Przejdź do zawartości

Darownikowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Darownikowate
Pisauridae
Simon, 1890
Okres istnienia: eocen–dziś
56/0
56/0
Ilustracja
Darownik przedziwny
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

stawonogi

Gromada

pajęczaki

Rząd

pająki

Podrząd

Opisthothelae

Infrarząd

pająki wyższe

Parworząd

płytkowce

Nadrodzina

Lycosoidea

Rodzina

darownikowate

Zasięg występowania
Mapa występowania
Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons

Darownikowate (Pisauridae) – rodzina pająków z infrarzędu wyższych i parworzędu płytkowców. Kosmopolityczna. Obejmuje około 240 opisanych gatunków sklasyfikowanych w 47 rodzajach. W zapisie kopalnym znane są od eocenu.

Morfologia

[edytuj | edytuj kod]
Widok na przód prosomy u Euprosthenops bayaonianus

Pająki średnich i dużych rozmiarów[1]. Prosoma jest dłuższa niż szersza, w zarysie gruszkowata. Karapaks jest grzbietowo wysklepiony[2], o stosunkowo niskiej części głowowej[3], pozbawiony guzów czy kolców. Ośmioro oczu rozmieszczonych jest w dwóch szeregach, przy czym te w tylnym są większe niż te w przednim[2]. Oczy tylno-boczne leżą znacznie bardziej z tyłu niż tylno-środkowe i daleko od przednio-bocznych[2][3]. Odległości między poszczególnymi oczami danego szeregu są mniejsze niż u pogońcowatych[3]. Spośród par odnóży najkrótsza jest trzecia, a najdłuższa ostatnia. Wszystkie stopy mają trzy pazurki[2] i liczne, bezładnie rozmieszczone trichobotria[3]. Opistosoma (odwłok) jest dłuższa niż szersza i pozbawiona siteczka przędnego. Kądziołki przędne mają niewydłużone, zwyczajnie wykształcone człony. Nogogłaszczki samca w przeciwieństwie do Dolomedidae mają wykształconą dystalną apofizę tegularną, a nie zesklerotyzowane, okrągłe siodełko[2].

Rozprzestrzenienie

[edytuj | edytuj kod]

Rodzina kosmopolityczna[4], w Europie, w tym w Polsce reprezentowana tylko przez darownika przedziwnego[4][5].

Taksonomia i ewolucja

[edytuj | edytuj kod]
Charminus natalensis
Euprosthenopsis vuattouxi
Afropisaura ducis

Takson ten wprowadzony został w 1890 roku przez Eugène’a Simona na łamach „Annales de la Société Entomologique de France”[6]. W publikacji z 1898 roku autor ten zaliczył do Pisauridae trzy grupy: Pisauriea, Thalassieae i Dolomedeae, którym później nadano rangi podrodzin[7]. W 1967 roku Pekka T. Lehtinen na podstawie wyników badań morfologicznych wyodrębnił Dolomedinae do rangi osobnej rodziny[8], jednak klasyfikacji tej nie przyjęli późniejsi autorzy[4][9][10].

W XXI wieku monofiletyzm tak definiowanych darownikowatych zaczął być podważany przez wyniki molekularnych analiz filogenetycznych[2], takich jak te Steffena Bayera i Axela L. Schönhofera z 2013 roku[11], Majida Moradmanda i innych z 2014 roku[12], Daniele Polotow i innych z 2015 roku[13], Nicole L. Garrison i innych z 2016 roku[14], Marii J. Albo i innych z 2017 roku[15], Siddhartha Kulkarniego i innych z 2023 roku[16] czy Nicolasa A. Hazziego i Gustava Hormigi z 2023 roku[17]. Pojawiały się jednak także wyniki analiz molekularnych potwierdzające ich monofiletyzm, jak te Warda Wheelera i innych z 2017 roku[10], Rosy Fernández i innych z 2018 roku[18], Cheng Dongqianga i Williama H. Piela z 2018 roku[19], Luisa N. Piacentiniego i Martína J. Ramíreza z 2019 roku[20] czy Roberta J. Kallala i innych z 2021 roku[21]. Żadne z tych badań nie obejmowało jednak więcej niż ćwierci tradycyjnie zaliczanych do darownikowatych rodzajów. W 2025 roku bardziej szczegółowe analizy przeprowadziły zespoły Yu Kuangpinga i innych oraz Sary A. Morris i innych. Na podstawie uzyskanych wyników oba niezależnie dokonały wyniesienia Dolomedinae do rangi osobnej rodziny i zawężenia definicji darownikowatych[22][2].

Do rodziny należy około 240 opisanych gatunków sklasyfikowanych w 47 rodzajach[4][23]:

W wynikach analizy Morris i innych na drzewie uzyskanym metodą największej wiarygodności przy połączeniu dwóch metod sekwencjonowania darownikowate zajęły pozycję siostrzaną dla kladu obejmującego Trechaleidae, pogońcowate, Dolomedidae i rodzaj Hygropoda, tworząc z nimi klad siostrzany dla kladu obejmującego śpiesznikowate i Senoculidae. W obrębie darownikowatych Pisaurinae zajęły pozycję bazalną, a Helinae siostrzaną dla Thaumasiinae[22]. W wynikach analizy Yu i innych darownikowate zajęły pozycję siostrzaną dla kladu złożonego z Dolomedidae, Trechaleidae, pogońcowatych i rodzaju Blandinia. Czas rozejścia się linii ewolucyjnych darownikowatych i owego kladu oszacowano w tej analizie na przełom eocenu i oligocenu[2], jednak zapis kopalny omawianej rodziny sięga wczesnego eocenu[23].

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Barbara Baehr, Martin Baehr: Jaki to pająk?. Warszawa: MULTICO, 2008, s. 89. ISBN 978-83-7073-635-4.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 Kuang-Ping Yu, Ren-Chung Cheng, Charles R. Haddad, Akio Tanikawa, Brogan L. Pett, Luis N. Piacentini, Ho Yin Yip, Yuya Suzuki, Arnaud Henrard, Christina J. Painting, Cor J. Vink, Eileen A. Hebets, Mark S. Harvey, Matjaž Kuntner. Systematics and evolutionary history of raft and nursery-webspiders (Araneae: Dolomedidae and Pisauridae). „Zoologica Scripta”. 54 (3), s. 421-436, 2025. DOI: 10.1111/zsc.12719.
  3. 1 2 3 4 S. Almquist. Swedish Araneae, part 1 - families Atypidae to Hahniidae. „Insect Systematics & Evolution, Supplement”. 63, s. 255, 2005.
  4. 1 2 3 4 Family: Pisauridae Simon, 1890. [w:] World Spider Catalogue [on-line]. World Spider Catalog Association, 2025. [dostęp 2025-11-30].
  5. ↑ Wolfgang Nentwig, Theo Blick, Daniel Gloor, Ambros Hänggi, Christian Kropf: Europe - Country lists. [w:] Araneae. Spiders of Europe [on-line]. [dostęp 2025-11-30].
  6. ↑ E. Simon. Etudes arachnologiques. 22e Mémoire. XXXIV. Etude sur les arachnides de l'Yemen. „Annales de la Société Entomologique de France”. 10 (6), s. 77-124, 1890.
  7. ↑ E. Simon: Histoire naturelle des araignées. Deuxième édition, tome second. Paris: Roret, 1898, s. 193-380.
  8. ↑ Pekka T. Lehtinen. Classification of the cribellate spiders and some allied families, with notes on the evolution of the suborder Araneomorpha. „Annales Zoologici Fennici”. 4, s. 199-468, 1967.
  9. ↑ P. Sierwald. Morphology and homologous features in the male palpal organ in Pisauridae and other spider families, with notes on the taxonomy of Pisauridae (Arachnida: Araneae). „Nemouria, Occasional Papers of the Delaware Museum of Natural History”. 35, s. 1-59, 1990.
  10. 1 2 Ward C. Wheeler i inni, The spider tree of life: phylogeny of Araneae based on target-gene analyses from an extensive taxon sampling. Cladistics, wyd. 6, t. 33, 2017, s. 576-616, DOI: 10.1111/cla.12182.
  11. ↑ Steffen Bayer, Axel L. Schönhofer. Phylogenetic relationships of the spider family Psechridae inferred from molecular data, with comments on the Lycosoidea (Arachnida:Araneae). „Invertebrate Systematics”. 27, s. 53-80, 2013. DOI: 10.1071/IS12017.
  12. ↑ Majid Moradmand, Axel L. Schönhofer, Peter Jäger. Molecular phylogeny of the spider family Sparassidae with focus on the genus Eusparassus and notes on the RTA-clade and “Laterigradae.”. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 74, s. 48-65, 2014. DOI: 10.1016/j.ympev.2014.01.021.
  13. ↑ Daniele Polotow, Anthea Carmichael, Charles E. Griswold. Total evidence analysis of the phylogenetic relationships of Lycosoidea spiders (Araneae, Entelegynae). „Invertebrate Systematics”. 29 (2), s. 124-163, 2015. DOI: 10.1071/IS14041.
  14. ↑ Nicole L. Garrison, Juanita Rodriguez, Ingi Agnarsson, Jonathan A. Coddington, Charles E. Griswold, Christopher A. Hamilton, Marshal Hedin, Kevin M. Kocot, Joel M. Ledford, Jason E. Bond. Spider phylogenomics: Untangling the Spider Tree of Life. „PeerJ”. 4, 2016.
  15. ↑ Maria J. Albo, Leticia Bidegaray-Batista, Jesper Bechsgaard, Estevam L. Cruz da Silva, Trine Bilde, Fernando Pérez-Miles. Molecular phylogenetic analyses show that Trechaleidae and Lycosidae are sister groups. „Arachnology”. 17, s. 169-176, 2017. DOI: 10.13156/arac.2017.17.4.169.
  16. ↑ S. Kulkarni, H.M. Wood, G. Hormiga. Phylogenomics illuminates the evolution of orb webs, respiratory systems and the biogeographic history of the world's smallest orb-weaving spiders (Araneae, Araneoidea, Symphytognathoids). „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 186, 2023.
  17. ↑ Nicolas A. Hazzi, Gustavo Hormiga. Molecular phylogeny of the tropical wandering spiders (Araneae, Ctenidae) and the evolution of eye conformation in the RTA clade. „Cladistics”. 39, s. 18-42, 2023. DOI: 10.1111/cla.12518.
  18. ↑ Rosa Fernández, Robert J. Kallal, Dimitar Dimitrov, Jesús A. Ballesteros, Miquel A. Arnedo, Gonzalo Giribet, Gustavo Hormiga. Phylogenomics, diversification dynamics, and comparative transcriptomics across the spider tree of life. „Current Biology”. 28, s. 1489-1497, 2018. DOI: 10.1016/j.cub.2018.03.064.
  19. ↑ Dong-Qiang Cheng, William. H. Piel. The origins of the Psechridae: Web-building lycosoid spiders. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 125, s. 213-219, 2018. DOI: 10.1016/j.ympev.2018.03.035.
  20. ↑ Luis N. Piacentini, Martín J. Ramírez. Hunting the wolf: A molecular phylogeny of the wolf spiders (Araneae, Lycosidae). „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 136, s. 227-240, 2019. DOI: 10.1016/j.ympev.2019.04.004.
  21. ↑ Robert J. Kallal, Siddharth S. Kulkarni, Dimitar Dimitrov, Ligia R. Benavides, Miquel A. Arnedo, Gonzalo Giribet, Gustavo Hormiga. Converging on the orb: denser taxon sampling elucidates spider phylogeny and new analytical methods support repeated evolution of the orb web. „Cladistics”. 37, s. 298-316, 2021. DOI: 10.1111/cla.12439.
  22. 1 2 Sarah A. Morris, Nicolas A. Hazzi, Gustavo Hormiga. Molecular phylogenetics of nursery web spiders (Araneae: Pisauridae). „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 203, s. 1-13, 2025. DOI: 10.1016/j.ympev.2024.108247.
  23. 1 2 J.A. Dunlop, D. Penney, D. Jekel, A summary list of fossil spiders and their relatives, [w:] Natural History Museum Bern [online], World Spider Catalog, 2015 [dostęp 2016-03-15].
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Darownikowate&oldid=78807424”