Agnostycyzm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Thomas Henry Huxley, twórca terminu agnostycyzm

Agnostycyzm (stgr. ἄγνωστος α- a-, bez + γνώσις gnōsis, wiedzy; od gnostycyzmu) – pogląd filozoficzny, według którego obecnie niemożliwe jest całkowite poznanie rzeczywistości[1][2][3]. Czasami agnostycyzm oznacza tylko niemożliwość dowiedzenia się, czy Bóg lub bogowie istnieją, czy też nie[3]. Jednym z pierwszych przejawów agnostycyzmu było „Wiem, że nic nie wiem” Sokratesa. Osobą która wprowadziła termin agnostycyzm jest Thomas Henry Huxley[4]. Agnostycyzm przybiera różne formy i tak agnostyk może być ateistą, teistą albo żadnym z nich[5].

Ośrodki badawcze czasem zaliczają agnostyków do tej samej grupy co ateistów[6].

Bertrand Russell w broszurze "Kto to jest agnostyk?" stwierdził, że chrześcijanie twierdzą, że wiemy, że Bóg jest, ateiści – że wiemy, że Boga nie ma, natomiast agnostycy przyjmują, że nie ma dostatecznych podstaw, aby potwierdzić istnienie Boga lub mu zaprzeczyć.

Według filozofa Jana Hartmana agnostycyzm można opisać następująco:[7] "Agnostycyzm to postawa uczciwości intelektualnej. Agnostyk mówi tak: gdyby Bóg istniał, oczekiwałby, że będę agnostykiem, bo naprawdę nie wiem. Jest pychą udawać, że się wie coś, czego się nie wie."

Za najprostszą – acz nie we wszystkich przypadkach trafną – różnicę w odróżnieniu agnostyka od ateisty można przyjąć stwierdzenie: Ateista nie wierzy i zaprzecza, agnostyk nie jest przekonany do istnienia Boga (lub bogów), ale też nie zaprzecza jego (ich) istnieniu.

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

Słowo "agnostyk" wprowadził Thomas Henry Huxley w 1871 r., aby opisać filozofię, która sprzeciwia się gnostycyzmowi, mając na myśli nie tylko grupę religijną z początku pierwszego tysiąclecia, lecz wszystkie twierdzenia duchowej lub mistycznej wiary[8].

Przywódcy wczesnego Kościoła chrześcijańskiego używali greckiego słowa gnoza (wiedza, poznanie) dla opisania "wiedzy duchowej". Agnostycyzmu nie wolno mylić z religijnymi nurtami przeciwstawnymi doktrynie gnozy i gnostycyzmu; te nurty zwykle nie mają wiele wspólnego z agnostycyzmem. Huxley użył pojęcia w znaczeniu generalnym.

Definicja agnostycyzmu według Richarda Dawkinsa[edytuj | edytuj kod]

Richard Dawkins w swojej książce "Bóg Urojony" przedstawia siedmiostopniową skalę, która przedstawia stopień wiary w boga lub bogów.

  • Silny teizm – wierzę, że bóg istnieje, i WIEM, że tak jest.
  • De-facto teizm – nie wiem, czy bóg istnieje, ale silnie w niego wierzę i żyję w przekonaniu, że tak jest.
  • Słaby teizm – nie jestem pewien, czy bóg jest, ale i tak wierzę w boga.
  • Agnostycyzm – istnienie boga i jego nie-istnienie są tak samo niemożliwe do udowodnienia.
  • Słaby ateista – nie wiem czy bóg istnieje, ale jestem sceptyczny.
  • De-facto ateista – nie wiem na pewno, ale uważam, że bóg jest bardzo nieprawdopodobny.
  • Silny ateista – wie na pewno, że boga nie ma.

Po wydaniu książki ludzie, dla których Dawkins był autorytetem, zaczęli nazywać się agnostykami zamiast ateistami, jak to robili dotychczas.

Ta skala jest jednak błędna, z prostego powodu – zakłada bowiem, że można wierzyć w coś mniej lub bardziej, choć w rzeczywistości jest to sytuacja binarna.

To znaczy, każda odpowiedź na pytanie "czy wierzysz w boga" inna niż "tak", jest oznaką braku wiary w niego.

Słownikowa definicja agnostycyzmu oznacza stanu wiedzy, nie wiary. Tak więc, można być:

  • Teistą agnostykiem (wierzyć, ale nie wiedzieć),
  • Teistą gnostykiem (wierzyć i wiedzieć),
  • Ateistą agnostykiem (nie wierzyć i nie wiedzieć),
  • Ateistą gnostykiem (nie wierzyć i wiedzieć).

Warto tu zwrócić uwagę, że ateista agnostyk nazywany powinien być (zgodnie z definicją) anty-teistą. Anty-teistą zostajemy, gdy uważamy,

że definicja istoty boskiej jest sprzeczna z opisanymi jej czynami, lub gdy w naszym mniemaniu jej istnienie jest wysoce nieprawdopodobne.

Agnostycyzm a poznanie[edytuj | edytuj kod]

Agnostycyzm filozoficzny to pogląd odnoszący się do ludzkiego poznania. Głosi on, że ludzkie poznanie jest ograniczone[3] i nie dostarcza obiektywnej wiedzy o rzeczywistości[9] lub nie możemy zweryfikować jej prawdziwości[10]. Jest to pojęcie bardzo bliskie sceptycyzmowi filozoficznemu.

Agnostycyzm skupia się wyłącznie na możliwościach poznania, nie zaś na jego wartości[3].

Agnostycyzm w Polsce[edytuj | edytuj kod]

W Polsce agnostycy według badań CBOS z 2012 r. stanowią razem z ateistami i bezwyznaniowcami 4,2% społeczeństwa[11] i podobnie jak ateiści zgrupowani są wokół:

Agnostycy są też określani jako "religijna szara strefa"[7].

Kościół katolicki wobec agnostycyzmu[edytuj | edytuj kod]

Kościół katolicki traktuje agnostycyzm podobnie jak ateizm. Katechizm Kościoła Katolickiego uznaje agnostycyzm w odniesieniu do Boga za grzech przeciwko cnocie religijności, uważając, że agnostycyzm może się wiązać zarówno z jakimś poszukiwaniem Boga, lecz może również być obojętnością, ucieczką przed ostatecznymi pytaniami egzystencjalnymi oraz lenistwem sumienia moralnego i być równoznaczny z ateizmem praktycznym[12].

Przypisy

  1. Agnostycyzm. W: Mirosław Jarosz: Słownik Wyrazów Obcych. Warszawa: Wyd. Europa, 2001. ISBN 83-87977-08-X.
  2. Słownik Języka Polskiego PWN: Agnostycyzm.
  3. a b c d Agnostycyzm. W: Jan Hartman: Słownik filozofii. Kraków: Wydawnictwo Zielona Sowa, 2004, s. 12. ISBN 83-7389-587-9.
  4. Agnostycyzm. Portal Onet "WIEM". [dostęp 2014-12-21].
  5. Andrzej Koraszewski: Agnostyk czy ateista?. Racjonalista.tv. [dostęp 2014-12-02].
  6. Religie według liczby wiernych
  7. a b Mariusz Janicki, Malwina Dziedzic: W co wierzą agnostycy. Polityka.pl, 2012-10-02. [dostęp 2014-07-21].
  8. American Heritage Dictionary, 2000, 'agnostic'
  9. Hasło: Agnostycyzm. Słownik Języka Polskiego. [dostęp 2015-07-02].  Cytat: Filozoficzny pogląd zakładający niemożność obiektywnego poznania świata i praw nim rządzących
  10. Agnostycyzm. Encyklopedia PWN. [dostęp 2014-12-21].
  11. Zmiany religijności Polaków po śmierci Jana Pawła II na dzień 11 stycznia 2012 - Centrum Badania Opinii Społecznej
  12. Pierwsze Przykazanie - Agnostycyzm. W: Katechizm Kościoła Katolickiego [on-line]. opoka.org.pl. [dostęp 2011-03-22].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]