wydali uzupełnioną i poprawioną polską i kaszubską edycję książki. Wydanie zostało poszerzone o nieznane fragmenty, odczytane z rękopisu oraz dodano historyczne wstępy a także słownik polsko-kaszubski w oryginale uzupełniający wydanie kaszubskie. Na końcu książki zamieszczony został tekst profesora Jerzego Tredera „Jak Majkowski pisał Remusa”[9].

W kulturze[edytuj | edytuj kod]

W 1986 r. Elżbieta i Tadeusz Czaplińscy ze słupskiego teatru lalek Tęcza zrealizowali scenariusze Natalii Gołębskiej dotyczące kaszubskich i pomorskich legend oraz podań. W konsekwencji ich prac doszło do inscenizacji książki Majkowskiego. Adaptacji dokonał Edward Mazurkiewicz, korzystając z przekładu Lecha Bądkowskiego i dodając do warstwy słownej przedstawienia utwory Floriana Ceynowy, Hieronima Derdowskiego, Bolesława Faca, Tadeusza Micińskiego, Adama Mickiewicza oraz przykłady anonimowej literatury ludowej. Całość nazwano Remus - rycerz kaszubski. Spektakl wyreżyserowała Zofia Miklińska[10].

11 maja 1987 został wyemitowany spektakl Teatru Telewizji w adaptacji Krzysztofa Gordona i reżyserii Mariana Ligęzy. Rolę Remusa powierzono Januszowi Bąkowskiemu, Marcjanny - Lucynie Legut, Michała - Stanisławowi Dąbrowskiemu, Marty - Sławomirze Kozieniec. Spektakl był przypomniany podczas tematycznego seminarium filmowego w ramach Zjazdu Kaszubów w 2008 roku w Gdańsku[11].

Adaptacji i inscenizacji dokonał także Teatr „Dialogus” w reżyserii Jaromira Szroedera. Parchowska grupa założona została w 1992 r. a pod koniec lat 90. powstała pierwsza wersja Remusa w której grali studenci. Spektakl pełnił funkcję nie tylko edukacyjną w Parchowie i okolicy ale też stał się przyczynkiem do budowania zrębów tożsamości kulturowej i odkrywania tradycji kaszubskiej jako źródła inspiracji teatralnych[12].

16 lipca 2009 r. odbyła się w Gdańsku premiera realizacji powieści Majkowskiego w wykonaniu Teatru Snów. Przedstawienie zostało zrealizowane w konwencji teatru ulicznego przez zespół Zdzisława Górskiego. Prezentacje odbyły się także w Warszawie, Bytowie i innych miejscach. Na potrzeby inscenizacji rzeźby wykonał Waldemar Faryno[13].

25 października 2014 r. odbyła się w Teatrze Miniatura premiera spektaklu Remus w reżyserii Remigiusza Brzyka. Adaptację powieści przygotować Romuald Wicza-Pokojski[14].

26 stycznia 2019 w Teatrze Miejskim im. Witolda Gombrowicza w Gdyni odbyła się premiera adaptacji Krzysztofa Babickiego zatytułowana Przygody Remusa. W roli Remusa obsadzono Grzegorza Wolfa[15][16][17].

W 2019 r. Fundacja Aby chciało się chcieć (ACSC) wyprodukowała film Kaszuba Remus[18].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. MAJKOWSKI - ŻYCIE I PRZYGODY REMUSA wyd.1 Toruń 1938 [najwybitniejsze dzieło literatury kaszubskiej!], OneBid [dostęp 2020-06-07] (pol.).
  2. Kalinowski 2011 ↓, s. 124.
  3. Aleksander Majkowski..., literat.ug.edu.pl [dostęp 2020-06-07].
  4. Literatura i teatr na Kaszubach - Śladami Remusa, czec.pl [dostęp 2020-06-08].
  5. MAJKOWSKI - ŻYCIE I PRZYGODY REMUSA wyd.1 Toruń 1938 [najwybitniejsze dzieło literatury kaszubskiej!], OneBid [dostęp 2020-06-07] (pol.).
  6. Opis - Katalog Patron 5 Opac WWW, katalog.wbpg.org.pl [dostęp 2020-06-08].
  7. Wojciech Kiedrowski, Lecha życiowa przygoda z Remusem, „Pomerania” (5), 1984, s. 7.
  8. Literatura i teatr na Kaszubach - Śladami Remusa, czec.pl [dostęp 2020-06-08].
  9. Życie i przygody Remusa. Księgarnia Kaszubsko-Pomorska CZEC. [dostęp 2020-06-21].
  10. Kalinowski 2011 ↓, s. 125-126.
  11. Kalinowski 2011 ↓, s. 127-128.
  12. Kalinowski 2011 ↓, s. 129-130.
  13. Kalinowski 2011 ↓, s. 130-131.
  14. Remus. Miejski Teatr Miniatura. [dostęp 2020-06-21].
  15. Teatr Miejski im. Witolda Gombrowicza w Gdyni, www.teatrgombrowicza.art.pl [dostęp 2020-06-08].
  16. Przygody Remusa, trojmiasto.pl [dostęp 2020-06-08] (pol.).
  17. Łukasz Rudziński: Nieszczęsny Remus w nieznośnej bajce. O "Przygodach Remusa" Teatru Miejskiego. Trojmiasto.pl. [dostęp 2020-06-21].
  18. „Kaszuba Remus” premiera. Fundacja "Aby chciało się chcieć". [dostęp 2020-06-21].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]