Aaliyah

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Aaliyah
Ilustracja
Imię i nazwisko Aaliyah Dana Haughton
Pseudonim Baby Girl
Data i miejsce urodzenia 16 stycznia 1979
Nowy Jork
Data i miejsce śmierci 25 sierpnia 2001
Marsh Harbour
Typ głosu sopran
Gatunki soul, R’n’B, pop
Zawód wokalistka
Aktywność 19922001
Wydawnictwo Blackground Records
Atlantic Records
Jive Records
Strona internetowa

Aaliyah Dana Haughton (ur. 16 stycznia 1979 w Nowym Jorku, zm. 25 sierpnia 2001 na Bahamach[1]) – amerykańska piosenkarka R&B i aktorka.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Aaliyah Dana Haughton urodziła się na Brooklynie w Nowym Jorku, lecz dorastała w Detroit w stanie Michigan. Jej imię w języku arabskim, oraz hebrajskim, z którego się wywodzi, oznacza najwyższa, najbardziej egzaltowana, najlepsza. Drugie imię „Dana” zostało nadane artystce przez babcię ze strony matki Mintis L. Hicks Hankerson. Piosenkarka wraz ze swoim starszym bratem Rashadem Haughtonem została wychowana jako katoliczka. Aaliyah była Afroamerykanką, natomiast po swojej babci miała także domieszkę indiańskiej krwi. Matka Aaliyah, Diane Haughton (także piosenkarka), była wielką zwolenniczką talentu wokalnego swojej córki i entuzjastką jej kariery.

Początki kariery muzycznej Aaliyah sięgają 1990 roku, kiedy to jedenastoletnia wówczas artystka pojawiła się w telewizyjnym show Star Search (na kanwie którego powstały popularne muzyczne show typu Idol), wykonując ulubioną piosenkę swojej mamy My Funny Valentine. Pomimo, iż Aaliyah nie wygrała programu, to pozostawiła po sobie dobre wrażenie i dalej szlifowała umiejętności wokalne. Kolejnym etapem w jej karierze było kilka koncertów na scenie w Las Vegas u boku swojej ciotki, znanej wokalistki soulowej i popowej Gladys Knight. Mężem Gladys był Barry Hankerson − menedżer, producent muzyczny oraz założyciel i szef wytwórni Blackground Records, z którą później związała się Aaliyah. Jako młoda nastolatka Aaliyah uczęszczała do szkoły Detroit High School for the Fine and Performing Arts, którą ukończyła na kierunku 'taniec' mając średnią ważoną (GPA) 4.0.

W sierpniu 2001 roku artystka wracała z nagrywania teledysku do piosenki Rock the Boat z wysp Abaco, na Bahamach. Samolot, w którym leciała piosenkarka (Cessna 402B), rozbił się 200 stóp od pasa startowego. Pilot Luis Morales III i siedmioro pasażerów (w tym Aaliyah) zginęli w tym wypadku. Według dochodzeń biura koronera na Bahamach, Aaliyah doznała poważnych oparzeń ciała oraz głowy. Koroner stwierdził, że jeżeli nawet przeżyłaby wypadek, poprawa stanu jej zdrowia byłaby praktycznie niemożliwa, biorąc pod uwagę obrażenia ciała. Dalsze śledztwo prowadzone przez NTSB wskazuje na to, że pilot Luis Morales III nie miał kwalifikacji do pilotażu takiego samolotu, jakim wtedy leciał. Miał sfałszowaną licencję FAA, gdyż aby ją zdobyć, potrzeba dużego doświadczenia i wielu godzin nalotu, których Morales nigdy nie odbył. Dodatkowo wykryto kokainę oraz alkohol w jego krwi[2]. Następne dochodzenia dowiodły, że samolot piosenkarki został przeładowany o 320 kilogramów. Chociaż świadkowie twierdzili, iż pasażerowie zostali poproszeni o pozostawienie bagażu, potem odkryto, że pasażerowie nie wiedzieli nic o ładowności Cessny. Co więcej, dalsze dochodzenie dowiodło, że pilot został zatrudniony cztery godziny przed startem samolotu.

Kariera muzyczna[edytuj | edytuj kod]

W 1992 roku Aaliyah zaczęła pracę nad swym debiutanckim albumem, z pomocą starszego od niej o ponad dziesięć lat piosenkarza i kompozytora R. Kelly’ego, którego rzekomo poślubiła w 1994 r., mając piętnaście lat. Aaliyah oficjalnie zaprzeczyła tym plotkom, mówiąc stanowczo „nie brałam ślubu” w wywiadzie dla stacji MTV.

Pierwszy album Aaliyah Age Ain’t Nothing but a Number wydany w 1994 roku, uzyskał bardzo pochlebne opinie i zdobył w Stanach Zjednoczonych status platynowej płyty. Następna płyta, wydana 27 sierpnia 1996 roku One in a Million, również zyskała status podwójnej platyny. Singiel o tym samym tytule co płyta dotychczas pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych hitów piosenkarki. Singiel "4 page letter" również odniósł niemały sukces. W 1997 roku Aaliyah zaśpiewała w filmie animowanym Anastazja piosenkę Journey to the Past, która została nominowana do Oscara, a rok później przebojową piosenkę Are You That Somebody, wchodzącą w skład ścieżki dźwiękowej do filmu Dr Dolittle. Are You That Somebody największy sukces uzyskał w Nowej Zelandii, gdzie przez bardzo długi czas utrzymywał się na liście przebojów, dochodząc do szczytu tego notowania.

W 2000 roku Alliay zrealizowała teledysk do swojego największego komercyjnego sukcesu- do piosenki "Try Again". Singiel promował jej film "Romeo musi umrzeć". Piosenka dotarła do 5 miejsca list przebojów w Stanach Zjednoczonych, Norwegii, Niemczech, Kanadzie, Islandii oraz Wielkiej Brytanii, natomiast w Holandii piosenka doszła nawet do Top3 notowań list przebojów. W Australii piosenka dotarła do 8 miejsca list przebojów. Pomimo, że singiel został wydany na początku 2000 roku, to do jego końca utrzymał się w pierwszej 15 list przebojów na Billboard Hot 100, kończąc rok na 12 pozycji. W kwietniu 2001 roku został wydany nowy singiel "We Need a Resolution" w kolaboracji z Timbalandem. Pomimo kreatywnego teledysku i nowoczesnego, tajemniczego brzmienia kompozycja ta spotkała się z średnim sukcesem komercyjnym, docierając do 20 miejsca list przebojów w Wielkiej Brytanii. W rankingu Slant Magazine's podsumowującym rok 2001 piosenka ta jednak została uznana za ósmy najlepszy singiel tego roku, a teledysk do niej za szósty najlepszy.

Latem 2001 roku na miesiąc przed jej śmiercią ukazała się trzecia płyta wokalistki zatytułowana Aaliyah.

Jej pośmiertna płyta I Care 4 U ukazała się w roku 2002 i odniosła duży sukces. Po wznowieniach albumów Aaliyah i One in a Million wydano trzypłytową publikację Ultimate Aaliyah, która zawiera między innymi film dokumentalny o życiu artystki.

Dyskografia[edytuj | edytuj kod]

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

  • Debiut aktorski Aaliyah przypadł na 1997 r[3]. Wówczas Liyah pojawiła się na ekranach telewizorów w serialu Ulice Nowego Jorku (oryg. tytuł New York Undercover), gdzie zagrała samą siebie. Serial kręcono w latach 1994-1998.
  • W 2000 roku miał miejsce debiut Aaliyah na wielkim ekranie. Artystka zagrała jedną z głównych ról w filmie Romeo musi umrzeć (oryg. tytuł Romeo Must Die) u boku m.in. Jet Li, Isaiaha Washingtona oraz znanego rapera DMX-a. Tym razem Baby Girl wcieliła się w rolę Trishy O’Day, córki bossa jednego z gangów. Warto dodać, iż ten film będący luźną ekranizacją dramatu Szekspira Romeo i Julia, został wyreżyserowany przez polskiego operatora filmowego i reżysera Andrzeja Bartkowiaka (dla którego był to notabene reżyserski debiut). Na soundtracku do tego obrazu znalazły się 4 piosenki autorstwa Aaliyah. Mowa u utworachTry Again”, „Come Back in One Piece” (z udziałem DMX-a), „Are You Feelin' Me” oraz „I Don't Wanna”. Romeo musi umrzeć okazał się komercyjnym sukcesem. Tylko w pierwszym tygodniu wyświetlania film zarobił 18 mln $. Łączny zysk z ekranizacji tego filmu wyniósł w Stanach Zjednoczonych ponad 55 mln dolarów. Na całym świecie Romeo musi umrzeć zarobił około 91 mln $.
  • Drugi i zarazem ostatni kinowy występ Aaliyah miał miejsce w horrorze Królowa potępionych (oryg. tytuł Queen of the Damned). Zagrała w tym filmie tytułową rolę wcielając się w postać Akashy, królowej wampirów. Wspomniany film trafił do kin 6 miesięcy po śmierci Aaliyah i został zadedykowany Jej pamięci.
  • Aaliyah miała również zagrać w drugiej i trzeciej części Matrix postać Zee, przed śmiercią zdążyła nakręcić część scen. Producenci filmu stwierdzili jednak, że materiału jest za mało i, mimo ostrego sprzeciwu fanów, ostatecznie rolę Zee powierzono Nonie Gaye.
  • Artystka dostała propozycję roli Brendy Meeks w komedii Straszny film (Scary Movie), jednak odmówiła i ostatecznie jej rolę objęła aktorka Regina Hall.
  • Aaliyah była również pierwszym wyborem producentów do zagrania tytułowej roli w pierwszej części kultowej serii filmów "Honey". Jako, że głównym tematem filmu był taniec to Alliyah, która znana była ze swoich umiejętności tanecznych prezentowanych przez nią w teledysku, wydawała się idealnym wyborem. Niestety śmierć artystki w sierpniu 2001 roku zmusił producentów do odnalezienia innej odtwórczyni głównej roli, a została nią Jessica Alba. Film zadebiutował w 2003 roku.

Wideografia[edytuj | edytuj kod]

Nagrody i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

  • American Music Awards
    • 1995, Favorite Soul/R&B New Artist (Nominacja)
    • 1999, Favorite Soul/R&B Female Artist (Nominacja)
    • 2002, Favorite Soul/R&B Female Artist (Zwyciężczyni)
    • 2002, Favorite Soul/R&B Album: Aaliyah (Zwyciężczyni)
    • 2003 (Listopad), Favorite Soul/R&B Female Artist (Zwyciężczyni)
  • BET Awards
    • 2001, Best Actress: Romeo Must Die (Nominacja)
    • 2001, Best Female R&B Artist (Nominacja)
    • 2002, Best Actress: Queen of the Damned (Nominacja)
    • 2002, Best Female R&B Artist (Nominacja)
    • 2002, Video of the Year: Rock the Boat (Nominacja)
    • 2002, Viewer's Choice: Rock The Boat (Nominacja)
  • Billboard-AURN R&B/Hip-Hop Awards
    • 2002, Top R&B/Hip-Hop Artist (Nominacja)
    • 2002, Top Female R&B/Hip-Hop Artist (Nominacja)
    • 2002, Top R&B/Hip-Hop Singles Artist (Nominacja)
    • 2002, Top R&B/Hip-Hop Single: Rock The Boat (Nominacja)
    • 2002, Top R&B/Hip-Hop Single - Airplay: Rock The Boat (Nominacja)
    • 2003, Top R&B/Hip-Hop Artist (Nominacja)
    • 2003, Top Female R&B/Hip-Hop Artist (Zwyciężczyni)
    • 2003, Top R&B/Hip-Hop Singles Artist (Nominacja)
    • 2003, Top R&B/Hip-Hop Single - Airplay: Miss You (Nominacja)
  • Grammy Awards
    • 1999, Best R&B Vocal Performance – Female: Are You That Somebody? (Nominacja)
    • 2001, Best R&B Vocal Performance – Female: Try Again (Nominacja)
    • 2002, Best R&B Album: Aaliyah (Nominacja)
    • 2002, Best R&B Vocal Performance – Female: Rock the Boat (Nominacja)
    • 2003, Best R&B Vocal Performance – Female: More than a Woman (Nominacja)
  • Icon Israeli Musical Artist Award
    • 2004, Best Selling International Female Artist of The Year (Nagroda Honorowa)
  • MOBO Awards
    • 2002, Best Video: More than a Woman (Zwyciężczyni)
  • MTV Europe Awards
    • 2000, Best R&B Artist (Nominacja)
  • MTV Video Music Awards
    • 1999, Best R&B Video: Are You That Somebody? (Nominacja)
    • 1999, Best Video from a Film: Are You That Somebody? (Nominacja)
    • 2000, Best Female Video: Try Again (Zwyciężczyni)
    • 2000, Best Video From Film: Try Again (Zwyciężczyni)
    • 2000, Best Choreography: Try Again (Nominacja)
    • 2002, Best R&B Video: Rock the Boat (Nominacja)
    • 2003, Best R&B Video: Miss You (Nominacja)
  • NAACP Image Awards
    • 1999, Outstanding Music Video: Are You That Somebody (Nominacja)
    • 2001, Outstanding Music Video: Try Again (Nominacja)
    • 2002, Outstanding Female Artist (Zwyciężczyni)
    • 2002, Outstanding Album: Aaliyah (Nominacja)
    • 2002, Outstanding Music Video: Rock The Boat (Nominacja)
  • NME Awards
    • 2002, Best R&B/Soul Act (Zwyciężczyni)
  • Prestige Awards
    • 2002, Entertainer of the Year (Nagroda Honorowa)
  • Soul Train Lady of Soul Awards
    • 1995, Best R&B/Soul New Artist: Back & Forth (Nominacja)
    • 1999, Best R&B/Soul Song: Are You That Somebody? (Nominacja)
    • 1999, Best R&B/Soul or Rap Music Video: Are You That Somebody? (Nominacja)
    • 2000, Best R&B/Soul Single: Try Again (Nominacja)
    • 2000, Best R&B/Soul or Rap Music Video: Try Again (Nominacja)
    • 2001, Best R&B/Soul or Rap Song of the Year: Try Again (Nominacja)
    • 2002, Best R&B/Soul Album of The Year: Aaliyah (Nominacja)
    • 2002, Best R&B/Soul Single: Rock the Boat (Zwyciężczyni)
    • 2002, Best R&B/Soul or Rap Song of the Year: Rock the Boat (Zwyciężczyni)
    • 2002, Best R&B/Soul or Rap Video of The Year: Rock The Boat (Nominacja)
  • Soul Train Music Awards
    • 1995, Best R&B/Soul or Rap New Artist (Nominacja)
    • 1995, Best Female R&B/Soul Album: Age Ain't Nothing But A Number (Nominacja)
    • 1997, Best Female R&B/Soul Album: One In A Million (Nominacja)
    • 1998, Best Female R&B/Soul Single: One in a Million (Nominacja)
    • 2002, Best Female R&B/Soul Album: Aaliyah (Nominacja)
    • 2002, Best R&B/Soul or Rap Album of the Year: Aaliyah (Nominacja)
    • 2002, Best Female R&B/Soul Single: Rock the Boat (Zwyciężczyni)
  • Source Awards
    • 2003, Female R&B Artist of the Year (Nominacja)
  • World Music Award
    • 2001, World’s Best Selling R&B Artist (Nominacja)
    • 2002, World’s Best Selling Female R&B Artist (Zwyciężczyni)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Aaliyah - biography (ang.). allmusic.com.
  2. Aaliyah Crash Pilot Was On Cocaine, cbsnews.com [dostęp 2019-01-08] (ang.).
  3. „New York Undercover” Fade Out (TV Episode 1997) – IMDb, imdb.com [dostęp 2017-11-21].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]