Adres zameldowania

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Dokument meldunkowy z okresu okupacji niemieckiej w Polsce 1939-1945
Adnotacje dotyczące zameldowania z lat 60.-80. ⅩⅩ w.

Adres zameldowania (zameldowanie) – określenie miejscowości (miasta, wsi), ulicy (osiedla), numeru domu oraz ewentualnie numeru lokalu mieszkalnego, w którym na stałe lub czasowo przebywa dana osoba.

Obowiązek meldunkowy[edytuj | edytuj kod]

Historycznie instytucja zameldowania jest związana z systemami paszportowymi występującymi już w średniowiecznej Europie, a rozwiniętymi jako element państwowego nadzoru nad obywatelami podczas rewolucji francuskiej, w carskiej Rosji (propiska), w państwach zachodniej Europy po wybuchu I wojny światowej (wprowadzenie wiz) oraz w stalinowskim okresie istnienia Związku Radzieckiego, gdzie taki system był najbardziej restrykcyjny i najmocniej ograniczał prawa człowieka, włącznie z pozakonstytucyjnym pozbawieniem prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu, a także praktycznie regulował jako administracyjne nadanie prawo użytkowania nieruchomości w miejsce mocno ograniczonego prawa własności prywatnej.

 Osobny artykuł: Paszportyzacja (ZSRR).

W postradzieckiej Rosji, pomimo że w Konstytucji Federacji Rosyjskiej pojawił się zapis o swobodzie przemieszczania się i przebywania, to jest on jednak częściowo martwy ze względu na kolizje prawne z ustawami i praktyką, np. stosowaną w Moskwie, gdzie zameldowanie się nie polega na zgłoszeniu tego do zarejestrowania, ale na otrzymaniu pozwolenia na podstawie decyzji administracyjnej.

Obowiązek meldunkowy w Polsce[edytuj | edytuj kod]

W Polsce występują co najmniej dwa obowiązki meldunkowe — cywilny[1] i wojskowy[2].

Cywilny obowiązek meldunkowy[edytuj | edytuj kod]

Zameldowanie cywilne jest obowiązkiem ustawowym związanym z ewidencją ludności i dokumentami tożsamości[3]. Czynności meldunkowych dokonuje właściwy urząd gminy. Nie należy mylić zameldowania z pojęciem miejsca zamieszkania definiowanym przepisem art. 25 kodeksu cywilnego. Miejsce zamieszkania określa stan faktyczny (fizyczne stałe przebywanie osoby), podczas gdy meldunek oznacza stan prawny (uzależniony jest od dopełnienia określonej formalności w urzędzie).

Ustawa o ewidencji ludności nakłada na osoby przebywające na terytorium Polski następujące obowiązki:

  • zameldowanie na pobyt stały[3];
  • zameldowanie na pobyt czasowy do 3 miesięcy[3];
  • zgłoszenie wyjazdu za granicę na czas dłuższy niż 6 miesięcy oraz powrotu zza granicy[3];
  • wymeldowanie z każdego z wyżej wymienionych rodzajów meldunku;

Gdy przebywa się w danej miejscowości pod tym samym adresem dłużej niż trzydzieści dni należy się zameldować. W zakładach hotelarskich i innych instytucjach należy zameldować się w ciągu 24 godzin.

Zameldowanie jest związane z dokumentem tożsamości – dowodem osobistym – w którym równolegle z dokonaniem wpisu w urzędowej ewidencji dokonywana była (w Polsce – w czasach, kiedy dokument ten funkcjonował jako papierowa książeczka) odpowiednia adnotacja. Polskie dowody osobiste w formie plastikowej karty, wydane przed 1 marca 2015 r., nie pozwalały na dokonywanie w nich adnotacji i w przypadku zmiany zameldowania wymagały wymiany na nowy dokument. Dowody osobiste wydane od 1 marca 2015 r. nie zawierają informacji o adresie zameldowania.

Uregulowania nt. obowiązku zameldowania z okresu PRL wykazują znaczące podobieństwo do analogicznych praktyk radzieckich, choć nie były tak restrykcyjne. Formalnie istniało w Polsce rozróżnienie "zameldowania na pobyt stały" i "zameldowania na pobyt czasowy"; to ostatnie teoretycznie było obowiązkowe w przypadku pobytu poza miejscem stałego zameldowania przez czas dłuższy niż 3 dni, praktykowane jednak było rzadko, od lat 70. XX wieku już jedynie – czasami, raczej rzadko i niekonsekwentnie – w sytuacjach takich, jak pobyt i zamieszkanie w domach akademickich podczas studiów poza domem rodzinnym itp. Po zmianie ustrojowej w 1989 r. przepisy o "meldunku" nie zostały w Polsce formalnie zniesione; instytucje wojskowe zajmujące się ewidencją poborowych oraz żołnierzy rezerwy (WKU) opierają swoje rejestry na podstawie danych meldunkowych, podobnie sądownictwo i system bankowy. Przepisy o zameldowaniu są powodem kontrowersji, oprócz bowiem podnoszonych czasem zastrzeżeń związanych z nadmierną – zdaniem przeciwników systemu meldunkowego – ingerencją państwa w prywatność obywateli, wywołują także niekiedy problemy u osób "wymeldowanych donikąd" (np. w drodze wyroku sądowego, eksmisji, czasem po pobycie w więzieniu). Osoby takie mają często znaczne trudności w uzyskaniu pracy i przy szczególnym splocie niekorzystnych okoliczności mogą popaść w trwałe bezrobocie i bezdomność.

Według urzędników, obowiązek meldunkowy służy między innymi prawidłowemu wykonywaniu przez organy państwowe władzy publicznej, ewidencji ludności polegającej na rejestracji danych o miejscu pobytu osób. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. akt K 20/01) uznał, że obowiązek meldunkowy jest instytucją wynikającą z konstytucyjnej klauzuli porządku publicznego mającą jednocześnie związek z ochroną praw interesów jednostki. Służy bowiem prawidłowemu wykonywaniu funkcji przez organy władzy publicznej oraz ochronie interesów samych zainteresowanych. Organ meldunkowy nie rejestruje uprawnień do lokalu, lecz gromadzi informacje w zakresie danych o miejscu pobytu osób. Nie stanowi zaś formy kontroli legalności zamieszkiwania na terenie kraju[4]. Równocześnie jednak część przepisów meldunkowych została przez TK uznana za niezgodne z Konstytucją ze względu na naruszenie zasady proporcjonalności[5][6].

Wojskowy obowiązek meldunkowy[edytuj | edytuj kod]

Wojskowy obowiązek meldunkowy istnieje równolegle do obowiązku cywilnego[7] i dotyczy m.in. wszystkich mężczyzn w wieku 18-50 lat życia[2]. Osoby podlegające temu obowiązkowi powinny zgłaszać do Wojskowej Komendy Uzupełnień (WKU) m.in. zmiany w wykształceniu oraz kwalifikacjach zawodowych. Pozostałe wymagania wojskowego obowiązku meldunkowego są powiązane z obowiązkiem cywilnym.

Do 2012 roku obowiązek obejmował również uzyskiwanie zezwolenia WKU na wyjazd za granicę przekraczający 2 miesiące (§7) oraz zgłaszania powrotu z tego wyjazdu. Po nowelizacji rozporządzenia z 2012 roku[8] obowiązek ten spełnia się za pośrednictwem zgłoszenia wyjazdu w ramach obowiązku cywilnego.

Niespełnienie wyżej wymienionych obowiązków wobec WKU jest przestępstwem[9].

Obowiązek meldunkowy w praktyce[edytuj | edytuj kod]

Obowiązek meldunkowy jest w Polsce powszechnie ignorowany, szczególnie meldunek czasowy. Powszechną praktyką jest utrzymywanie meldunku stałego w miejscu innym niż miejsce stałego zamieszkania (np. w mieście urodzenia) w celu utrzymania rozmaitych przywilejów wynikających z meldunku (mieszkanie kwaterunkowe, niższe stawki ubezpieczeń komunikacyjnych[10], dużo tańsze parkowanie w płatnej strefie czy możliwość zapisania dziecka do wybranego przedszkola). Jednak meldunek nie powoduje nabycia jakichkolwiek praw do lokalu.

Pomimo tego, że zameldowanie teoretycznie służy wyłącznie celom ewidencyjnym, czynność ta obwarowana jest licznymi warunkami do spełnienia. Zameldować się można tylko w takim lokalu, do którego posiada się tytuł prawny (np. własność, dzierżawa, najem). W przeciwnym wypadku osoba meldująca się potrzebuje pisemnej zgody od osoby, która taki tytuł posiada, a niekiedy musi się razem z nią stawić osobiście w urzędzie gminy. W praktyce urzędy odmawiają zameldowania na pobyt stały na podstawie umowy najmu zawartej na czas oznaczony.[potrzebne źródło] W takim przypadku możliwe jest zameldowanie na pobyt czasowy lub na pobyt stały ale za zgodą właściciela (wynajmującego) lokal. Wiele osób[kto?] chciałoby (zgodnie z prawem) dopełnić obowiązku meldunkowego ale przeszkody formalne mocno ograniczają lub pozbawiają takiej możliwości.[potrzebne źródło]

Warto zwrócić uwagę, że meldunek przestał odgrywać jakąkolwiek rolę przy opodatkowaniu podatkiem od dochodu osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej. Podatnik może złożyć w urzędzie skarbowym formularz ZAP-3, w którym podaje swój (faktyczny) adres zamieszkania[11]. To w oparciu o ten adres ustala się właściwość miejscową urzędu skarbowego oraz gminę, do której trafi część odprowadzonego podatku. Z tego powodu wiele miast prowadzi kampanie promocyjne[12] nakłaniające faktycznych mieszkańców do zgłaszania swoich adresów w urzędzie skarbowym choćby nawet byli zameldowani gdzie indziej. Wskazanie adresu do celów podatkowych nie wymaga okazywania jakiegokolwiek tytułu prawnego do lokalu, a zatem jest procedurą znacznie prostszą.

Jak wskazywano podczas nowelizacji ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych w 2010 roku, znaczna część obowiązków meldunkowych była całkowicie archaiczna — np. zobowiązanie właścicieli mieszkań, dozorców domów i zakładów pracy do donoszenia urzędom gminy o osobach, które nie dopełniły meldunku[13]. Powszechnie ignorowane są także obowiązki takie jak zgłoszenie wyjazdów zagranicznych trwających powyżej 6 miesięcy (i powrotów, do 2010 r. obowiązek ten dotyczył wyjazdów na czas powyżej 3 miesięcy) — np. w Krakowie składanych jest średnio ok. 20 takich zgłoszeń rocznie[14].

Do 2010 roku kary z tytułu niedopełnienia obowiązku meldunkowego nie były nakładane w sposób systematyczny, niemniej jednak zdarzały się, szczególnie przy okazji innych spraw oraz jako typowa "kara zastępcza" kiedy nie udawało się znaleźć innego powodu dla ukarania danej osoby[15]. Nowelizacja ustawy o ewidencji ludności z 2010 roku uchyliła art. 147 Kodeksu wykroczeń, który penalizował niespełnianie obowiązku meldunkowego[16] a obowiązek meldunkowy miał zostać całkowicie zniesiony od 1 stycznia 2014 roku[17], co miało dać urzędom czas na zbudowanie alternatywnych form ewidencji (Dz. U. z 2010 r. Nr 217, poz. 1427)[18]. Data ta była jednak w przeszłości przesuwana[19].

W 2012 roku po raz kolejny znowelizowana ustawa (Dz. U. z 2012 r. Nr 0, poz. 1407) przewidywała, że obowiązek meldunkowy ma zostać zniesiony 1 stycznia 2016 roku. Pod koniec 2014 roku rząd zapowiedział, że zniesienie obowiązku meldunkowego zostanie po raz kolejny przeniesione[20].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993, z późn. zm.).
  2. 2,0 2,1 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 czerwca 2004 r. w sprawie wojskowego obowiązku meldunkowego, obowiązku powiadamiania wojskowego komendanta uzupełnień oraz uzyskiwania zezwolenia na wyjazd i pobyt za granicą (Dz. U. z 2004 r. Nr 140, poz. 1480, z późn. zm.) (uznane za uchylone).
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Obowiązek meldunkowy. MSWiA.
  4. Meldunek nie może być fikcją. Rzeczpospolita, 2012.
  5. Komunikat prasowy po rozprawie w sprawie konstytucyjności przepisu dotyczącego obowiązku meldunkowego na okres dłuższy niż 2 miesiące. Trybunał Konstytucyjny, 2002. [zarchiwizowane z tego adresu (2008–11–18)].
  6. Wyrok z dnia 27 maja 2002 r. Sygn. akt K 20/01. W: Dz.U. 2002 Nr 78 poz. 716 [on-line]. Trybunał Konstytucyjny.
  7. Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2015 r. Nr 0, poz. 827).
  8. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 2012 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wojskowego obowiązku meldunkowego, obowiązku powiadamiania wojskowego komendanta uzupełnień oraz uzyskiwania zezwolenia na wyjazd i pobyt za granicą (Dz. U. z 2012 r. Nr 0, poz. 544) (uznane za uchylony).
  9. Art. 53 i art. 224 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2015 r. Nr 0, poz. 827).
  10. Ireneusz Krześnicki: Nowa ustawa, stary meldunek cz. 2. LEX.
  11. Płać podatki w miejscu zamieszkania a nie zameldowania. Wirtual Media.
  12. Rozlicz PIT we Wrocławiu wygraj auto i tablety. UM Wrocław.
  13. Ireneusz Krześnicki: Nowa ustawa, stary meldunek cz. 1. LEX.
  14. Zgłaszajmy wyjazdy za granicę, bo tak szybko odchodzą. Echelon.pl, 2012.
  15. Naruszenie obowiązku meldunkowego. e-Prawnik, 2003.
  16. Art. 62 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2010 r. Nr 217, poz. 1427, z późn. zm.).
  17. Znika kolejny relikt PRL. Za trzy lata – bez meldunku. Wyborcza.pl, 2012.
  18. Zniesienie obowiązku meldunkowego. MSWiA, 2010.
  19. Obowiązek meldunkowy szybko nie zniknie. Wyborcza.pl, 2012.
  20. Meldunek na razie zostaje. Rząd zmienia plany. Dziennik Gazeta Prawna, 2014., Obowiązek meldunkowy tylko do końca 2015 roku, Obowiązek meldunkowy nie zostanie zniesiony?
Scale of justice gold.png Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawnych w Wikipedii.