Agnostycyzm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Thomas Henry Huxley, twórca terminu agnostycyzm

Agnostycyzm (stgr. ἄγνωστος α- a-, bez + γνώσις gnōsis, wiedzy; od gnostycyzmu) – pogląd filozoficzny, według którego obecnie niemożliwe jest całkowite poznanie rzeczywistości[1][2][3]. W kontekście religijnym, agnostycyzm oznacza niemożliwość dowiedzenia się, czy Bóg lub bogowie istnieją, czy też nie[3]. Osobą która wprowadziła termin agnostycyzm jest Thomas Henry Huxley[4]. Agnostycyzm przybiera różne formy i tak agnostyk może być ateistą, teistą albo żadnym z nich[5].

Ośrodki badawcze czasem zaliczają agnostyków do tej samej grupy co ateistów[6].

Bertrand Russell w broszurze „Kto to jest agnostyk?” stwierdził, że chrześcijanie twierdzą, że wiemy, że Bóg jest, ateiści – że wiemy, że Boga nie ma, natomiast agnostycy przyjmują, że nie ma dostatecznych podstaw, aby potwierdzić istnienie Boga lub mu zaprzeczyć.

Według filozofa Jana Hartmana agnostycyzm można opisać następująco:[7] Agnostycyzm to postawa uczciwości intelektualnej. Agnostyk mówi tak: gdyby Bóg istniał, oczekiwałby, że będę agnostykiem, bo naprawdę nie wiem. Jest pychą udawać, że się wie coś, czego się nie wie.

Za najprostszą – acz nie we wszystkich przypadkach trafną – różnicę w odróżnieniu agnostyka od ateisty można przyjąć stwierdzenie: Ateista nie wierzy i zaprzecza, agnostyk nie jest przekonany do istnienia Boga (lub bogów), ale też nie zaprzecza jego (ich) istnieniu.

Etymologia[edytuj]

Słowo „agnostyk” wprowadził Thomas Henry Huxley w 1871 r. aby opisać filozofię, która sprzeciwia się gnostycyzmowi, mając na myśli nie tylko grupę religijną z początku pierwszego tysiąclecia, lecz wszystkie twierdzenia duchowej lub mistycznej wiary[8].

Przywódcy wczesnego Kościoła chrześcijańskiego używali greckiego słowa gnoza (wiedza, poznanie) dla opisania „wiedzy duchowej”. Agnostycyzmu nie wolno mylić z religijnymi nurtami przeciwstawnymi doktrynie gnozy i gnostycyzmu; te nurty zwykle nie mają wiele wspólnego z agnostycyzmem. Huxley użył pojęcia w znaczeniu generalnym.

Klasyfikacja agnostycyzmu[edytuj]

Agnostycyzm można podzielić na kilka kategorii. Współczesne wersje to:

  • Silny agnostycyzm – istnienia Boga lub bogów nie można udowodnić w żaden sposób i nigdy nie uda się tego udowodnić.
  • Słaby agnostycyzm – istnienie Boga lub bogów jest obecnie niewiadome, lecz może stać się wiadome w przyszłości, dlatego na razie należy wstrzymać się z oceną.
  • Teizm agnostyczny (również agnostycyzm religijny) – nie wiadomo czy bogowie istnieją, a mimo to nadal w nich wierzy. Agnostycyzm religijny odrzuca jednak wszystkie treści religijne, zawarte w tradycji i świętych księgach uważając, że ich wartość poznawcza jest zbliżona do legend. Według niego, aby coś zbadać, trzeba mieć ścisłą definicję tego, co się bada – dopiero wtedy możliwe jest stworzenie odpowiedniej metody i przyrządu badawczego.
  • Ateizm agnostyczny – nie wiadomo, czy bogowie istnieją[9].
  • Ignostycyzm – pytanie o istnienie Boga jest pozbawione sensu, ponieważ nie posiada ono weryfikowalnych (czy testowalnych) skutków i dlatego powinno być zignorowane.
  • Teista agnostyk - wierzy w możliwość istnienia bogów, nie mogąc tego udowodnić[10].
  • Antyteista agnostyk – nie wierzy w żadnego boga mimo braku możliwości udowodnienia nieistnienia bóstw[10].

Definicja agnostycyzmu według Richarda Dawkinsa[edytuj]

Richard Dawkins w swojej książce Bóg Urojony przedstawia siedmiostopniową skalę, która przedstawia stopień wiary w boga lub bogów.

  • Silny teizm – wierzę, że bóg istnieje, i WIEM, że tak jest.
  • De-facto teizm – nie wiem, czy bóg istnieje, ale silnie w niego wierzę i żyję w przekonaniu, że tak jest.
  • Słaby teizm – nie jestem pewien, czy bóg jest, ale i tak wierzę w boga.
  • Agnostycyzm – istnienie boga i jego nie-istnienie są tak samo niemożliwe do udowodnienia.
  • Słaby ateista – nie wiem czy bóg istnieje, ale jestem sceptyczny.
  • De-facto ateista – nie wiem na pewno, ale uważam, że bóg jest bardzo nieprawdopodobny.
  • Silny ateista – wie na pewno, że boga nie ma.

Agnostycyzm a poznanie[edytuj]

Agnostycyzm filozoficzny to pogląd odnoszący się do ludzkiego poznania. Głosi on, że ludzkie poznanie jest ograniczone[3] i nie dostarcza obiektywnej wiedzy o rzeczywistości[11] lub nie możemy zweryfikować jej prawdziwości[12]. Jest to pojęcie bardzo bliskie sceptycyzmowi filozoficznemu.

Agnostycyzm skupia się wyłącznie na możliwościach poznania, nie zaś na jego wartości[3].

Agnostycyzm w Polsce[edytuj]

W Polsce agnostycy według badań CBOS z 2012 r. stanowią razem z ateistami i bezwyznaniowcami 4,2% społeczeństwa[13] i podobnie jak ateiści zgrupowani są wokół:

Agnostycy są też określani jako religijna szara strefa[7].

Kościół katolicki wobec agnostycyzmu[edytuj]

Kościół katolicki traktuje agnostycyzm podobnie jak ateizm. Katechizm Kościoła Katolickiego uznaje agnostycyzm w odniesieniu do Boga za grzech przeciwko cnocie religijności, uważając, że agnostycyzm może się wiązać zarówno z jakimś poszukiwaniem Boga, lecz może również być obojętnością, ucieczką przed ostatecznymi pytaniami egzystencjalnymi oraz lenistwem sumienia moralnego i być równoznaczny z ateizmem praktycznym[14].

Krytyka agnostycyzmu[edytuj]

Agnostycyzm krytykuje się z perspektywy różnych stanowisk. Niektórzy myślicieli religijni widzą agnostycyzm jako ograniczający zdolność umysłu do poznania rzeczywistości do materializmu. Niektórzy ateiści krytykują użycie terminu agnostycyzm jako funkcjonalnie nierozróżnialnego od ateizmu. Powoduje to częstą krytykę tych, którzy przyjmują ten termin, unikając etykiety ateistycznej[15].

Krytyka teistyczna[edytuj]

Krytycy teistyczni twierdzą, że w praktyce agnostycyzm jest niemożliwy, ponieważ człowiek może żyć tylko tak, jakby Bóg nie istniał (etsi deus non-daretur), lub jakby istniał Bóg (etsi deus daretur)[16][17][18].

Uczeni religijni tacy jak Laurence B. Brown krytykują nadużycia słowa agnostycyzm, twierdząc, że stał się jedną z najbardziej błędnych terminów w metafizyce. Laurence B. Brown stawia pytanie: "Twierdzisz, że nic nie może być znane z całą pewnością ... jak więc możesz być tak pewny?"[19][20].

Krytyka ateistyczna[edytuj]

Według Richarda Dawkinsa, rozróżnienie między agnostycyzmem a ateizmem jest niewygodne i zależy od tego, jak blisko zera osoba jest skłonny ocenić prawdopodobieństwo istnienia jakiegokolwiek podmiotu podobnego do boga. O sobie, kontynuuje Dawkins: "Jestem agnostykiem tylko w takim zakresie, w jakim jestem agnostykiem o wróżkach na dole ogrodu"[21]. Dawkins identyfikuje również dwie kategorie agnostycyzmu; "Tymczasowa Agnostykacja w praktyce" (TAP) i "Stała Agnostykacja Zasad" (PAP). Stwierdza on, że "agnostycyzm o istnieniu Boga należy do kategorii przejściowej lub kategorii TAP albo istnieje albo nie. Jest to pytanie naukowe, pewnego dnia możemy znać odpowiedź, a tymczasem możemy powiedzieć coś dość silnego O prawdopodobieństwie "i uważa PAP za" głęboko nieunikniony rodzaj ogrodzenia ".[22]

Przypisy

  1. Agnostycyzm. W: Mirosław Jarosz: Słownik Wyrazów Obcych. Warszawa: Wyd. Europa, 2001. ISBN 83-87977-08-X.
  2. Słownik Języka Polskiego PWN: Agnostycyzm.
  3. a b c d Agnostycyzm. W: Jan Hartman: Słownik filozofii. Kraków: Wydawnictwo Zielona Sowa, 2004, s. 12. ISBN 83-7389-587-9.
  4. Agnostycyzm (pol.). Portal Onet "WIEM". [dostęp 2014-12-21].
  5. Andrzej Koraszewski: Agnostyk czy ateista? (pol.). Racjonalista.tv. [dostęp 2014-12-02].
  6. Religie według liczby wiernych
  7. a b Mariusz Janicki, Malwina Dziedzic: W co wierzą agnostycy (pol.). Polityka.pl, 2012-10-02. [dostęp 2014-07-21].
  8. American Heritage Dictionary, 2000, 'agnostic'
  9. Atheism vs. Agnosticism: What's the Difference? Are they Alternatives to Each Other? 2006-09-24
  10. a b Marek Chorążewicz: Warto zadać sobie pytanie: jaki jest mój własny światopogląd? (pol.). Wiadomości24.pl. [dostęp 2014-12-16].
  11. Hasło: Agnostycyzm (pol.). Słownik Języka Polskiego. [dostęp 2015-07-02].  Cytat: Filozoficzny pogląd zakładający niemożność obiektywnego poznania świata i praw nim rządzących
  12. Agnostycyzm (pol.). Encyklopedia PWN. [dostęp 2014-12-21].
  13. Zmiany religijności Polaków po śmierci Jana Pawła II na dzień 11 stycznia 2012 – Centrum Badania Opinii Społecznej
  14. Pierwsze Przykazanie - Agnostycyzm (pol.). W: Katechizm Kościoła Katolickiego [on-line]. opoka.org.pl. [dostęp 2011-03-22].
  15. agnosticism, „Encyclopedia Britannica” [dostęp 2017-07-11] (ang.).
  16. Sandro Magister, Habermas writes to Ratzinger and Ruini responds" [dostęp 2008-05-25] [zarchiwizowane z adresu 2014-06-29] (ang.).
  17. Why can't I live my life as an agnostic? - Faith Facts, 2007 [dostęp 2008-05-16] [zarchiwizowane z adresu 2008-05-16].
  18. Joseph Ratzinger, Christianity and the Crisis of Cultures, Ignatius Press, 2006, ISBN 978-1-58617-142-1 (ang.).
  19. WebCite query result, www.webcitation.org [dostęp 2017-07-11] (ang.).
  20. Laurence B. Brown, MisGod'ed: A Roadmap of Guidance and Misguidance in the Abrahamic Religions, CreateSpace Independent Publishing Platform, 22 lutego 2008, ISBN 9781419681486 [dostęp 2017-07-11] (ang.).
  21. Richard Dawkins, The God Delusion, 2007, s. 51, ISBN 978-0-552-77429-1.
  22. Richard Dawkins, The God Delusion, 2007, s. 47-48, ISBN 978-0-552-77429-1.

Zobacz też[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]