Bitwa pod Almansą

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bitwa pod Almansą
Wojna o sukcesję hiszpańską
Ilustracja
Bitwa pod Almansą (mal. Ricardo Balaca, 1862)
Czas 25 kwietnia 1707
Miejsce Almansa
Terytorium Hiszpania
Wynik zwycięstwo francusko-hiszpańskie
Strony konfliktu
(Burbonowie)
Bandera de España 1701-1760.svg Hiszpania,
Flag of Royalist France.svg Francja
(Habsburgowie)
Królestwo Wielkiej Brytanii Brytania,
Flag Portugal (1707).svg Portugalia,
Republika Zjednoczonych Prowincji Republika Holandii
Dowódcy
książę Berwick hrabia Galway
Siły
25 000 22 000
Straty
2 000-3 500 zabitych i rannych 5 000 zabitych i rannych,
7 000-12 000 wziętych do niewoli
Wojna o sukcesję hiszpańską

CarpiChiariCremonaKaiserswerthSanta MartaLuzzaraKadyksFriedlingenZatoka VigoSchmidmühlenHöchstädt an der DonauSpeyerbachDonauwörthVillingenBlenheimMalagaGibraltarBarcelona (I)Santa Cruz de TenerifeCabrita PointCassanoCalcinatoRamilliesTurynCastiglioneAlmansaDungenessLizard PointTulonOudenaardeCartagenaLilleWijnendaalMalplaquetDouai (I)La GudiñaAlmenarSaragossaBrihuegaVillaviciosaRio de JaneiroDenainDouai (II)

Bitwa pod Almansą – starcie zbrojne w dniu 25 kwietnia 1707 zaliczane do decydujących bitew podczas hiszpańskiej wojny sukcesyjnej.

Do historii przeszło jako „zapewne jedyna bitwa, w której wojskami angielskimi dowodził Francuz, a francuskimi – Anglik”[1]. Pod Almansą armia francusko-hiszpańska pod dowództwem księcia Berwicka[2] rozbiła wojska portugalsko-angielsko-holenderskie dowodzone przez hrabiego Galwaya (Gallowaya)[3], w wyniku czego większa część wschodniej Hiszpanii przeszła pod władzę Burbonów.

Wprowadzenie[edytuj]

Początkową bazę operacyjną kampanii wojsk sprzymierzonych w Hiszpanii założono w Alicante, gdzie poza tym otrzymano znaczne posiłki angielskie jeszcze przed podjęciem działań militarnych. 8 lutego 1707 do portu dotarły okręty floty angielskiej z transportem 3 pułków dragonów i 13 batalionów piechoty. Armia ta wstępnie przeszła do ofensywy mimo pewnego osłabienia sił spowodowanego wycofaniem kilku pułków przez arcyksięcia Karola dla działań defensywnych w Katalonii.

Działania poprzedzające[edytuj]

Z terytorium Królestwa Walencji wojska sprzymierzone pod wodzą hr. Galwaya i portugalskiego markiza das Minas[4] podjęły marsz na Madryt, niszcząc po drodze magazyny zaopatrzeniowe nieprzyjaciela i docierając w Murcji do miasta Villena.

18 kwietnia 1707 rozpoczęto oblężenie Villeny. 23 kwietnia w pobliżu, pod Almansą stanęła 25-tysięczna armia francusko-hiszpańska Berwicka, zagrażając liniom komunikacyjnym przeciwnika. Sprowokowany tym Galway wyruszył jej na spotkanie, decydując się na wcześniejszy atak przed nadejściem spodziewanych posiłków francuskich pod wodzą księcia Filipa Orleańskiego.

W skład silniejszej armii burbońskiej wchodziły jednakowo liczne oddziały francuskie (wśród nich Garde Écossaise) i hiszpańskie, a także regiment irlandzki. Wśród 22-tysięcznych wojsk przeciwnika[5] oprócz najliczniejszych Portugalczyków i Anglików były jednostki holenderskie, a także oddziały niemieckie i złożone z francuskich hugenotów.

Bitwa[edytuj]

Na polach pod Almansą obydwie armie rozwinęły naprzeciw siebie szyki w dwóch liniach na froncie długości 6,5 kilometra. Sprzymierzeńcy uszykowali tak 42 bataliony piechoty i 60 szwadronów kawalerii, ich przeciwnicy rozmieścili 50 batalionów pieszych i 81 szwadronów jazdy, rozporządzając przy tym niemal równą liczebnie artylerią[6]. Dysponując natomiast słabszą od przeciwnika jazdą, Galway przetasował ją z piechotą i ustawił na skrzydłach. W szyku wojsk Berwicka całą artylerię umieszczono w centrum razem z piechotą, zaś skrzydła obsadzone były wyłącznie kawalerią – na prawym hiszpańską, na lewym francuską.

Walka jazdy podczas hiszpańskiej wojny sukcesyjnej (mal. Jan van Huchtenburg)

Bitwę rozpoczęto o godz. 15:00 wymianą ognia artyleryjskiego. Jazda Berwicka dwukrotnie odrzucała jazdę Galwaya, lecz potem atakując jego lewe skrzydło, sama była skutecznie odpierana silnym ogniem piechoty nieprzyjaciela. Przed trzecim natarciem Berwick ściągnął z centrum drugą linię piechoty i umieścił ją za jazdą. Hiszpańska kawaleria z jego prawego skrzydła szarżując brawurowo, odrzuciła po raz trzeci jazdę Galwaya i wykorzystując luki między jego piechotą, przeniknęła na tyły. Piechota lewego skrzydła Galwaya atakowana frontalnie przez piechotę Berwicka, a z boków i z tyłu przez jazdę – uległa ostatecznie rozbiciu.

W kolejnej fazie bitwy zwycięska jazda Berwicka obeszła szyk przeciwnika i od tyłu dokonała uderzenia na jego prawe skrzydło, a następnie na centrum, któremu tymczasem udało się zepchnąć środek szyku francusko-hiszpańskiego w stronę Almansy. Kiedy Galway wprowadził swe odwody do ataku na centrum armii burbońskiej, Berwick rzucił do ataku masy francusko-hiszpańskiej kawalerii na osłabione szeregi angielsko-portugalskie, rozbijając także jazdę portugalską, która według świadków opuściła pole bitwy „z wielką prędkością”. Oddziały w centrum szyku zakończyły bój kapitulacją o godz. 17:00.

Podsumowanie[edytuj]

Była to bitwa przede wszystkim kawalerii, w której podczas ataków odegrała ona zasadniczą rolę i której waleczność oraz umiejętne wykorzystanie zdecydowało o wyniku starcia. Ponieważ Anglicy, Holendrzy i francuscy hugenoci Galwaya stawiali stosunkowo silny opór w centrum, jako jedną z istotnych przyczyn klęski stronników arcyksięcia wskazywano nadmierne wystawienie własnej flanki na manewry Berwicka. Ucieczkę jazdy portugalskiej tłumaczono później zamiarem ocalenia przynajmniej części szwadronów.

Straty[edytuj]

W pogromie jaki ostatecznie nastąpił, Galway (który sam został poważnie ranny w decydującym momencie bitwy) stracił 5 tysięcy zabitych i rannych oraz wiele tysięcy jeńców; w odwrocie utracono też niemal całą artylerię. Zwycięzcy zdobyli również 120 ze 137 sztandarów i cały tabor pozostawiony we Fuente la Higuera[7]. Uchodzące oddziały narażone były na pościg konnicy nieprzyjaciela – w dzień po bitwie do kapitulacji zmuszonych zostało kolejne 2 tysiące żołnierzy. Z całej armii jedynie 3,5 tysiąca zdołało ujść do Tortosy. Francuzi i Hiszpanie stracili łącznie od 2000 do 3500 żołnierzy w zabitych i rannych[8].

Skutki strategiczne[edytuj]

Zwycięstwo to w ogromnej mierze wywarło wpływ na wzrost nastrojów profrancuskich i na konsolidację Hiszpanii pod rządami Burbonów. Wraz z unicestwieniem głównej prohabsburskiej siły militarnej w Hiszpanii, Filip V odzyskał inicjatywę i przeszedł do ofensywy. Wkrótce potem, 8 maja w ręce Francuzów dostała się Walencja, 26 maja padła Saragossa, a 14 października zmuszona była skapitulować katalońska Lerida. Wcześniej, 4 października na pograniczu z Portugalią Francuzi i Hiszpanie zdobyli też po oblężeniu Ciudad Rodrigo. W niedługim czasie jedynymi sprzymierzeńcami arcyksięcia Karola na terytorium hiszpańskim pozostali jego zwolennicy w Katalonii i na Balearach[9]. Kolejnym, brzemiennym skutkiem politycznym była formalna likwidacja przez Filipa V Królestwa Walencji z jego statutową autonomią w ramach Aragonii.

Przypisy

  1. John Jules Norwich: The Middle Sea. A History of the Mediterranean. London: Chatto and Windus, 2007.
  2. Berwick był nieślubnym synem usuniętego króla Jakuba II, który na emigracji wstąpił do służby w armii francuskiej dochodząc do wysokich godności (Henry Morse Stephens: "Fitzjames, James" [w] Dictionary of National Biography. London: Smith, Elder and Co., 1885-1900)
  3. Właściwie Henry de Massue, markiz de Ruvigny (1648-1720) – francuski żołnierz i dyplomata, jako hugenota wstąpił do służby angielskiej za Wilhelma Orańskiego; tytuł hrabiego (earl) Galway uzyskał w 1697. W 1704 mianowany w Portugalii głównodowodzącym wojsk sprzymierzonych do czasu klęski pod Almansą.
  4. António Luís de Sousa (1644-1721) – hr. Prado i drugi z kolei markiz das Minas; mimo podeszłego wieku odegrał doniosłą rolę w działaniach zbrojnych sprzymierzonych podczas wojny sukcesyjnej na Półwyspie Iberyjskim. W kampanii towarzyszyła mu żona przebrana za mężczyznę, która poniosła śmierć podczas bitwy.
  5. W rozmaitych źródłach istotne różnice: Gaston Bodart wymienia 21 000 wojsk Berwicka i 16 000 sprzymierzonych (Militär-historisches Kriegs-Lexikon (1618–1905), Wien 1908, s. 151). Podawana jest też liczba po 33 tysiące żołnierzy dla obu wrogich armii (Mała encyklopedia wojskowa, dz. cyt.).
  6. G. Bodart podaje u sprzymierzonych tylko 53 szwadrony jazdy (5 tys. ludzi) oraz 24 działa, a u przeciwnika – 52 bataliony piesze (15 tys.) i 77 szwadronów kawalerii (6 tys.) z 20 działami (Militär-historisches Kriegs-Lexikon..., dz. cyt.).
  7. Według własnej relacji ks. Berwicka po bitwie (zob. Mémoires du maréchal de Berwick écrits par lui-même: Avec une suite abrégée depuis 1716, jusqu'à sa mort en 1734, Paris: Moutard, 1778) oprócz około 10 tys. jeńców wróg stracił 120 sztandarów, całą artylerię i tabor, podczas gdy całkowite straty własne oceniał na ok. 2000 ludzi.
  8. Współczesny historyk hiszpański zaniża straty nawet do 1500 ludzi (J. L. Cervera Torrejón: La Batalla de Almansa. 25 de abril de 1707, Valencia: Corts Valencianes, 2000).
  9. John Lynn: The French wars 1667–1714. The Sun King at war, Oxford 2002, s. 67.

Bibliografia[edytuj]

  • Franco Verdoglia: La guerra di successione spagnola (1701-1715). Roma: Edizioni Chillemi (cykl Storia Militare), 2008
  • Mała encyklopedia wojskowa. Warszawa: Wyd. Ministerstwa Obrony Narodowej, 1967, t. I, s. 23
  • Encyclopædia Britannica (wydanie XI). Cambridge: Cambridge University Press, 1911
  • José Luis Hernández Galvi: El arma secreta de los borbones. El inglés que decidió el trono de España [w] "Revista Historia de Iberia Vieja" nr 107 (2014), s. 56–61

Linki zewnętrzne[edytuj]