Andrzej Chwalba

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Andrzej Chwalba
Ilustracja
Andrzej Chwalba (pierwszy z prawej) podczas przyznawania Nagrody Historycznej Polityki w 2006 roku
Data i miejsce urodzenia 11 grudnia 1949
Częstochowa
Zawód, zajęcie historyk, nauczyciel akademicki
Tytuł naukowy profesor nauk humanistycznych
Alma Mater Uniwersytet Jagielloński
Stanowisko prorektor Uniwersytetu Jagiellońskiego (1999–2005), dziekan Wydziału Historycznego UJ (1996–1999)
Odznaczenia
Złoty Krzyż Zasługi Odznaka „Honoris Gratia”

Andrzej Chwalba (ur. 11 grudnia 1949 w Częstochowie) – polski historyk i eseista, profesor nauk humanistycznych, wykładowca Uniwersytetu Jagiellońskiego, zajmujący się głównie historią XIX wieku, historią relacji polsko-rosyjskich, historią najnowszą Polski i dziejami Krakowa.

Dziekan Wydziału Historycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego w latach 1996–1999, prorektor UJ ds. dydaktyki w latach 1999–2005. Kierownik Zakładu Antropologii Historycznej w Instytucie Historii UJ. Wiceprezes Polskiego Towarzystwa Historycznego. Inicjator i organizator Kongresu Zagranicznych Badaczy Dziejów Polski odbywającego się od 2007 roku co pięć lat w Krakowie. Autor szeregu książek historycznych, w tym podręcznika akademickiego Historia Polski 1795–1918.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Syn Wacława i Janiny z domu Ginał[1]. Ukończył VIII Liceum Ogólnokształcące w Częstochowie, a następnie studia historyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim. W 1972 roku podjął pracę nauczyciela historii w IV Liceum Ogólnokształcącym im. Henryka Sienkiewicza[2].

1 stycznia 1977 roku rozpoczął pracę w Instytucie Historii UJ. Zajmował się badaniami nad historią Polski XIX w. w zakładzie kierowanym przez Celinę Bobińską. Doktoryzował się w 1982 roku. Jego praca habilitacyjna, obroniona w 1990, nosi tytuł Socjaliści polscy wobec kultu religijnego (do roku 1914). Tytuł naukowy profesora otrzymał w 1995 roku[3].

W latach 1977–1981 był członkiem Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Od 1981 roku działał w podziemnej „Solidarności”. Był wykładowcą Chrześcijańskiego Uniwersytetu Robotniczego, był także zaangażowany w działalność prasy podziemnej, w tym jako redaktor naczelny niezależnego pisma Alternatywy. W latach 90. XX w. był członkiem NSZZ Solidarność, Unii Demokratycznej, Komitetu na rzecz prezydentury prof. Adama Strzembosza, a następnie Komitetu na rzecz prezydentury dr hab. Hanny Gronkiewicz-Waltz.

Pełnił funkcję wicedyrektora Instytutu Historii (1991–1992), dziekana Wydziału Historycznego (1996–1999), a wreszcie prorektora UJ ds. dydaktyki (1999–2005). Aktualnie kieruje Zakładem Antropologii Historycznej w Instytucie Historii UJ. Pracował także w Instytucie Historii Państwowej Wyższej Szkoły Wschodnioeuropejskiej w Przemyślu. Był promotorem ponad dwudziestu prac doktorskich.

W 1999 roku zgłoszono jego kandydaturę na Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej. Kandydatura została zaakceptowana przez Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej. 19 stycznia 2000 roku w głosowaniu kolegium IPN zatwierdzono kandydaturę Andrzeja Chwalby i przedstawiono Marszałkowi Sejmu do dalszej procedury wyboru prezesa IPN. 24 stycznia 2000 roku Chwalba złożył rezygnację z ubiegania się o stanowisko prezesa IPN w następstwie podania do wiadomości przez środki publicznego przekazu informacji o jego przynależności do PZPR. 8 lutego 2000 roku rektorska komisja ds. etyki nauczycieli akademickich Uniwersytetu Jagiellońskiego w swej opinii przedstawionej rektorowi sugerowała urlopowanie profesora[4]. 15 lutego Chwalba udał się na półroczny urlop naukowy. W marcu 2000 roku kolegium Instytutu Pamięci Narodowej opublikowało swoje stanowisko w tej sprawie, stwierdzając m.in.: „Tryb wyboru Prezesa Instytutu nie wymaga od kandydatów przedstawienia informacji o przynależności partyjnej dawnej lub obecnej. W związku z tym prof. Chwalba nie wprowadził kolegium świadomie w błąd. Kolegium wyraża ubolewanie z powodu trudności, jakie napotyka profesor na UJ”[5]. Według doniesień medialnych Andrzejowi Chwalbie zarzucono, że świadomie wprowadził kolegium IPN w błąd, a „dopiero po kilku miesiącach okazało się, że profesor postępował zgodnie z trybem wyboru prezesa IPN i nikogo w błąd nie wprowadził”[6].

Chwalba był inicjatorem ustanowienia Nagrody im. Henryka Wereszyckiego i Wacława Felczaka, przyznawanej od 2001 roku historykom polskim i zagranicznym za książki poświęcone dziejom Europy Środkowej. Był prezesem krakowskiego oddziału Polskiego Towarzystwa Historycznego (2003–2012). We wrześniu 2004 roku współorganizował XVII Powszechny Zjazd Historyków Polskich w Krakowie. Od 2006 roku jest członkiem Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa (SKOZK). W 2007 roku był inicjatorem i organizatorem I Kongresu Zagranicznych Badaczy Dziejów Polski, który od tej pory odbywa się co pięć lat w Krakowie. Odbyły się II Kongres w 2012 i III Kongres w 2017 roku[7].

Aktualnie jest wiceprezesem Polskiego Towarzystwa Historycznego, wiceprezesem Komitetu Kopca Kościuszki, a także m.in. członkiem Rady Fundatorów Fundacji Polskiego Czynu Niepodległościowego, Fundacji Pomocy Dzieciom Niewidomym i Niedowidzącym, członkiem Rady Naukowej Muzeum Historii Polski, Rady Naukowej Muzeum Historii PRL, Rady Programowej Międzynarodowego Centrum Kultury; członkiem Komitetu Organizacyjnego Światowego Zjazdu Historyków Poznań 2020. Był przewodniczącym Rady Programowej Muzeum Schindlera w Krakowie; do 6 lutego 2018 r. był członkiem międzynarodowego Kolegium Programowego Muzeum II Wojny Światowej[8].

Opublikował szereg prac poświęconych historii Polski w XIX w. (zwłaszcza podręcznik akademicki: Historia Polski 1795–1918), Rosji i relacjom polsko-rosyjskim (Imperium korupcji, Polacy w służbie Moskali), jak również dziejom Krakowa. W serii Dzieje Krakowa jest autorem dwóch ostatnich tomów, omawiających historię Krakowa w okresie okupacji niemieckiej i w okresie powojennym. Osobne miejsce w twórczości krakowskiego historyka zajmują prace z dziejów najnowszych Polski.

Chwalba niejednokrotnie występował publicznie popularyzując wiedzę historyczną, m.in. udzielał otwartych wykładów i komentarzy dla mediów. Wywiady prasowe z nim opublikowały m.in.: Tygodnik Powszechny, Lidove Noviny, Dziennik Zachodni, Polska The Times, Dziennik Polski, Gazeta Wyborcza, Rzeczpospolita, Znak, Newsweek, Gazeta Krakowska, Gość Niedzielny, Niedziela, Przegląd Polityczny, Telewizja Polska, Dzień, Alma Mater, Nasz Przemyśl, Nowe Książki[potrzebny przypis], Więź, Do Rzeczy, Mówią Wieki, Konspekt, Wprost, Dziennik. Gazeta Prawna, Kultura (w jęz. bułgarskim), Aetas (w jęz. węgierskim), Kulturne Dejiny (w jęz. słowackim).

W 2006 roku za książkę III Rzeczpospolita. Raport specjalny uhonorowano go Nagrodą Historyczną przyznawaną przez redakcję tygodnika Polityka. W 2018 roku jego książka pt. Wielka Wojna Polaków 1914-1918 została uhonorowana: I Nagrodą w konkursie im. Janusza Kurtyki oraz główną nagrodą w konkursie im. Oskara Haleckiego Książka Historyczna Roku 2018..

W 2015 roku był członkiem jury Nagrody Literackiej i Historycznej Identitas[9].

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • 1992 i 2007: Sacrum i rewolucja: socjaliści polscy wobec praktyk i symboli religijnych (1870–1918)
  • 1993 i 2007: Józef Piłsudski – historyk wojskowości
  • 1994 i 1996: Słownik historii Polski 1939–1948 (redaktor i współautor)
  • 1995, 2001 i 2006: Imperium korupcji w Rosji i w Królestwie Polskim w latach 1861–1917
  • 1997: Czasy „Solidarności”: francuscy związkowcy i NSZZ „Solidarność” 1980–1990
  • 1999 i 2014: Polacy w służbie Moskali
    • wyróżniona w konkursie im. Jana Długosza
  • 1999 i 2008: Kalendarium dziejów Polski (redaktor naukowy)
  • 2000, 2005 i 2006: Historia Polski 1795–1918
    • Nagroda KLIO
    • Nagroda Główna Allianz –„Srebrna Nike”
    • wyróżnienie w konkursie im. Jana Długosza
  • 2002 i 2011: Kraków w latach 1939–1945
    • Krakowska Książka Miesiąca – grudzień 2002
    • wyróżnienie w konkursie czytelniczym „Gazety Wyborczej” „Parady 2002”
    • Nagroda Ministra Edukacji Narodowej
  • 2004: Kraków w latach 1945–1989
    • wyróżnienie w konkursie tygodnika ”Polityka”
  • 2004, 2005 i 2007: Obyczaje w Polsce. Od średniowiecza do czasów współczesnych (redaktor i współautor)
    • nagroda w konkursie na najlepszą książkę akademicką z zakresu nauk społecznych „Atena 2005”
    • nagroda w konkursie na najlepszą książkę roku 2004 „O Pióro Fredry”
  • 2005: III Rzeczpospolita – raport specjalny (2009 – wyd. w jęz. czeskim, 2010 – wyd. w jęz. niemieckim, 2011 – wyd. w jęz. chorwackim, 2013 – wyd. w jęz. bułgarskim)
  • 2005: Polen und der Osten. Herausgegeben von Andrzej Chwalba
  • 2006, 2008, 2012: Nie ufam własnej pamięci: o tajemnicach Krakowa, carskiej i sowieckiej Rosji i nie tylko...: (rozmowy z Andrzejem Chwalbą)
  • 2006: Polska na przestrzeni wieków, (współautor)
  • 2007: Historia Polski, t. 1–2 (współautor)
  • 2008: Historia powszechna. Wiek XIX
    • Nagroda I Stopnia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
  • 2008: Historia Polski. Polska od 1939 do czasów obecnych (współautor)
  • 2009: Collegium Maius (wydanie w języku angielskim 2010 r.)
  • 2009: Polsko 1989–2008. Dějiny současnosti
  • 2010: Kurze Geschichte der Dritten Republik Polen 1989 bis 2005
  • 2011: Historia powszechna. 1989–2011
  • 2011: Poljska nakon komunizma (1989–2011)
  • 2013: История на Третата полска република
  • 2014: Samobójstwo Europy. Wielka Wojna 1914–1918
    • Wyróżnienie w Konkursie Imienia Jana Długosza
    • Książka kwietnia 2014 Magazynu Literackiego Książki
  • 2014: Collegium Novum (z M. Bogdanowską)
  • 2014: 1914–1918. Anatomy of Global Conflict
  • 2014: Pałac Pusłowskich
  • 2015: Ostatni salon PRL
    • Wyróżnienie w Konkursie Historyczna Książka Roku im. Oskara Haleckiego
  • 2018: Legiony Polskie 1914-1918
  • 2018: Wielka Wojna Polaków 1914-1918
  • 2019: 1919. Pierwszy rok wolności

Nagrody i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Wywiady[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Almanach absolwentów IV LO w Częstochowie. 2005-08-23. [dostęp 2018-01-17].
  2. Co się wydaje: III Rzeczpospolita. Raport specjalny. wyborcza.pl, 2005-12-15. [dostęp 2018-01-17].
  3. Andrzej Chwalba w bazie Ludzi nauki. nauka-polska.pl. [dostęp 29 stycznia 2019].
  4. Profesor Chwalba na urlop (pol.). new-arch.rp.pl, 2000-02-09. [dostęp 2018-01-17].
  5. Kolegium IPN o Chwalbie. „Gazeta Wyborcza”, s. 6, 9 marca 2000. 
  6. Dziennik Polski, wydanie z 14 kwietnia 2000, s. 33
  7. Zakończył się III Kongres Zagranicznych Badaczy Dziejów Polski. Podsumowuje go dla nas prof. Andrzej Chwalba, „TwojaHistoria.pl” [dostęp 2018-06-20] (pol.).
  8. Minister Kultury powołał członków Rady Muzeum | Muzeum II Wojny Światowej, muzeum1939.pl [dostęp 2018-06-20] (pol.).
  9. Nominacje do Nagrody Identitas 2015. dorzeczy.pl, 2015-11-13. [dostęp 2018-01-17].
  10. Laur Jagielloński - Uniwersytet Jagielloński, www.uj.edu.pl [dostęp 2018-06-20] (pol.).
  11. Historyk Andrzej Chwalba laureatem Nagrody im. Klemensa Bąkowskiego, „Onet Kultura”, 10 kwietnia 2018 [dostęp 2018-06-20] (pol.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]


Poprzednik
Maciej Salamon
Dziekan Wydziału Historycznego UJ
1996–1999
Następca
Piotr Kaczanowski