Aminokwasy endogenne

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Aminokwasy endogenne (gr. éndon – wewnątrz; w domu[1]; ang. DAA – dispensable amino acids) – aminokwasy, które organizm może syntetyzować samodzielnie, w przeciwieństwie do aminokwasów egzogennych, które musi przyjmować systematycznie wraz z pożywieniem.

U różnych organizmów różne aminokwasy można zaliczyć do jednej z tych dwóch grup, ale u większości kręgowców są to te same aminokwasy, co u człowieka. U roślin podziału takiego nie ma, gdyż wszystkie aminokwasy są przez nie wytwarzane wewnątrz organizmu. Dostępne w literaturze zestawienia aminokwasów endogennych różnią się między sobą. Jedne uwzględniają tylko aminokwasy wchodzące w skład białek (aminokwasy białkowe), a inne również takie, które funkcjonują w ustroju jako samodzielne związki chemiczne biorące udział w rozmaitych procesach metabolizmu. Rozbieżności dotyczą także tego, czy zaliczać do aminokwasów endogennych te z nich, które wprawdzie mogą być syntetyzowane wewnątrz organizmu, ale tylko w wyniku przekształcenia aminokwasów egzogennych (aminokwasy względnie endogenne).

Aminokwasy endogenne dla dorosłego człowieka:

Aminokwasy białkowe[2][3]
nazwa polska skrót 3-lit. skrót 1-lit.
alanina Ala A
asparagina Asn N
cysteina Cys C
glicyna Gly G
glutamina Gln Q
kwas asparaginowy Asp D
kwas glutaminowy Glu E
prolina Pro P
seryna Ser S
tyrozyna Tyr Y


Inne aminokwasy
nazwa polska skrót
cystyna
cytrulina
homoseryna Hse
hydroksylizyna Hyl
hydroksyprolina Hyp
karnityna
kwas γ-aminomasłowy GABA
ornityna
tauryna

Ponadto dwa aminokwasy zaliczane do egzogennych, arginina i histydyna, to aminokwasy względnie egzogenne – są wytwarzane w ilości wystarczającej dla człowieka dorosłego, ale zbyt małej dla organizmu rozwijającego się[2][4]. Arginina jest wytwarzana z ornityny w cyklu ornitynowym, jednak jej większość jest wykorzystywana dalej w tym cyklu, gdzie jest rozkładana ornityny[4].

Cysteina, cystyna i tyrozyna są wytwarzane przez organizm człowieka z innych aminokwasów. Np. tyrozyna nie musi być dostarczana do organizmu z pożywieniem, jeśli zawiera ono wystarczającą ilość fenyloalaniny, z której jest wytwarzana[3].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Władysław Kopaliński Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych
  2. a b Lubert Stryer: Biochemia. Wyd. 1. Warszawa: PWN, 1986, s. 505. ISBN 83-01-00140-2.
  3. a b Robert Kincaid Murray, Daryl K. Granner, Victor W. Rodwell: Biochemia Harpera ilustrowana. Wyd. VI uaktualnione. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2008, s. 295–300. ISBN 978-83-200-3573-5.
  4. a b Mary K. Campbell, Shawn O. Farrell: Biochemistry. Wyd. 7. Cengage Learning, 2013, s. 666–670. ISBN 0-8400-6858-1.