To jest dobry artykuł

Barbara Rokemberg

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Barbara
z Bożej łaski księżna raciborska[1]
księżna raciborska, karniowska i rybnicka
Okres panowania od 1451
do 1463
Jako żona Mikołaja V
Poprzedniczka Małgorzata Klema z Lgoty
Następczyni Małgorzata z Szamotuł
księżna pszczyńska
Okres panowania od 1452
do 1462
Poprzednik Mikołaj V
Następca Jan IV
Dane biograficzne
Dynastia Rokembergowie
Data urodzenia XV wiek
Data śmierci po 12 listopada 1463
Mąż Wilhelm Willandt
Mąż Jerzy Orient
Dzieci Anna Orientówna
Mąż Mikołaj V Karniowski
Dzieci Małgorzata karniowska
Mikołaj karniowski

Barbara Rokemberg, Barbara Orientowa (zm. po 12 listopada 1463) – krakowska mieszczka pochodząca z rodu Rokembergów, księżna raciborska, karniowska i rybnicka od 1451, pani na Pszczynie w latach 1452-1462.

Pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

Barbara pochodziła z patrycjuszowskiej rodziny Rokembergów. Jej nazwisko rodowe (odmiejscowe, wywodzące się od miasta Rockenberg w Górnej Hesji[2]) zapisywano również w formach Rokenberg, Rockenberg, Rokembarg, Rokembark[3], Rokemberk i Rokemborg, w formie żeńskiej Rokemborgowa[2]. Nie są znane imiona ani jej ojca, ani matki, wywodzącej się z krakowskiego rodu Weynrichów (Weinrichów). Braćmi Barbary byli scholastyk krakowski i rektor Uniwersytetu Krakowskiego Kasper oraz Hieronim[3].

Małżeństwa i potomstwo[edytuj | edytuj kod]

Jej pierwszym mężem został ławnik i rajca krakowski Wilhelm Willandt, występujący w dokumentach w latach 1417-1436[4].

Po owdowieniu Barbara wyszła ponownie za mąż za kupca Jerzego Orienta z rodziny o śląskich korzeniach[5], rajcę krakowskiego w latach 1427-1445[5][6], wdowca po nieznanej bliżej Katarzynie. Drugie małżeństwo było krótkotrwałe[7]. Jedyną znaną córką z tego związku była Anna Orientówna, która poślubiła mieszczanina Jana Stancza[8], a po jego śmierci szlachcica Jakuba Obulca (Obulcza) z Bronocic herbu Odrowąż, podczaszego krakowskiego[3][9]. Drugi mąż Barbary Rokemberg zmarł między wrześniem 1445 a majem 1448[7].

Przed 10 marca 1451 Barbarę Orientową poślubił książę karniowski i rybnicki Mikołaj V z opawsko-raciborskiej linii Przemyślidów. Mikołaj był wdowcem po Ślązaczce Małgorzacie z Lgoty[4], zatem Barbara była kolejną księżną niedynastycznego pochodzenia. Związki śląskich Przemyślidów z niżej urodzonymi małżonkami były niemal tak często spotykane jak z osobami dynastycznego pochodzenia. Nierówne stanem małżeństwa zawierano wcześniej jednak przede wszystkim z przedstawicielami elity możnowładczej (czeskiej i polskiej), nie zaś mieszczańskiej[10]. Przypuszczalnie więc przyczyną związku Mikołaja V z zamożną, ale zbyt nisko urodzoną mieszczką był zamiar podreperowania książęcego skarbca[11]. Z trzeciego małżeństwa Barbary, które nie trwało nawet 2 lat, pochodziło dwoje dzieci: zmarły w dzieciństwie i pochowany w katedrze wawelskiej Mikołaj oraz Małgorzata (Machna), żona księcia zatorskiego Kazimierza II[4].

Działalność[edytuj | edytuj kod]

Po śmierci trzeciego męża, która nastąpiła już 22 grudnia 1452, Barbara Rokemberg objęła w posiadanie oprawę wdowią[11]. Była drugą kobietą, po swojej teściowej Helenie[12], udzielnej pani na Pszczynie latach 1424-1449/1450[13][14][15], która sprawowała samodzielne rządy w ziemi pszczyńskiej. Oprawa wdowia, zagwarantowana księżnej Helenie w dokumencie wystawionym w 1407, obejmowała prawdopodobnie całą kasztelanią pszczyńską (Pszczynę z zamkiem oraz Mikołów i Bieruń wraz z okolicznymi wioskami)[13].

W 1454 księżna Barbara jako pani na Pszczynie gościła w swoim mieście oprawnym królową Polski Elżbietę Rakuszankę[11]. W tym samym roku szwagier Barbary, książę Wacław II, próbował siłą przejąć władzę w jej włościach, wyruszając zbrojnie na Pszczynę. Ostatecznie objął rządy opiekuńcze w imieniu nieletnich dzieci zmarłego Mikołaja. Po śmierci szwagra, która nastąpiła w 1456, Barbara odzyskała pełnię władzy nad dobrami oprawnymi. W 1457 jako księżna raciborska sprawująca władzę nad ziemią pszczyńską zawarła układ z królem polskim Kazimierzem Jagiellończykiem, dotyczący wzajemnej rezygnacji z napadów zbrojnych na ziemie będące we władaniu drugiej strony umowy[12]. Po pożarze z 1458, w którym Pszczyna niemal całkowicie spłonęła[14], księżna Barbara uczestniczyła w odbudowie miasta m.in. wydając nieznane bliżej przywileje[16].

W 1462 księżna Barbara została wygnana do Krakowa przez swojego pasierba Jana IV[11], który z pomocą przebranych za kobiety rycerzy opanował miasto, zmuszając swoją macochę do ucieczki i aresztując jej brata Hieronima[17]. Szybkie opanowanie Pszczyny przez młodego księcia ułatwiał fakt, że pomimo posiadania zamku samo miasto nie było obwarowane[14]. Ostatni raz osoba Barbary wymieniona jest w aktach krakowskich 12 listopada 1463[8]. W roku 1464 jej pasierbowie dokonali podziału ziem, w tym pszczyńskiej oprawy wdowiej Barbary, którą otrzymał młodszy z braci, Wacław[12].

Przy dokumencie z 18 lutego 1462, wystawionym w Krakowie, do XIX wieku zachowała się heraldyczna pieczęć księżnej Barbary, odciśnięta w czerwonym wosku. Na czteropolowej tarczy herbowej, skwadrowane z nieukoronowanym orłem, umieszczono pola na wzdłuż przedzielone. W otoku widoczny był minuskułowy napis z tytulaturą księżnej, częściowo zatarty: sigillum barbara ducissa rath...[18].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Barbara Dei gracia Ducissa Rathiboriensis. Franciszek Piekosiński (red.): Monumenta medii aevi historica res gesta Poloniae illustrantia. T. VII: Codicis diplomatici civitatis cracoviensis (1257-1506). Cracoviae: Sumptibus Academiae Litterarum Cracoviensis; apud Bibliopolam Societatis Librariae Polonicae, 1882, s. 596.
  2. a b Aleksandra Cieślikowa, Maria Malec, Kazimierz Rymut (red.): Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego (opr. Zygmunt Klimek). Kraków: 1997. ISBN 83-85579-14-1.
  3. a b c Maria Michalewiczowa: Rokenberg Kasper. W: Emanuel Rostworowski (red.): Polski Słownik Biograficzny. T. XXXI. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1988-1989, s. 520-522.
  4. a b c Jan Długosz: Roczniki czyli Kroniki sławnego Królestwa Polskiego. Księga 12: 1445–1461. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 168, przyp. 161-162 na s. 168. ISBN 978-83-01-16077-7.
  5. a b Krystyna Pieradzka: Związki Długosza z Krakowem. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1975, s. 63.
  6. Marcin Starzyński: Krakowska rada miejska w średniowieczu. Kraków: Wydawnictwo Towarzystwa Naukowego Societas Vistulana, 2010, s. 268.
  7. a b Anna Skolimowska (wyd.): Corpus epistularum Nicolai Seraphin zupparii Cracoviensis (1437-1459). T. 1. Kraków: Wydawnictwo Towarzystwa Naukowego Societas Vistulana, 2006, s. 45-46, przyp. 2. ISBN 83-88385-86-0.
  8. a b Stanisław Krzyżanowski. Morsztynowie w XV wieku. „Rocznik Krakowski”. I, s. 338, przyp. 3 na s. 338, 1898. 
  9. Zofia Leszczyńska-Skrętowa: Bronocice. W: Jerzy Wiśniewski, Zofia Leszczyńska-Skrętowa, Franciszek Sikora, Jacek Laberschek: Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu. Małopolska. Województwo Krakowskie: Borek - Ciecień. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1985, s. 215. ISBN 83-04-01840-3. [dostęp 2014-07-06].
  10. Rafał Prinke, Andrzej Sikorski. Małgorzata z Felbrigg. Piastówna cieszyńska na dworze Ryszarda II króla Anglii. „Roczniki Historyczne”. LXVII, s. 128, 2001. ISSN 83-7063-325-0. 
  11. a b c d Piotr Drzyzga: Mikołaj i Barbara (pol.). Śląskie klimaty (kultura.wiara.pl), 2012-08-15. [dostęp 2014-07-07].
  12. a b c Wiesław Lesiuk, Ewa Dawidejt-Jastrzębska (red.): Dzieje parafii Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Bziu na tle historii ziemi pszczyńskiej. Opole, Jastrzębie Zdrój: Towarzystwo Miłośników Ziemi Jastrzębskiej, Państwowy Instytut Naukowy Instytut Śląski w Opolu, 2003, s. 29. ISBN 83-7126-170-5.
  13. a b Andrzej Złoty: Powiat pszczyński w dawnej kartografii. Pszczyna: Starostwo Pszczyńskie, 2006, s. 84. ISBN 83-60367-14-0.
  14. a b c Małgorzata Kaganiec: Herby i pieczęcie miast górnośląskich. Boguszowice, Chwałowice, Katowice, Mikołów, Murcki, Pszczyna, Radlin, Rybnik, Rydułtowy, Szopienice, Żory. Katowice: Muzeum Śląskie, 2002, s. 33.
  15. Jan Kantyka (red.): Tychy. Zarys rozwoju miasta i powiatu. Katowice: Śląski Instytut Naukowy, 1975, s. 60.
  16. Jerzy Polak: Działalność gospodarcza książąt i panów pszczyńskich od XV do początku XX wieku. W: Maria Lipok-Bierwiaczonek (red.): Śląskie prace etnograficzne. T. 3: Ziemia pszczyńska. Katowice: Muzeum Śląskie, 2007, s. 53. ISBN 978-83-60353-27-1.
  17. Piotr Drzyzga: Śląski Odys i jego brat (pol.). Śląskie klimaty (kultura.wiara.pl), 2012-09-01. [dostęp 2014-07-07].
  18. Franciszek Piekosiński (red.): Monumenta medii aevi historica res gesta Poloniae illustrantia. T. VII: Codicis diplomatici civitatis cracoviensis (1257-1506). Cracoviae: Sumptibus Academiae Litterarum Cracoviensis apud Bibliopolam Societatis Librariae Polonicae, 1882, s. 597.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Długosz J., Roczniki czyli Kroniki sławnego Królestwa Polskiego. Księga 12: 1445–1461, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2009, ​ISBN 978-83-01-16077-7​, s. 167–168.
  • Drzyzga P.: Mikołaj i Barbara (pol.). kultura.wiara.pl, 2012-08-15. [dostęp 2014-07-01].
  • Drzyzga P.: Śląski Odys i jego brat (pol.). kultura.wiara.pl, 2012-09-01. [dostęp 2014-07-03].
  • Krzyżanowski S., Morsztynowie w XV wieku, (w:) "Rocznik Krakowski", t. I, Towarzystwo Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, Kraków 1898, s. 338–340.