Dzierżysław (województwo opolskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miejscowości w województwie opolskim. Zobacz też: inne znaczenia tego hasła.
Dzierżysław
Państwo  Polska
Województwo opolskie
Powiat głubczycki
Gmina Kietrz
Liczba ludności 615
Strefa numeracyjna 77
Kod pocztowy 48-130
Tablice rejestracyjne OGL
SIMC 0496018
Położenie na mapie gminy Kietrz
Mapa lokalizacyjna gminy Kietrz
Dzierżysław
Dzierżysław
Położenie na mapie powiatu głubczyckiego
Mapa lokalizacyjna powiatu głubczyckiego
Dzierżysław
Dzierżysław
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa opolskiego
Dzierżysław
Dzierżysław
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Dzierżysław
Dzierżysław
Ziemia50°02′47″N 17°57′52″E/50,046389 17,964444
Strona internetowa miejscowości

Dzierżysław (cz. Dršlav[1], niem. Dirschel[2]) – wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie głubczyckim, w gminie Kietrz.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Heinrich Adamy w swoim spisie nazw miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu zalicza nazwę miejscowości do grupy nazw patronomicznych i wyprowadza ją od staropolskiego (jak też staroczeskiego) imienia założyciela oraz pierwszego właściciela Dzierżysława[3]. Imię to złożone z dwóch członów „dzierży-” (trzymać) i „-sław” (sława) oznacza tego, „który posiada sławę”. Adamy wymienia jako najstarszą zanotowaną po łacinie nazwę miejscowości Dirslowice, podając jej znaczenie „Dorf des Dirislaw” (pol. wieś Dzierżysława)[3]. Pierwotna słowiańska nazwa została później przez Niemców fonetycznie zgermanizowana na Dirschel, tracąc swoje pierwotne znaczenie[3].

Historia[edytuj | edytuj kod]

W pobliżu Dzierżysławia odkryto w 2007 r. jedno z największych na Śląsku obozowisk kultury kultury magdaleńskiej[4].

Historycznie miejscowość leży na tzw. polskich Morawach, czyli na obszarze dawnej diecezji ołomunieckiej. Początkowo należała do Moraw i wydzielonego z nich księstwa opawskiego. Po wojnach śląskich znalazła się w granicach Prus i powiatu głubczyckiego. Pierwotnie była zamieszkała przez tzw. Morawców, jeszcze w XVII wieku językiem kazań był język morawski (gwary laskie)[5], na początku XX wieku była już niemieckojęzyczna. Do głosowania podczas plebiscytu na Górnym Śląsku uprawnionych było w Dzierżysławiu 1226 osób, z czego 885, ok. 72,2%, stanowili mieszkańcy (w tym 867, ok. 70,7% całości, mieszkańcy urodzeni w miejscowości). Oddano 1216 głosów (ok. 99,2% uprawnionych), w tym 1216 (100%) ważnych; za Niemcami głosowało 1213 osób (ok. 99,8%), a za Polską 3 osoby (ok. 0,2%)[6]. W granicach Polski od końca II wojny światowej.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa opolskiego.

Kopalnia gipsu[edytuj | edytuj kod]

W Dzierżysławiu działała kopalnia gipsu, powstałego w miocenie. Poziom gipsonośny miał 40 m miąższości i leżał pod około 25 m nadkładu osadów czwartorzędu. Pierwsze wzmianki o lokalnym wydobyciu tego surowca pochodzą z 1812 roku, a na skalę przemysłową rozpoczęto wydobycie w trzech kopalniach (Ferdynand, Ludwik i Anna) w 1870. Częściowo uruchomione po 1945, w 1949 r. zostały znacjonalizowane i rozbudowane. Eksploatację prowadzono wówczas w kopalni podziemnej pięcioma poziomami, z których najgłębszy sięgał 40 m. Gipsu używano do produkcji cementu portlandzkiego oraz gipsów sztukatorskich, modelarskich, a także budowlanych. Z powodu wyczerpania się dobrej jakości złóż i wobec bogatych złóż w innych miejscach Polski, kopalnię zamknięto w 1972 r. Od tego czasu obserwuje się w okolicy szkody górnicze, związane z zapadaniem słabo zabezpieczonych podziemnych wyrobisk oraz być może z rozwojem krasu gipsowego[7].

Religia[edytuj | edytuj kod]

Na terenie wsi działalność religijną prowadzi Kościół Rzymskokatolicki.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[8]:

  • kościół par. pw. św. Bartłomieja, z XIV wieku, XVIII/XIX w., XX w.
  • „Willa w lesie”, ul. Wojska Polskiego 18, z 1920 r.
    • ogród.

inne zabytki:

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Gregor Wolný: Kirchliche Topographie von Mähren. I. Abtheilung, Band 5. Brünn: Nitsch und Grosse, 1863, s. 225. (niem.)
  2. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262)
  3. a b c Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch’s Buchhandlung, 1888, s. 15.
  4. Holc E., Matuszczyk-Rychlik E., 2010: Pradzieje i wczesne średniowiecze Opolszczyzny. Wyd. Muzeum Śląska Opolskiego, s. 9
  5. Mapa Zasięg mowy polskie na Śląsku około połowy XVII wieku. Opracował Tadeusz Ładogórski w: Historia Śląska pod redakcją Karola Maleczyńskiego, Wrocław 1966, Tom 1, cz. 3.
  6. Odpis urzędowego dziennika Komisji Międzysojuszniczej Rządzącej i Plebiscytowej na Górnym Śląsku w Opolu „Journal Officiel de Haute-Silésie” Nr. 21 z dnia 7-go maja 1921 r., zawierającego wyniki plebiscytu na Górnym Śląsku.. Katowice: Biuro Sejmu Śląskiego, 1932-10-10, s. 16. [dostęp 2015-02-12]. (fr. • pol.)
  7. E. Sztromwasser – Państwowy Instytut Geologiczny. Zakład Geologii Gospodarczej: Surowce chemiczne: Gipsy i anhydryty: Zachodnia część zapadliska przedkarpackiego.
  8. Rejestr zabytków nieruchomych woj. opolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 26. [dostęp 29.11.2012].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • W. Gabzdyl, B. Hanak, Surowce mineralne Górnoślaskiego Zagłębia Węglowego i obszarów przyległych, Przegląd Geologiczny, 2005 r., nr 9.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]