Rejestrator katastroficzny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Czarna skrzynka)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Na tę stronę wskazuje przekierowanie z „czarna skrzynka”. Zobacz też: inne znaczenia
Dave Warren – wynalazca „czarnej skrzynki” z jej prototypem
Rejestrator dźwięków w kokpicie

Rejestrator katastroficzny, (awaryjny) rejestrator parametrów lotu, rejestrator danych lotu, rekorder awaryjny, potocznie „czarna skrzynka” − urządzenie rejestrujące dane związane z lotem samolotu i zaprojektowane w sposób zwiększający możliwość przetrwania wypadku lotniczego. Zapis ten wykorzystywany jest w celu ustalenia przyczyn i przebiegu nienormalnego zachowania samolotu (w szczególności po katastrofie do badania jej przyczyn). Nie każdy rejestrator danych znajdujący się w samolocie jest „czarną skrzynką” (stosowane są też, na przykład, rejestratory serwisowe).

Historia[edytuj]

Pierwsze urządzenia rejestrujące parametry lotu montowano już podczas II wojny światowej, głównie w bombowcach. „Czarną skrzynkę” instalowaną obecnie w samolotach cywilnych wynalazł w Melbourne Australijczyk David Warren.

Opis techniczny[edytuj]

Rejestratory awaryjne konstruuje się tak, aby były zdolne przetrwać katastrofę. Aktualnie powinny one wytrzymać przeciążenia rzędu 3400 g (33 km/s²), a także zanurzenie na głębokość 6 kilometrów i temperaturę 1100 °C przez 60 minut[1]. Starsze modele zapisywały parametry lotu w postaci rowka żłobionego w przesuwającej się taśmie aluminiowej. Większość dzisiejszych rejestratorów katastroficznych współpracuje z taśmą magnetyczną. Najnowsze konstrukcje zapisują dane w układach scalonych (brak zawodnych części mechanicznych) i jest to od 300 do ponad 1000 różnych parametrów.

Wbrew nazwie obudowa „czarnej skrzynki” jest najczęściej malowana na pomarańczowo, żeby łatwiej było ją odszukać wśród szczątków samolotu. Czasem jest barwy żółtej lub czerwonej. Powinna mieć także urządzenie naprowadzające.

Rozmieszczenie rejestratorów w samolocie[edytuj]

Zwykle na pokładzie samolotu zainstalowane są: rejestrator danych lotu (FDR, od ang. flight data recorder) i rejestrator dźwięków w kokpicie[a] (CVR, od ang. cockpit voice recorder), umieszczone w przeciwległych krańcach kadłuba (CVR w okolicy dziobu i FDR w ogonie).

Procedura odczytu[edytuj]

Miejsce katastrofy zwykle bada specjalna komisja złożona z przedstawicieli linii lotniczych, których samolot uległ wypadkowi, przedstawicieli służb ratowniczych oraz innych (jeśli na przykład zachodzi podejrzenie, że katastrofa była wynikiem przestępstwa). Znalezione rejestratory katastroficzne są zabezpieczane, a następnie komisyjnie otwierane. Odczytane dane wraz z odtworzonymi rozmowami w kabinie pilotów pomagają ustalić przyczyny i przebieg wypadku. Komisja przedstawia raport, który opisuje przebieg zdarzeń, podaje przyczyny, wskazuje ewentualnych winnych oraz zaleca działania, jakie należy przedsięwziąć, aby tego typu katastrofa się nie powtórzyła.

Dzisiejszy rejestrator katastroficzny to zestaw urządzeń, których parametry są określone odpowiednimi przepisami – przykładowo dla statków powietrznych w Unii Europejskiej stosuje się EASA PART 23, 25 i 29. Przepisy te określają, jakie parametry, z jaką dokładnością i częstotliwością oraz przez jaki czas muszą być zapisywane dla danego typu statku powietrznego, w zależności od jego zastosowania.

Rejestrator pokładowy korzysta z szeregu źródeł informacji, którymi są czujniki i inne urządzenia bloku zbierania i porządkowania informacji, zwanego digital flight data acquisition unit (DFDAU, po polsku „szyfrator”[potrzebny przypis]), oraz urządzenia zapisującego informacje, zwanego digital flight data recorder (DFDR, po polsku nazywanego najczęściej „rejestratorem katastroficznym”[potrzebny przypis]).

W skład rejestratora katastroficznego coraz częściej wchodzi również rejestrator eksploatacyjny lub szybkiego dostępu (QAR, od ang. quick access recorder), ewentualnie w wersji z pamięcią półprzewodnikową (QAR SSQAR, od ang. solid-state quick access recorder). Pierwszy na świecie SSQAR skonstruowała w roku 1987 polska firma TTM (znana dziś jako ATM) i w latach 1988–1990 zainstalowano go we wszystkich samolotach PLL LOT, a następnie czeskich linii lotniczych[potrzebny przypis].

Zastosowanie[edytuj]

Obecnie „czarne skrzynki” montowane są nie tylko w samolotach wojskowych oraz cywilnych, ale także instaluje się je w pociągach, ciężarówkach i samochodach osobowych[2]. Dla przykładu, specjalnie przystosowana wersja SSQAR pracuje w wagonach warszawskiego metra[3].

Zobacz też[edytuj]

Uwagi

  1. inne nazwy: rejestrator rozmów w kokpicie, rejestrator głosów w kokpicie, rejestrator dźwięków/rozmów/głosów w kabinie pilotów

Przypisy

  1. How Black Boxes Work (ang.)
  2. Czarna skrzynka w samochodzie dla młodych kierowców. PRNews.pl. [dostęp 27 czerwca 2013].
  3. ATM-QR4 – Rejestrator. ATM. [dostęp 4 maja 2015].

Bibliografia[edytuj]

  • Edmund Klich: Bezpieczeństwo lotów: wypadki, przyczyny, profilaktyka. Puławy: Zakład Poligraficzny „Wisła”, 1998.
  • Ryszard Krystek: Zintegrowany system bezpieczeństwa transportu. Tom I. Diagnoza bezpieczeństwa transportu w Polsce. 2009. ISBN 978-83-206-1743-6.

Linki zewnętrzne[edytuj]