Anna Danuta Szyfer
![]() Uroczystość obchodów 80-lecia urodzin prof. Anny Szyfer | |
Państwo działania | |
---|---|
Data i miejsce urodzenia | |
Data i miejsce śmierci | |
profesor nauk humanistycznych | |
Specjalność: antropologia miasta, etnografia Polski | |
Alma Mater | |
Doktorat | |
Habilitacja | |
Profesura | |
Odznaczenia | |
![]() |
Anna Danuta Szyfer (ur. 22 października 1931 w Warszawie, zm. 24 lipca 2018 w Olsztynie[1]) – polska dialektolożka i etnografka, badaczka tradycyjnej kultury Warmii i Mazur, związana z Instytutem Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Prof. dr hab. nauk humanistycznych o specjalności antropologia miasta, etnografia Polski[1][2].
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Urodziła się w rodzinie inteligenckiej, związanej z podwarszawską miejscowością Gołąbki. Rodzice to Wanda (z domu Alwast) i Stefan Szyfer, kierownik księgowości[3]. W 1950 roku zdała maturę i podjęła studia na Uniwersytecie Warszawskim na kierunku polonistyka, specjalizacja dialektologia. Podczas studiów na polonistyce uczęszczała na zajęcia prowadzone przez etnolożkę prof. Annę Kutrzebę-Pojnarową. W latach 1953–1954 uczestniczyła w seminariach prowadzonych przez prof. Kazimierza Dobrowolskiego w Krakowie. Pracę magisterską Słownictwo pasterskie Tatr i Podhala przygotowała pod kierunkiem prof. Witolda Doroszewskiego, obroniła ją w 1960 roku[3]. Po ukończeniu studiów podjęła pracę w Instytucie Historii Kultury Materialnej Polskiej Akademii Nauk. Następnie w ramach nakazu pracy została skierowana do pracy w liceum ogólnokształcącym w Ostrowi Mazowieckiej jako nauczycielka języka polskiego. W latach 1955–1961 pracowała w Muzeum Kultury i Sztuki Ludowej w Warszawie. W latach 1961–1967 współpracowała z Pracownią Dialektologii Zakładu Językoznawstwa Polskiej Akademii Nauk, zbierając hasła do słownika gwar Warmii i Mazur. W 1967 roku rozpoczęła pracę w Ośrodku Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie, a w latach 1970–1980 pełniła funkcję zastępcy dyrektora do spraw naukowych[4].
W 1968 roku uzyskała stopień doktora nauk humanistycznych w zakresie etnografii na podstawie pracy Tradycyjna astronomia i meteorologia na Mazurach, Warmii i Kurpiach i jej współczesne przeobrażenia[1] napisanej pod kierunkiem prof. A. Kutrzeby-Pojnarowej. W 1977 uzyskała stopień doktora habilitowanego na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza na podstawie pracy Przemiany społeczno-kulturowe na wsi warmińskiej w latach 1945–1970 (Olsztyn 1971)[1][4]. W 1984 roku objęła stanowisko docenta w Instytucie Etnologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza[5]. W 1987 roku uzyskała tytuł profesora[2] w oparciu o pracę Społeczność i kultura małego miasta. Studium na przykładzie Rynu (Olsztyn 1986). W latach 1984–1998 kierowała Zakładem Etnologii Polski. W 2002 roku przeszła na emeryturę[4]. Pracowała na stanowisku profesora w Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej na Wydziale Historycznym Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, w Collegium Da Vinci oraz w Wyższej Szkole Nauk Humanistycznych i Dziennikarstwa w Poznaniu[2][4].
Zmarła 24 lipca 2018 roku w Olsztynie[1][6][7]. Została pochowana w grobowcu rodzinnym na Cmentarzu Prawosławnym w Warszawie, w części katolickiej[8].
Działalność naukowa
[edytuj | edytuj kod]Zainteresowania naukowe dotyczyły zagadnień związanych z: procesami społeczno-kulturowymi na Ziemiach Zachodnich i Północnych, zachowanymi elementami kultury typu ludowego i ich przemian, procesów tożsamości na pograniczach kulturowych, aktywności kulturalnej wsi, tożsamości małych miast. Prowadziła badania terenowe na obszarze Podhala, Pogórza, Kurpiowszczyzny, Powiśla, Warmii i Mazur, Śląska Cieszyńskiego i Podlasia. Współpracowała z Polskim Atlasem Etnograficznym.
O badaniach terenowych pisała tak:
„Rozumieć – to dobrze poznać, precyzyjnie zinterpretować i zawsze widzieć problem z pozycji nie tylko badacza, ale i tego, który jest podmiotem naszej rozmowy”[9]
Badawczo najdłużej związana była z Warmią, której poświęciła swoje najważniejsze publikacje w dorobku. Jedna z nich dotyczyła warmińskiej wsi Woryty[10], w której miała dom[11].
Publikowała m.in. w czasopismach „Rocznik Olsztyński”, „Komunikaty Mazursko-Warmińskich”[12], „Lud”, „Przegląd Zachodni”. Współpracowała z redakcją czasopisma „Słowo na Warmii i Mazurach”, które ukazywało się w latach 1952–1982 jako dodatek niedzielny do „Słowa Powszechnego”[13].
W 2002 roku ukazała się publikacja Szkice etnologiczne dedykowane Profesor Annie Szyfer (Wydawnictwo Poznańskie) pod redakcją Andrzeja Brencza, wydana z okazji 70-lecia A. Szyfer.
Działalność dydaktyczna
[edytuj | edytuj kod]Wypromowała 8 doktorów[2], 96 magistrantów i 26 licencjatów. Przez wiele lat prowadziła zajęcia dydaktyczne w ramach przedmiotów „Etnografia Polski” i „Teorie kultury ludowej”[8].
Działalność społeczna
[edytuj | edytuj kod]Była członkinią Towarzystwa Rozwoju Ziem Zachodnich, Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego, Związku Harcerstwa Polskiego[12], Oddziału Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w Poznaniu[14], Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Komitetu Nauk Etnologicznych I Wydziału Nauk Społecznych Polskiej Akademii Nauk[2], Rady Naukowej Instytutu im. Oskara Kolberga w Poznaniu[15].
Nagrody i wyróżnienia
[edytuj | edytuj kod]- Srebrny Krzyż Zasługi
- Złota Odznaka honorowa „Zasłużony dla Warmii i Mazur”
- Nagroda im. Oskara Kolberga „za zasługi dla kultury ludowej”, 2016[16]
Publikacje
[edytuj | edytuj kod]- Niektóre wnioski z materiałów językowych, Wrocław 1959
- Materiały do językowego zróżnicowania terenu Kurpiowskiej Puszczy Zielonej, Wrocław – Warszawa 1962
- Słownictwo pasterskie Tatr i Podhala, Wrocław 1962
- Z badań nad tradycyjną wiedzą ludową z zakresu astronomii oraz meteorologii na wsi mazurskiej i warmińskiej na przełomie 19 i 20 w., Olsztyn 1962
- Słownictwo zwierząt w gwarach Mazur i Warmii, Olsztyn 1963
- Tradycyjne wierzenia i zwyczaje okresu Bożego Narodzenia na Warmii, Olsztyn 1965
- Zwyczaje, obrzędy i wierzenia Mazurów i Warmiaków, seria: Rozprawy i Materiały Ośrodka Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie, Olsztyn 1968
- Współczesne przeobrażenia kultury tradycyjnej wsi Mazur i Warmii, Łódź 1968
- Tradycyjna astronomia i meteorologia ludowa na Mazurach, Warmii i Kurpiach i jej współczesne przeobrażenia, serie: Rozprawy i Materiały Ośrodka Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie nr 27, Olsztyn 1969
- Relacja z podróży po Mazurach sprzed 100 lat, Olsztyn 1970
- Badania nad procesami integracji kulturowo-społecznej na Mazurach i Warmii, Wrocław – Poznań 1971
- Przemiany społeczno-kulturowe na wsi warmińskiej w latach 1945–1970, Olsztyn 1971
- Społeczność i kultura małego miasta: studium na przykładzie Rynu, serie: Rozprawy i Materiały Ośrodka Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie, Olsztyn 1986
- Warmiacy: studium tożsamości, Poznań 1996
- Jest taka wieś – typowa czy inna?, Wągrowiec 2000
- Ludzie pogranicza. Kulturowe uwarunkowania osobowości, Poznań 2005
- Zapisane w pamięci, seria: Prace Komisji Etnograficznej, Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk t. 3, Poznań 2006
- Aktywność kulturalna wsi polskiej – wczoraj, dzisiaj, jutro, Poznań 2010
- Kulturowe światy wsi polskiej: eseje, Poznań 2017
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e f g Zmarła Prof. zw. dr hab. Anna Szyfer. etnologia.amu.edu.pl. [dostęp 2019-07-26].
- ↑ a b c d e f Prof. Anna Danuta Szyfer, [w:] baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2018-10-19] .
- ↑ a b Anna Weronika Brzezińska , Anna Danuta Szyfer (1931-2018), „Lud”, 102, 2018, s. 540, ISSN 0076-1435 .
- ↑ a b c d Anna Weronika Brzezińska , Anna Danuta Szyfer (1931-2019), „Lud”, 102, 2018, s. 541, ISSN 0076-1435 .
- ↑ Andrzej Brencz , O jubilatce i tomie jej dedykowanym słów kilka, [w:] Andrzej Brencz (red.), Szkice etnologiczne dedykowane Profesor Annie Szyfer, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2002, s. 9–10, ISBN 83-7177-094-4 .
- ↑ Nekrolog [online], 30 lipca 2018 .
- ↑ Nekrolog [online], 28 lipca 2018 .
- ↑ a b Anna Weronika Brzezińska , Anna Danuta Szyfer (1931-2018), „Lud”, 102, 2018, s. 542, ISSN 0076-1435 .
- ↑ Anna Szyfer , Zapisane w pamięci, t. 3, seria: Prace Komisji Etnograficznej Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Poznań: Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 2006, s. 5, ISBN 83-7063-483-4 .
- ↑ Jest taka wieś – typowa czy inna?, Wągrowiec 2000.
- ↑ Filip Wróblewski , Anna Szyfer (1931-2018). Pod lasem, ostatni dom po prawej, „Dziedzictwo kulturowe wsi”, 2, 2018, s. 317–318, ISSN 2544-6401 .
- ↑ a b Anna Szyfer , Leksykon kultury Warmii i Mazur [online] .
- ↑ Leksykon kultury Warmii i Mazur [online] .
- ↑ Wspominaliśmy prof. Annę Szyfer [online] .
- ↑ Instytut im. Oskara Kolberga.
- ↑ Nagroda im. Oskara Kolberga „za zasługi dla kultury ludowej”, 2016.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Brencz A. (2002), Szkice etnologiczne dedykowane Profesor Annie Szyfer. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.
- Anna Szyfer (2009), w: J. Bednarski, P. Fabiś (red.), Etnologia uniwersytecka w Poznaniu 1919-2009, s. 102–103. Poznań: NEWS – Witold Nowak.
- Brzezińska A. W., Chwieduk, A. (2012). Anna Szyfer. O rzeczach ważnych, których można nauczyć się od Pani Profesor. „Twórczość Ludowa. Kwartalnik Stowarzyszenia Twórców Ludowych”, 304 (73), 27-30.
- Brzezińska A. W. (2018), Anna Danuta Szyfer (1931-2018), „Lud”, 102, s. 539–544.
- Wróblewski F. (2018), Anna Szyfer (1931-2018). Pod lasem, ostatni dom po prawej, „Dziedzictwo kulturowe wsi”, 2, s. 315–318.
- Polscy etnografowie
- Wykładowcy Wydziału Historycznego Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
- Laureaci Nagrody Kolberga
- Absolwenci Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego
- Urodzeni w 1931
- Zmarli w 2018
- Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi
- Odznaczeni odznaką honorową „Zasłużony dla Warmii i Mazur”
- Ludzie urodzeni w Warszawie