Emil Cioran

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Emil Cioran
Emil Michel Cioran, Emil Cioran
Cioran in Romania.jpg
Emil Cioran (przed 1937)
Data i miejsce urodzenia 8 kwietnia 1911
Răşinari
Data i miejsce śmierci 20 czerwca 1995
Paryż
Narodowość rumuńska
Dziedzina sztuki literatura piękna
filozofia
Strona domowa

Emil Cioran [t͡ʃoˈran] (ur. 8 kwietnia 1911 w Răşinari, zm. 20 czerwca 1995 w Paryżu) – rumuński filozof nihilista, mizantrop. Przez większość życia związany z Francją. Wielokrotnie nominowany do literackiej Nagrody Nobla. Przedstawiciel pokolenia wybitnych rumuńskich intelektualistów, do którego należeli m.in. Mircea Eliade, Eugène Ionesco czy Constantin Noica.

Życiorys[edytuj]

Dom rodzinny Emila Ciorana
21 rue de l'Odéon

Emil Cioran urodził się we wsi Răşinari w Transylwanii, w rodzinie prawosławnego popa. Spędził tam szczęśliwe dzieciństwo, a następnie przeprowadził się do Sybina, gdzie w latach 1920-1927 uczęszczał do liceum. Jak sam o sobie mówił, całą młodość spędził w dwóch przybytkach: bibliotekach oraz domach publicznych. W 1928 wstąpił na uniwersytet w Bukareszcie. Razem z grupą wykładowców i przyjaciół (Nae Ionescu, Mircea Eliade) współtworzył klub dyskusyjny "Axa" ("Oś"). Magisterium uzyskał na podstawie pracy o Henrim Bergsonie, jednak w późniejszym czasie zainteresowanie epistemologią intuicyjną francuskiego filozofa miało być jedynie pretekstem do wyjazdu, którego celem był wymarzony Paryż.

W 1933 otrzymał stypendium naukowe na uniwersytecie w Berlinie, gdzie na krótko uległ fascynacji rodzącemu się tam faszyzmowi. Przez resztę życia będzie zmuszony odżegnywać się od tego błędu młodości. W 1934 opublikował swoją pierwszą książkę Na szczytach rozpaczy. W 1937 wydał kolejną publikację pt. Święci i łzy. W tym samym roku uzyskał stypendium Instytutu Francuskiego w Bukareszcie i wyjechał do Paryża.

Rzeczywistość nie wytrzymała konfrontacji z idyllicznym wyobrażeniem. Szczególnie w późniejszych latach Cioran narzekał na postępującą islamizację (religijnie najbliższy był mu Buddyzm) stolicy Francji. Za taki stan rzeczy winił dekadencję Zachodu. Mimo to mieszkał w Paryżu aż do śmierci (od 1960 wynajmuje skromną mansardę przy Rue de l'Odéon). W czasie wojny poznał swoją życiową partnerkę, Simone Boué. Do jego paryskich znajomych należeli m.in. Samuel Beckett, Paul Celan, Józef Czapski, Gabriel Marcel, Henri Michaux czy Piotr Rawicz. W 1949 ukazały się Zarys rozkładu (Precis de decomposition), jego pierwsze dzieło po francusku. Odtąd Cioran pisał wyłącznie w tym języku, który opanował do perfekcji.

Porównywany czasem do takich autorów jak Blaise Pascal czy François de La Rochefoucauld, wśród swoich ulubieńców wymieniał jednak przede wszystkim: Johanna Sebastiana Bacha, Georges'a Bataille'a, Emily Dickinson, Fiodora Dostojewskiego, Friedricha Nietzschego czy Teresę z Ávili. Nie uznawał tytułów naukowych oraz nagród. Uwielbiał górskie wycieczki rowerowe (zdarzyło mu się w ten sposób przez trzy miesiące podróżować po Pirenejach).

Mimo to starość nie obeszła się z nim łaskawie (odmawiał przyjmowania posiłków, wyrywał sobie sondy). Zmarł 20 czerwca 1995 w Paryżu. Został pochowany na Cmentarzu Montparnasse w pobliżu Samuela Becketta, Charlesa Baudelaire'a czy Jean-Paula Sartre'a.

Publikacje[edytuj]

Pisma Ciorana opublikowane do tej pory w języku polskim:

  • Na szczytach rozpaczy (Pe culmile disperării, 1934), przeł. I. Kania, Oficyna Literacka, Kraków 1992.
  • Upadek w czas (La Chute dans le temps, 1964), przeł. I. Kania, Oficyna Literacka, Kraków 1994.
  • Zły demiurg (Le Mauvais Démiurge, 1969), przeł. I. Kania, Oficyna Literacka, Kraków 1995.
  • O niedogodności narodzin (De l'inconvénient d'être né, 1973), przeł. I. Kania, Oficyna Literacka, Kraków 1996.
  • Historia i utopia (Histoire et Utopie, 1960), przeł. M. Bieńczyk, Instytut Badań Literackich, Warszawa 1997.
  • Ćwiczenia z zachwytu (Exercices d'admiration, 1986), przeł. J. M. Kłoczowski, Czytelnik, Warszawa 1998.
  • Rozmowy z Cioranem, przeł. I. Kania, Wydawnictwo KR, Warszawa 1999.
  • Pokusa istnienia (La Tentation d'exister, 1956), przeł. K. Jarosz, Wydawnictwo KR, Warszawa 2003.
  • Święci i łzy (Lacrimi şi sfinţi, 1937), przeł. I. Kania, Wydawnictwo KR, Warszawa 2003.
  • Ćwiartowanie (Écartèlement, 1979), Wydawnictwo KR, Warszawa 2004
  • Zmierzch myśli (Le Crépuscule des pensées, 1940), przeł. A. Dwulit, Wydawnictwo KR, Warszawa 2004.
  • Brewiarz zwyciężonych (Bréviaire des vaincus, 1944), przeł. A. Dwulit i M. Kowalska, Wydawnictwo KR, Warszawa 2004
  • Zeszyty 1957-1972, przeł. I. Kania, Wydawnictwo KR, Warszawa 2004.
  • Wyznania i anatemy (Aveux et Anathèmes, 1987), Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2006.
  • Zarys rozkładu (Précis de décomposition, 1949), Wydawnictwo KR, Warszawa 2006.
  • Samotność i przeznaczenie (Solitude et destin, 2004), Wydawnictwo KR, Warszawa 2008.
  • Sylogizmy goryczy (Syllogismes de l'amertume, 1952), przeł. I. Kania, Wydawnictwo Aletheia, Warszawa 2009.

Biografie wydane w języku polskim:

  • Bernd Mattheus, Cioran. Portret radykalnego sceptyka, red. Robert Reszke, Wydawnictwo KR, Warszawa 2008.

Książki na temat Ciorana polskich autorów:

  • Michał Jakubik, Wątki religijne w twórczości Emila Ciorana, Wydawnictwo Novae Res, Gdynia 2012.

Książki pod redakcją na temat Ciorana wydane przez polskich autorów:

  • Cioran – w pułapce istnienia, red. Sławomir Piechaczek, Wydawnictwo Zakład Poligraficzny Sindruk, Opole 2014.