Atawizm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Atawizm (łac. atavus – przodek) – regresja ewolucyjna, pojawienie się u danego organizmu nietypowych dla niego cech bądź zachowań, charakterystycznych dla jego odległych przodków.

Atawizmem nazywa się również cechy anatomiczne oraz instynkty, które w formie szczątkowej bądź nawet pełnej okazują się organizmom nieprzydatne, lecz były potrzebne ich przodkom. Szczególnie widoczne jest to u człowieka, jako że drastyczna zmiana warunków ludzkiego życia zaszła niezmiernie szybko (w ewolucyjnej skali czasu), natomiast ludzka natura kształtowała się przez setki tysięcy lat w warunkach zupełnie innych, wymagających konkretnych cech, co zdążyło utrwalić je w człowieku genetycznie.

Tak zdefiniowany atawizm będzie towarzyszyć ludziom prawdopodobnie już zawsze, ponieważ warunki nowoczesnej cywilizacji powodują znaczne spowolnienie ewolucji biologicznej, pozwalając na zachowanie dowolnych cech; mało która cecha bowiem poważnie zagraża dziś prokreacji.

W XIX wieku Cesare Lombroso sformułował pseudonaukową teorię o związku atawizmów z "niższą rasą" i cechami przestępców. Silnie rozwinięte łuki brwiowe, duża żuchwa, długie ręce, nadmierne owłosienie ciała miały być wyznacznikami genetycznej/rasowej niższości.

Przykłady[edytuj]

U człowieka:

  • dodatkowe brodawki sutkowe,
  • szczątkowy ogon[1],
  • wybitnie silnie rozwinięte owłosienie na całym ciele lub na twarzy i plecach (hipertrichoza),
  • owłosienie w rozwoju zarodkowym,
  • odruch czepny u noworodków,
  • nadmiernie rozwinięte kły,
  • wykształcenie pazurów zamiast paznokci.

U zwierząt:

  • trójpalczaste konie,
  • wilczy ząb u koni,
  • szczątkowe kończyny tylne (do 1 m długości) u wielorybów (długopłetwiec Megaptera novaeangliae).

U roślin:

  • liście zamiast cierni u kaktusów,
  • występowanie wici u plemników roślin z klasy sagowców i rodzaju miłorząb (Ginkgo)

Przypisy

  1. Bergman i inni: Persistence of the Tail (ang.). W: Anatomy Atlases [on-line]. [dostęp 15 kwietnia 2011].

Bibliografia[edytuj]

Powiązane[edytuj]

 Zobacz też: Narząd szczątkowy.