Henryk I Starszy z Podiebradów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Henryk I z Podiebradów
ilustracja
książę ziębicki, oleśnicki i wołowski, hrabia kłodzki
Dane biograficzne
Dynastia Podiebradowie
Data urodzenia 15 maja 1448
Data i miejsce śmierci 24 czerwca 1498
Kłodzko
Ojciec Jerzy z Podiebradów
Matka Kunegunda ze Šternberka
Żona Urszula Brandenburska
Dzieci Albrecht Podiebradowicz
Karol I Podiebradowicz
Jerzy Podiebradowicz

Henryk I z Podiebradów (Starszy) (ur. 15 maja 1448, zm. 24 czerwca 1498, Kłodzko) – książę ziębicki i hrabia kłodzki od 1465 (do 1471 z bratem Wiktorynem), władca na Podiebradach w latach 1471-1495, od 1495 książę oleśnicki i wołowski.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Dzieciństwo i młodość[edytuj | edytuj kod]

Był czwartym dzieckiem i najmłodszym z trzech synów husyckiego króla czeskiego Jerzego z Podiebradów oraz Kunegundy z Šternberka. W wieku siedmiu lat 15 kwietnia 1455 został zaręczony z córką wojewody siedmiogrodzkiego Mikołaja Ujlaki – Hieronimą. Planowane małżeństwo miało zapewnić rodowi wpływy na Węgrzech, jednak zmiana kursu politycznego skłoniła Jerzego do zerwania zaręczyn i zawarcia w imieniu syna 25 listopada 1460 układu przedmałżeńskiego z Urszulą Brandenburską, córką elektora Albrechta III Achillesa Hohenzollerna.

7 grudnia 1462 Henryk wraz z rodzeństwem został podniesiony przez cesarza Fryderyka III do godności księcia Rzeszy, co umożliwiło nadanie mu przez ojca w dniu 16 grudnia 1465 r. - pomimo niedynastycznego pochodzenia - księstwa ziębickiego i hrabstwa kłodzkiego (wspólnie z braćmi Boczkiem z Kunstatu i Wiktorynem).

W 1466 r. przed Henrykiem stanęła możliwość zrobienia błyskotliwej kariery kościelnej i to pomimo zaręczyn z Urszulą Brandenburską. Dzięki staraniom ojca uzyskał on mianowicie nominację kapituły praskiej na stanowisko arcybiskupa i tylko dzięki mocnemu oporowi wrogiego królowi husyckiemu papieża Pawła II kandydatura ta nie przeszła.

Działalność za życia ojca[edytuj | edytuj kod]

W kolejnych latach Henryk, w przeciwieństwie do starszego brata Wiktoryna zaangażowanego głównie na Śląsku, wziął czynny udział w polityce ojca, zmagając się z opozycją katolików w królestwie. Dzięki temu na kilka miesięcy został zarządcą Czech – pilnując m.in. sprawy następstwa tronu po śmierci ojca 22 marca 1471, opowiadając się za kandydaturą Władysława Jagiellończyka. Współpraca z nowym królem zaowocowała dwa lata później przejściem Henryka na katolicyzm.

Śmierć Jerzego z Podiebradów skłoniła dotychczasowych „braci niedzielnych” Henryka i Wiktoryna do podziału posiadanych posiadłości. Młodszy z braci został wtedy samodzielnie księciem ziębickim, hrabią kłodzkim, oraz właścicielem rodzinnych posiadłości skupionych wokół Podiebradów, zostawiając starszemu znacznie zasobniejsze księstwo opawskie.

Samodzielne rządy na Śląsku[edytuj | edytuj kod]

Objęcie samodzielnych rządów skłoniło Henryka do poszukania możliwości poszerzenia posiadanych posiadłości. W tym celu, korzystając z dobrych stosunków, jakie miał z suwerenem – Władysławem Jagiellończykiem, nabył w 1472 r. za 9000 guldenów dobra górnośląskie (Bytom, Gliwice, Koźle) należące do księcia oleśnickiego Konrada X Białego, z zachowaniem jednak dożywocia poprzedniego właściciela. Układ dodatkowo miał zostać podparty małżeństwem potomka Henryka – Albrechta III Achillesa z córką Konrada IX Czarnego Barbarą. Niestety zarówno projekt małżeński, jak i też przejęcie części Górnego Śląska nie powiodły się (pomimo że Henryk, jako spodziewany następca, odnowił w styczniu 1475 przywileje Bytomia i Gliwic), gdyż zwycięski w wojnie o koronę czeską z Jagiellonem Maciej Korwin (ostatecznie korony nie uzyskał, ale w korzystnym dla siebie pokoju zawartym w 1479 w Ołomuńcu zdobył Śląsk i Morawy) wymógł na księciu oleśnickim zerwanie układów, a w 1487 r. - przekazanie spornego terytorium jego naturalnemu synowi Janowi.

Niepowodzenia na Górnym Śląsku Henryk zrekompensował sobie nabyciem (w 1495 r.) w drodze zamiany za rodowe Podiebrady – księstwa oleśnickiego wraz z Wołowem, do którego dwa lata później dołączył dodatkowo księstwo ścinawskie.

Henryk I Starszy zmarł 24 czerwca 1498 w Kłodzku i został pochowany w miejscowym klasztorze obserwantów. Zwłoki księcia nie znalazły jednak tutaj wiecznego spoczynku, gdyż w 1558 r. w związku z reformacją zostały przeniesione do kościoła parafialnego.

Potomstwo[edytuj | edytuj kod]

9 lutego 1467 w Chebie Henryk I ożenił się z Urszulą Brandenburską (ur. 25 września 1450 , zm. 25 listopada 1508 r. we Wrocławiu), której olbrzymi posag wynoszący 20 000 guldenów umożliwił księciu późniejszą niezależność finansową. Ze związku tego urodziło się pięciu synów i trzy córki:

  1. Albrecht (ur. 2 sierpnia 1468 , zm. 12 lipca 1511 r.) - książę ziębicko-oleśnicki, ożeniony z Salomeą, księżniczką żagańską i głogowską, córką Jana Szalonego.
  2. Jerzy (ur. 2 października 1470 , zm. 10 listopada 1502 r.) - książę ziębicko-oleśnicki, ożeniony z Jadwigą księżniczką żagańską i głogowską, córką Jana Szalonego.
  3. Jan (ur. 23 czerwca 1472 , zm. 7 sierpnia 1472 r.).
  4. Małgorzata (ur. 25 sierpnia 1473 , zm. 28 czerwca 1530 r.) - księżniczka ziębicka wydana za księcia Ernesta z dynastii askańskiej.
  5. Karol I (ur. 4 maja 1476 , zm. 21 maja 1536 r.) - książę ziębicki, ożeniony z Anną księżniczką żagańską i głogowską, córką Jana Szalonego.
  6. Ludwik (ur. 21 czerwca 1479 , zm. 27 kwietnia 1480 r.).
  7. Magdalena (ur. 25 stycznia 1482 , zm. 11 kwietnia 1513 r.) - księżniczka ziębicka.
  8. Zdena (ur. 3 czerwca 1483 , zm. 1522 r.) - księżniczka ziębicka, wydana za Ulryka von Hardecka.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Stefan Głogowski, Genealogia Podiebradów, Muzeum w Gliwicach, Gliwice 1997.
  • A. Herzig, M. Ruchniewicz, Dzieje Ziemi Kłodzkiej, DOBU Verlag, Oficyna Wydawnicza „Atut”, Hamburg-Wrocław 2006.
  • K. Bartkiewicz, Dzieje Ziemi Kłodzkiej w wiekach średnich, Ossolineum, Wrocław 1977.
  • M. Šandera, Jindřich I. Minsterberkský – První hrabě Kladský a jeho majetková základna, [w:] „Kladský Sborník” cz. 6, 2004, s. 7–19.