Andrzej Chwalba

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Andrzej Chwalba
Ilustracja
Andrzej Chwalba (pierwszy z prawej) podczas przyznawania Nagrody Historycznej Polityki w 2006 roku
Data i miejsce urodzenia 11 grudnia 1949
Częstochowa
Zawód historyk, nauczyciel akademicki
Tytuł naukowy profesor nauk humanistycznych
Alma Mater Uniwersytet Jagielloński
Stanowisko prorektor Uniwersytetu Jagiellońskiego (1999–2005), dziekan Wydziału Historycznego UJ (1996–1999)
Odznaczenia
Złoty Krzyż Zasługi Odznaka „Honoris Gratia”

Andrzej Chwalba (ur. 11 grudnia 1949 w Częstochowie) – historyk i eseista, profesor nauk humanistycznych, nauczyciel akademicki Uniwersytetu Jagiellońskiego, badacz dziejów Krakowa.

Wykształcenie i kariera zawodowa[edytuj | edytuj kod]

Syn Wacława i Janiny z d. Ginał[1]. Absolwent VIII LO w Częstochowie. Po ukończeniu studiów historycznych na Uniwersytecie Jagiellońskim w 1972 podjął pracę nauczyciela historii w IV Liceum Ogólnokształcącym im. Henryka Sienkiewicza[2].

1 stycznia 1977 r. rozpoczął pracę w Instytucie Historii UJ. Zajmował się badaniami nad historią Polski XIX w. w zakładzie kierowanym przez prof. Celinę Bobińską. Doktoryzował się w 1982 r. Jego praca habilitacyjna, obroniona w 1990 r. nosi tytuł: „Socjaliści polscy wobec kultu religijnego (do roku 1914)”. Tytuł naukowy profesora otrzymał w 1995 r. Aktualnie jest wiceprezesem Polskiego Towarzystwa Historycznego, wiceprezesem Komitetu Kopca Kościuszki, a także m.in. członkiem Rady Fundatorów Fundacji Polskiego Czynu Niepodległościowego, Fundacji Pomocy Dzieciom Niewidomym i Niedowidzącym. Od 2006 r. członek Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa (SKOZK). Członek Rady Naukowej Muzeum Historii Polski, Rady Naukowej Muzeum Historii PRL, Rady Programowej Międzynarodowego Centrum Kultury; członek Komitetu Organizacyjnego Światowego Zjazdu Historyków Poznań 2020; był przewodniczącym Rady Programowej Muzeum Schindlera w Krakowie; do 6 lutego 2018 r. był członkiem międzynarodowego Kolegium Programowego Muzeum II Wojny Światowej[3]. Człowiek Roku w plebiscycie czytelników Gazety Krakowskiej 2014.

W swojej karierze zawodowej pełnił funkcję wicedyrektora Instytutu Historii (1991–1992), Dziekana Wydziału Historycznego (1996–1999), a wreszcie prorektora UJ ds. dydaktyki (1999–2005), prezesa krakowskiego oddziału Polskiego Towarzystwa Historycznego (2003–2012). Aktualnie kieruje Zakładem Antropologii Historycznej w Instytucie Historii UJ. Pracował także w Instytucie Historii Państwowej Wyższej Szkoły Wschodnioeuropejskiej w Przemyślu. Jest promotorem 21 prac doktorskich.

Jest inicjatorem i organizatorem I Kongresu Zagranicznych Badaczy Dziejów Polski, który odbył się w Krakowie w roku 2007, II Kongresu (Kraków, 2012) oraz III Kongresu (Kraków, 2017)[4], a także współorganizatorem XVII Powszechnego Zjazdu Historyków Polskich w Krakowie (wrzesień 2004). Jest inicjatorem Nagrody im. Wacława Felczaka i Henryka Wereszyckiego, przyznawanej od 2001 r. historykom polskim i zagranicznym za książki poświęcone dziejom Europy Środkowej, pomysłodawcą Festiwalu Filmów Historycznych w Krakowie.

W jego dorobku naukowym znajdują się prace poświęcone historii Polski w XIX w. (zwłaszcza podręcznik akademicki: Historia Polski 1795–1918), prace poświęcone Rosji i relacjom polsko-rosyjskim (Imperium korupcji, Polacy w służbie Moskali), jak również dziejom Krakowa. W serii Dzieje Krakowa jest autorem dwóch ostatnich tomów, omawiających historię Krakowa w okresie okupacji niemieckiej i w okresie powojennym. Osobne miejsce w twórczości krakowskiego historyka zajmują prace z dziejów najnowszych Polski.

W 2006 r. książkę III Rzeczpospolita. Raport specjalny uhonorowano Nagrodą Historyczną przyznawaną przez redakcję „Polityki”.

W 2015 r. był członkiem jury Nagrody Literackiej i Historycznej Identitas[5]. W 2017 r. otrzymał Laur Jagielloński za wybitne osiągnięcia w dziedzinie nauk humanistycznych, społecznych i prawnych[6]. W 2018 r. został uhonorowany Nagrodą im. Klemensa Bąkowskiego przyznawaną przez Towarzystwo Miłośników Historii i Zabytków Krakowa[7].

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Działalność polityczna[edytuj | edytuj kod]

W latach 1977–1981 członek PZPR. Od 1981 r. uczestnik podziemnej „Solidarności”, wykładowca Chrześcijańskiego Uniwersytetu Robotniczego, zaangażowany w działalność prasy podziemnej, w tym redaktor naczelny niezależnego pisma „Alternatywy”.

W latach 90. XX w. był członkiem NSZZ Solidarność, Unii Demokratycznej, Komitetu na rzecz prezydentury prof. Adama Strzembosza, a następnie Komitetu na rzecz prezydentury dr hab. Hanny Gronkiewicz-Waltz.

W 1999 r. zgłoszono jego kandydaturę na Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej. Kandydatura została zaakceptowana przez Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej. 19 stycznia 2000 r. w głosowaniu kolegium IPN zatwierdzono kandydaturę Andrzeja Chwalby i przedstawiono Marszałkowi Sejmu do dalszej procedury wyboru prezesa IPN. 24 stycznia 2000 r. złożył rezygnację z ubiegania się o stanowisko prezesa IPN w następstwie podania do wiadomości przez środki publicznego przekazu informacji o jego przynależności do PZPR. 8 lutego 2000 r. rektorska komisja ds. etyki nauczycieli akademickich Uniwersytetu Jagiellońskiego, w swej opinii przedstawionej rektorowi, sugerowała urlopowanie profesora[8]. 15 lutego 2000 r. udał się na półroczny urlop naukowy.

W pierwszych dniach marca 2000 r. kolegium Instytutu Pamięci Narodowej opublikowało swoje stanowisko w tej sprawie, informowała o tym m.in. Gazeta Wyborcza (wydanie z 9 marca 2000 r., s. 6): „Pismo kolegium IPN stwierdza, że tryb wyboru Prezesa Instytutu nie wymaga od kandydatów przedstawienia informacji o przynależności partyjnej dawnej lub obecnej. W związku z tym prof. Chwalba nie wprowadził kolegium świadomie w błąd. Kolegium wyraża ubolewanie z powodu trudności, jakie napotyka profesor na UJ”. Dziennik Polski pisał później: „Andrzejowi Chwalbie zarzucono, że świadomie wprowadził kolegium w błąd. Dopiero po kilku miesiącach okazało się, że profesor postępował zgodnie z trybem wyboru prezesa IPN i nikogo w błąd nie wprowadził”[9].

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • 1992 i 2007: Sacrum i rewolucja: socjaliści polscy wobec praktyk i symboli religijnych (1870–1918)ISBN 978-83-242-0700-8
  • 1993 i 2007: Józef Piłsudski – historyk wojskowościISBN 83-7052-177-0
  • 1994 i 1996: Słownik historii Polski 1939–1948 (redaktor i współautor) ​ISBN 83-86575-11-5
  • 1995, 2001 i 2006: Imperium korupcji w Rosji i w Królestwie Polskim w latach 1861–1917ISBN 83-7188-867-8
  • 1997: Czasy „Solidarności”: francuscy związkowcy i NSZZ „Solidarność” 1980–1990ISBN 83-86575-47-6
  • 1999 i 2014: Polacy w służbie MoskaliISBN 83-01-12753-8
    • wyróżniona w konkursie im. Jana Długosza
  • 1999 i 2008: Kalendarium dziejów Polski (redaktor naukowy) ​ISBN 83-08-02855-1
  • 2000, 2005 i 2006: Historia Polski 1795–1918ISBN 83-08-03053-X
    • Nagroda KLIO
    • Nagroda Główna Allianz –„Srebrna Nike”
    • wyróżnienie w konkursie im. Jana Długosza
  • 2002 i 2011: Kraków w latach 1939–1945ISBN 83-08-00115-7
    • Krakowska Książka Miesiąca – grudzień 2002
    • wyróżnienie w konkursie czytelniczym „Gazety Wyborczej” „Parady 2002”
    • Nagroda Ministra Edukacji Narodowej
  • 2004: Kraków w latach 1945–1989ISBN 83-08-03636-8
    • wyróżnienie w konkursie tygodnika ”Polityka”
  • 2004, 2005 i 2007: Obyczaje w Polsce. Od średniowiecza do czasów współczesnych (redaktor i współautor) ​ISBN 83-01-14253-7
    • nagroda w konkursie na najlepszą książkę akademicką z zakresu nauk społecznych „Atena 2005”
    • nagroda w konkursie na najlepszą książkę roku 2004 „O Pióro Fredry”
  • 2005: III Rzeczpospolita – raport specjalnyISBN 83-08-03808-5​ (2009 – wyd. w jęz. czeskim, 2010 – wyd. w jęz. niemieckim, 2011 – wyd. w jęz. chorwackim, 2013 – wyd. w jęz. bułgarskim)
  • 2005: Polen und der Osten. Herausgegeben von Andrzej ChwalbaISBN 3-518-41731-2
  • 2006, 2008, 2012: Nie ufam własnej pamięci: o tajemnicach Krakowa, carskiej i sowieckiej Rosji i nie tylko...: (rozmowy z Andrzejem Chwalbą) ​ISBN 978-83-7188-071-1
  • 2006: Polska na przestrzeni wieków, (współautor) ​ISBN 83-01-14811-X
  • 2007: Historia Polski, t. 1–2 (współautor)
  • 2008: Historia powszechna. Wiek XIXISBN 978-83-01-15444-8
    • Nagroda I Stopnia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
  • 2008: Historia Polski. Polska od 1939 do czasów obecnych (współautor) ​ISBN 978-84-9819-823-2
  • 2009: Collegium Maius (wydanie w języku angielskim 2010 r.)
  • 2009: Polsko 1989–2008. Dějiny současnostiISBN 978-80-7325-185-7
  • 2010: Kurze Geschichte der Dritten Republik Polen 1989 bis 2005ISBN 978-3-447-05925-1
  • 2011: Historia powszechna. 1989–2011ISBN 978-83-01-16778-3
  • 2011: Poljska nakon komunizma (1989–2011)ISBN 978-953-6979-88-2
  • 2013: История на Третата полска републикаISBN 978-619-166-008-7
  • 2014: Samobójstwo Europy. Wielka Wojna 1914–1918ISBN 978-83-08-05303-4​.
    • Wyróżnienie w Konkursie Imienia Jana Długosza
    • Książka kwietnia 2014 Magazynu Literackiego Książki
  • 2014: Collegium Novum (z M. Bogdanowską) ​ISBN 978-83-7638-321-7
  • 2014: 1914–1918. Anatomy of Global ConflictISBN 978-83-233-3638-9
  • 2014: Pałac PusłowskichISBN 978-83-7638-452-8
  • 2015: Ostatni salon PRLISBN 978-83-01-18145-1
    • Wyróżnienie w Konkursie Historyczna Książka Roku im. Oskara Haleckiego
  • 2018: Legiony Polskie 1914-1918ISBN 978-83-08-06452-8
  • 2018: Wielka Wojna Polaków 1914-1918 ISBN 9788301197827

Wywiady[edytuj | edytuj kod]

  • Gorzki wywiad z prof. Andrzejem Chwalbą o promocji polskiej historii za granicą. historia.org.pl, 2012-09-16., rozm. Wojtek Duch.
  • Historia ma odpowiadać na pytania współczesności!. histmab.org, 2009-02-13., rozm. Kamil Janicki.
  • Okupowany Kraków, rozm. Rita Pagacz-Moczarska, Alma Mater 64: 2004.
  • Opozycja w PRL, rozm. Leszek Cichobłaziński, Niedziela 2006/47.
  • Polska w przeddzień zaborów, rozm. Leszek Cichobłaziński, Niedziela 2006/50.
  • Spokojnie, jak najbliżej prawdy, rozm. Marek Karpiński, Nowe Książki 2005/1.
  • Inne wywiady także m.in. w: Tygodnik Powszechny, Lidove Noviny, Dziennik Zachodni, Polska The Times, Dziennik Polski, Gazeta Wyborcza, Rzeczpospolita, Znak, Newsweek, Gazeta Krakowska, Gość Niedzielny, Niedziela, Przegląd Polityczny, Telewizja Polska, Dzień, Alma Mater, Nasz Przemyśl, Nowe Książki[potrzebny przypis], Więź, Do Rzeczy, Mówią Wieki, Konspekt, Wprost, Dziennik. Gazeta Prawna, Kultura (w jęz. bułgarskim), Aetas (w jęz. węgierskim), Kulturne Dejiny (w jęz. słowackim).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Almanach absolwentów IV LO w Częstochowie. 2005-08-23. [dostęp 2018-01-17].
  2. Co się wydaje: III Rzeczpospolita. Raport specjalny. wyborcza.pl, 2005-12-15. [dostęp 2018-01-17].
  3. Minister Kultury powołał członków Rady Muzeum | Muzeum II Wojny Światowej, muzeum1939.pl [dostęp 2018-06-20] (pol.).
  4. Zakończył się III Kongres Zagranicznych Badaczy Dziejów Polski. Podsumowuje go dla nas prof. Andrzej Chwalba, „TwojaHistoria.pl” [dostęp 2018-06-20] (pol.).
  5. Nominacje do Nagrody Identitas 2015. dorzeczy.pl, 2015-11-13. [dostęp 2018-01-17].
  6. Laur Jagielloński - Uniwersytet Jagielloński, www.uj.edu.pl [dostęp 2018-06-20] (pol.).
  7. Historyk Andrzej Chwalba laureatem Nagrody im. Klemensa Bąkowskiego, „Onet Kultura”, 10 kwietnia 2018 [dostęp 2018-06-20] (pol.).
  8. Profesor Chwalba na urlop (pol.). new-arch.rp.pl, 2000-02-09. [dostęp 2018-01-17].
  9. Dziennik Polski, wydanie z 14 kwietnia 2000, s. 33

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]


Poprzednik
Maciej Salamon
Dziekan Wydziału Historycznego UJ
1996–1999
Następca
Piotr Kaczanowski