Życie i przygody Remusa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Życie i przygody Remusa
Żëcé i przigodë Remusa
Ilustracja
Rzeźba Remusa w Wejherowie
Autor

Aleksander Majkowski

Typ utworu

powieść

Wydanie oryginalne
Miejsce wydania

Polska

Język

kaszubski

Data wydania

1938

Wydawca

„Stanica” - Zrzeszenie Miłośników Kaszubszczyzny w Toruniu

Pierwsze wydanie polskie
Data wydania polskiego

1966

Wydawca

Wydawnictwo Morskie

Przekład

Lech Bądkowski

Życie i przygody Remusa (kasz.: Żëcé i przigòdë Remùsa) – epopeja kaszubska autorstwa Aleksandra Majkowskiego, wydana w 1938 r. Powieść uznawana jest za najważniejsze dzieło literatury kaszubskiej[1][2].

Fabuła[edytuj | edytuj kod]

Utwór składa się z trzech części, poprzedzonych swoistą inwokacją: przedstawieniem tytułowego Remusa uważanego przez gawiedź za szaleńca. Rzecz dzieje się pod koniec XIX w., w czasach zaboru pruskiego.

W części pierwszej (Na PùstkòwiuNa Pustkowiu) ukazany jest magiczny świat widziany oczyma nadwrażliwego dziecka. Remus jako mały chłopiec, sierota przygarnięty w gospodarstwie na odludziu, odróżnia się zarówno od gospodarzy, jak i od parobków. Z wielkim przejęciem chłonie ludowe baśnie i legendy, widzi rzeczy niezauważalne dla innych, marzy o odczarowaniu zaklętego zamku i uwolnieniu uwięzionej królewny. Jako młodzieniec – spotyka umierającego dziedzica, dawnego powstańca, który opowiada mu o historii Kaszub oraz o odwiecznej walce świetlistego Ormuzda z mrocznym Arymanem. Remus postanawia pójść w ślady swego rozmówcy, zostać „skrą Ormuzdową” – i opuszcza Pustkowie.

W części drugiej (Na wòli i na niewòliNa swobodzie i w niewoli) dorosły Remus wędruje po całych Kaszubach, od oliwskiej katedry po ziemię Słowińców, w poszukiwaniu ludzi, którzy nie stracili godności i dumy pod pruskim panowaniem. Spotyka trzy zniechęcające go do działania upiory: Strach, Trud i Niewarto oraz swego największego przeciwnika – Arymana, przez Kaszubów zwanego Smętkiem nieucieleśnionego pod dwiema postaciami: cynicznego adwokata nazwiskiem Czernik i demonicznego artystę-malarza. W jego wędrówkach towarzyszy mu poczciwy muzykant zwany Trąbą.

W części trzeciej (SmãtkSmętek) rycerz-Remus stacza walkę ze złym duchem Kaszub. Wcześniej dowiaduje się od szalonej Julki, ni to wiedźmy, ni to czarownicy, że jest on w rzeczywistości reinkarnacją dawnego rycerza Witosława, pokonanego zdradziecko przez jedno z wcześniejszych wcieleń Smętka. Julka przed wiekami jako Sydonia von Borck, przegrała walkę ze zdradzieckim Arymanem. Sojusznikiem Remusa w jego walce okazuje się inny szlachcic-buntownik ukrywający się przed Prusakami w rozległej krainie kaszubskich jezior. Jednak po śmierci Trąby i aresztowaniu Króla Jeziora – Remus i Julka sami muszą rzucić wyzwanie potężnemu demonowi.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Książka z rzeźby Remusa w Wejherowie

Powieść napisana przez Aleksandra Majkowskiegokaszubskiego społecznika, lekarza i literata uważana przez samego autora, jak i przez jego biografów, za dzieło życia. Tworzył epopeję przez kilkadziesiąt lat. Pisanie rozpoczął przed pierwszą wojną światową[3]. Utwór opublikowany został po raz pierwszy w literackiej kaszubszczyźnie[4] w 1938 roku[1]. W latach 60. XX w. ubiegłego wieku został przetłumaczony przez Lecha Bądkowskiego na język polski[5]. Nad przekładem tłumacz pracował 10 miesięcy, ostatecznie tekst złożył Wydawnictwu Morskiemu w październiku 1963 roku[6]. Powieść, w oryginale i w przekładzie, była kilkakrotnie wznawiana. W 1985 roku Jacqueline Dera-Gilmeister przełożyła pierwszą część Remusa na język francuski,w 1988 pojawiło się wydanie epopei w języku niemieckim, w 2008 Blanche Krbechek i Katarzyna Gawlik-Luiken dokonały tłumaczenia na język angielski[4].

W 2017 r. Wydawnictwo Region i Art-Baranek Małgorzata Bądkowska wydali uzupełnioną i poprawioną polską i kaszubską edycję książki. Wydanie zostało poszerzone o nieznane fragmenty, odczytane z rękopisu oraz dodano historyczne wstępy, a także słownik polsko-kaszubski w oryginale uzupełniający wydanie kaszubskie. Na końcu książki zamieszczony został tekst profesora Jerzego Tredera „Jak Majkowski pisał Remusa”[7].

W roku 2015 wydano audiobook z nagraniem epopei Majkowskiego czytanym przez Tomasza Fopke[8]. Cztery lata później powstała dwujęzyczna edycja dźwiękowa czytana przez tego samego lektora[8].

W kulturze[edytuj | edytuj kod]

Teatr[edytuj | edytuj kod]

W 1986 r. Elżbieta i Tadeusz Czaplińscy ze słupskiego teatru lalek Tęcza zrealizowali scenariusze Natalii Gołębskiej dotyczące kaszubskich i pomorskich legend oraz podań. W konsekwencji ich prac doszło do inscenizacji książki Majkowskiego. Adaptacji dokonał Edward Mazurkiewicz, korzystając z przekładu Lecha Bądkowskiego i dodając do warstwy słownej przedstawienia utwory Floriana Ceynowy, Hieronima Derdowskiego, Bolesława Faca, Tadeusza Micińskiego, Adama Mickiewicza oraz przykłady anonimowej literatury ludowej. Całość nazwano Remus – rycerz kaszubski. Spektakl wyreżyserowała Zofia Miklińska[9].

11 maja 1987 został wyemitowany spektakl Teatru Telewizji w adaptacji Krzysztofa Gordona i reżyserii Mariana Ligęzy. Rolę Remusa powierzono Januszowi Bąkowskiemu, Marcjanny – Lucynie Legut, Michała – Stanisławowi Dąbrowskiemu, Marty – Sławomirze Kozieniec. Spektakl był przypomniany podczas tematycznego seminarium filmowego w ramach Zjazdu Kaszubów w 2008 roku w Gdańsku[10].

Adaptacji i inscenizacji dokonał także Teatr „Dialogus” w reżyserii Jaromira Szroedera. Parchowska grupa założona została w 1992 r., a pod koniec lat 90. powstała pierwsza wersja Remusa w której grali studenci. Spektakl pełnił funkcję nie tylko edukacyjną w Parchowie i okolicy, ale też stał się przyczynkiem do budowania zrębów tożsamości kulturowej i odkrywania tradycji kaszubskiej jako źródła inspiracji teatralnych[11].

16 lipca 2009 r. odbyła się w Gdańsku premiera realizacji powieści Majkowskiego w wykonaniu Teatru Snów. Przedstawienie zostało zrealizowane w konwencji teatru ulicznego przez zespół Zdzisława Górskiego. Prezentacje odbyły się także w Warszawie, Bytowie i innych miejscach. Na potrzeby inscenizacji rzeźby wykonał Waldemar Faryno[12].

25 października 2014 r. odbyła się w Teatrze Miniatura premiera spektaklu Remus w reżyserii Remigiusza Brzyka. Adaptację powieści przygotował Romuald Wicza-Pokojski[13].

26 stycznia 2019 w Teatrze Miejskim im. Witolda Gombrowicza w Gdyni odbyła się premiera adaptacji Krzysztofa Babickiego zatytułowana Przygody Remusa. W roli Remusa obsadzono Grzegorza Wolfa[14][15][16].

Film[edytuj | edytuj kod]

W 2019 r. Fundacja „Aby chciało się chcieć” (ACSC) wyprodukowała film Kaszuba Remus[17].

Rzeźba[edytuj | edytuj kod]

W Kościerzynie na rynku postawiono rzeźbę autorstwa Tomasza Radziewicza przedstawiającą tytułowego bohatera utworu[18]. Wyrzeźbiona postać Remusa stanęła także na Placu Wejhera w Wejherowie[19].

Nawiązania[edytuj | edytuj kod]

Motyw kaszubskiego wędrowca odnaleźć można w podręczniku do języka kaszubskiego K. Kwiatkowskiej i W. Bobrowskiego[20]. Z inicjatywy fundacji „Aby chciało się chcieć” opracowano edukacyjną grę komputerową Stark Remus[21]. Kino w Kościerzynie nosi nazwę Remus[22]. Browar Amber produkuje serię piw regionalnych Remus[23].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b MAJKOWSKI - ŻYCIE I PRZYGODY REMUSA wyd.1 Toruń 1938 [najwybitniejsze dzieło literatury kaszubskiej!], OneBid [dostęp 2020-06-07] (pol.).
  2. Kalinowski 2011 ↓, s. 124.
  3. Aleksander Majkowski..., literat.ug.edu.pl [dostęp 2020-06-07].
  4. a b Literatura i teatr na Kaszubach – Śladami Remusa, czec.pl [dostęp 2020-06-08].
  5. Opis – Katalog Patron 5 Opac WWW, katalog.wbpg.org.pl [dostęp 2020-06-08].
  6. Wojciech Kiedrowski, Lecha życiowa przygoda z Remusem, „Pomerania” (5), 1984, s. 7.
  7. Życie i przygody Remusa. Księgarnia Kaszubsko-Pomorska CZEC. [dostęp 2020-06-21].
  8. a b Posłuchajcie o przygodach Remusa. Audiobook już w sieci, expresskaszubski.pl [dostęp 2022-06-13] (pol.).
  9. Kalinowski 2011 ↓, s. 125–126.
  10. Kalinowski 2011 ↓, s. 127–128.
  11. Kalinowski 2011 ↓, s. 129–130.
  12. Kalinowski 2011 ↓, s. 130–131.
  13. Remus. Miejski Teatr Miniatura. [dostęp 2020-06-21].
  14. Teatr Miejski im. Witolda Gombrowicza w Gdyni, www.teatrgombrowicza.art.pl [dostęp 2020-06-08].
  15. Przygody Remusa, trojmiasto.pl [dostęp 2020-06-08] (pol.).
  16. Łukasz Rudziński: Nieszczęsny Remus w nieznośnej bajce. O „Przygodach Remusa” Teatru Miejskiego. Trojmiasto.pl. [dostęp 2020-06-21].
  17. „Kaszuba Remus” premiera. Fundacja „Aby chciało się chcieć”. [dostęp 2020-06-21].
  18. AreaPress, Kościerzyna. Pomnik Remusa, bohatera kaszubskiej epopei, Magazyn Kaszuby [dostęp 2022-06-13] (pol.).
  19. Remus zagościł na wejherowskim deptaku, www.wejherowo.pl [dostęp 2022-06-13] (pol.).
  20. Katarzyna Kwiatkowska, Twój pierszi słoworz. Słowôrz kaszëbsko-pòlsczi, wyd. 1, Gdańsk: Dar Gdańska, 2003, s. 4, ISBN 83-906018-7-7, OCLC 54107952 [dostęp 2022-06-13].
  21. Stark Remus – gry edukacyjne w języku Kaszubskim – Fundacja „Aby chciało się chcieć”, starkremus.care2care.pl [dostęp 2022-06-13].
  22. KINO REMUS – Repertuar, www.kino-remus.pl [dostęp 2022-06-13].
  23. Remus – firma (właściciel marki) ze 100% polskim kapitałem ♡, wspieramrozwoj.pl [dostęp 2022-06-13].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]