Agnostycyzm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Thomas Henry Huxley, twórca terminu agnostycyzm

Agnostycyzm (stgr. ἄγνωστος α- a-, bez + γνώσις gnōsis, wiedzy; od gnostycyzmu) – pogląd filozoficzny, według którego obecnie niemożliwe jest całkowite poznanie rzeczywistości[1][2][3]. Czasami agnostycyzm oznacza tylko niemożliwość dowiedzenia się, czy Bóg lub bogowie istnieją, czy też nie[3]. Jednym z pierwszych przejawów agnostycyzmu było „Wiem, że nic nie wiem” Sokratesa. Osobą która wprowadziła termin agnostycyzm jest Thomas Henry Huxley[4]. Agnostycyzm przybiera różne formy i tak agnostyk może być ateistą, teistą albo żadnym z nich[5].

Ośrodki badawcze czasem zaliczają agnostyków do tej samej grupy co ateistów[6].

Bertrand Russell w broszurze "Kto to jest agnostyk?" stwierdził, że chrześcijanie twierdzą, że wiemy, że Bóg jest, ateiści – że wiemy, że Boga nie ma, natomiast agnostycy przyjmują, że nie ma dostatecznych podstaw, aby potwierdzić istnienie Boga lub mu zaprzeczyć.

Według filozofa Jana Hartmana agnostycyzm można opisać następująco:[7] "Agnostycyzm to postawa uczciwości intelektualnej. Agnostyk mówi tak: gdyby Bóg istniał, oczekiwałby, że będę agnostykiem, bo naprawdę nie wiem. Jest pychą udawać, że się wie coś, czego się nie wie."

Za najprostszą – acz nie we wszystkich przypadkach trafną – różnicę w odróżnieniu agnostyka od ateisty można przyjąć stwierdzenie: Ateista nie wierzy i zaprzecza, agnostyk nie jest przekonany do istnienia Boga (lub bogów), ale też nie zaprzecza jego (ich) istnieniu.

Etymologia[edytuj]

Słowo "agnostyk" wprowadził Thomas Henry Huxley w 1871 r., aby opisać filozofię, która sprzeciwia się gnostycyzmowi, mając na myśli nie tylko grupę religijną z początku pierwszego tysiąclecia, lecz wszystkie twierdzenia duchowej lub mistycznej wiary[8].

Przywódcy wczesnego Kościoła chrześcijańskiego używali greckiego słowa gnoza (wiedza, poznanie) dla opisania "wiedzy duchowej". Agnostycyzmu nie wolno mylić z religijnymi nurtami przeciwstawnymi doktrynie gnozy i gnostycyzmu; te nurty zwykle nie mają wiele wspólnego z agnostycyzmem. Huxley użył pojęcia w znaczeniu generalnym.


Klasyfikacja agnostycyzmu[edytuj]

Agnostycyzm można podzielić na kilka kategorii. Współczesne wersje to:

  • Silny agnostycyzm – istnienia Boga lub bogów nie można udowodnić w żaden sposób i nigdy nie uda się tego udowodnić.
  • Słaby agnostycyzm – istnienie Boga lub bogów jest obecnie niewiadome, lecz może stać się wiadome w przyszłości, dlatego na razie należy wstrzymać się z oceną.
  • Teizm agnostyczny (również agnostycyzm religijny) – nie wiadomo czy bogowie istnieją, a mimo to nadal w nich wierzy. Agnostycyzm religijny odrzuca jednak wszystkie treści religijne, zawarte w tradycji i świętych księgach uważając, że ich wartość poznawcza jest zbliżona do legend. Według niego, aby coś zbadać, trzeba mieć ścisłą definicję tego, co się bada – dopiero wtedy możliwe jest stworzenie odpowiedniej metody i przyrządu badawczego.
  • Ateizm agnostyczny – nie wiadomo, czy bogowie istnieją[9].
  • Ignostycyzm – pytanie o istnienie Boga jest pozbawione sensu, ponieważ nie posiada ono weryfikowalnych (czy testowalnych) skutków i dlatego powinno być zignorowane.
  • Teista agnostyk - wierzy w możliwość istnienia bogów, nie mogąc tego udowodnić[10].
  • Antyteista agnostyk – nie wierzy w żadnego Boga mimo braku możliwości udowodnienia tego[10].

Definicja agnostycyzmu według Richarda Dawkinsa[edytuj]

Richard Dawkins w swojej książce "Bóg Urojony" przedstawia siedmiostopniową skalę, która przedstawia stopień wiary w boga lub bogów.

  • Silny teizm – wierzę, że bóg istnieje, i WIEM, że tak jest.
  • De-facto teizm – nie wiem, czy bóg istnieje, ale silnie w niego wierzę i żyję w przekonaniu, że tak jest.
  • Słaby teizm – nie jestem pewien, czy bóg jest, ale i tak wierzę w boga.
  • Agnostycyzm – istnienie boga i jego nie-istnienie są tak samo niemożliwe do udowodnienia.
  • Słaby ateista – nie wiem czy bóg istnieje, ale jestem sceptyczny.
  • De-facto ateista – nie wiem na pewno, ale uważam, że bóg jest bardzo nieprawdopodobny.
  • Silny ateista – wie na pewno, że boga nie ma.

Agnostycyzm a poznanie[edytuj]

Agnostycyzm filozoficzny to pogląd odnoszący się do ludzkiego poznania. Głosi on, że ludzkie poznanie jest ograniczone[3] i nie dostarcza obiektywnej wiedzy o rzeczywistości[11] lub nie możemy zweryfikować jej prawdziwości[12]. Jest to pojęcie bardzo bliskie sceptycyzmowi filozoficznemu.

Agnostycyzm skupia się wyłącznie na możliwościach poznania, nie zaś na jego wartości[3].

Agnostycyzm w Polsce[edytuj]

W Polsce agnostycy według badań CBOS z 2012 r. stanowią razem z ateistami i bezwyznaniowcami 4,2% społeczeństwa[13] i podobnie jak ateiści zgrupowani są wokół:

Agnostycy są też określani jako "religijna szara strefa"[7].

Kościół katolicki wobec agnostycyzmu[edytuj]

Kościół katolicki traktuje agnostycyzm podobnie jak ateizm. Katechizm Kościoła Katolickiego uznaje agnostycyzm w odniesieniu do Boga za grzech przeciwko cnocie religijności, uważając, że agnostycyzm może się wiązać zarówno z jakimś poszukiwaniem Boga, lecz może również być obojętnością, ucieczką przed ostatecznymi pytaniami egzystencjalnymi oraz lenistwem sumienia moralnego i być równoznaczny z ateizmem praktycznym[14].

Przypisy

  1. Agnostycyzm. W: Mirosław Jarosz: Słownik Wyrazów Obcych. Warszawa: Wyd. Europa, 2001. ISBN 83-87977-08-X.
  2. Słownik Języka Polskiego PWN: Agnostycyzm.
  3. a b c d Agnostycyzm. W: Jan Hartman: Słownik filozofii. Kraków: Wydawnictwo Zielona Sowa, 2004, s. 12. ISBN 83-7389-587-9.
  4. Agnostycyzm (pol.). Portal Onet "WIEM". [dostęp 2014-12-21].
  5. Andrzej Koraszewski: Agnostyk czy ateista? (pol.). Racjonalista.tv. [dostęp 2014-12-02].
  6. Religie według liczby wiernych
  7. a b Mariusz Janicki, Malwina Dziedzic: W co wierzą agnostycy (pol.). Polityka.pl, 2012-10-02. [dostęp 2014-07-21].
  8. American Heritage Dictionary, 2000, 'agnostic'
  9. Atheism vs. Agnosticism: What's the Difference? Are they Alternatives to Each Other? 2006-09-24
  10. a b Marek Chorążewicz: Warto zadać sobie pytanie: jaki jest mój własny światopogląd? (pol.). Wiadomości24.pl. [dostęp 2014-12-16].
  11. Hasło: Agnostycyzm (pol.). Słownik Języka Polskiego. [dostęp 2015-07-02].  Cytat: Filozoficzny pogląd zakładający niemożność obiektywnego poznania świata i praw nim rządzących
  12. Agnostycyzm (pol.). Encyklopedia PWN. [dostęp 2014-12-21].
  13. Zmiany religijności Polaków po śmierci Jana Pawła II na dzień 11 stycznia 2012 - Centrum Badania Opinii Społecznej
  14. Pierwsze Przykazanie - Agnostycyzm (pol.). W: Katechizm Kościoła Katolickiego [on-line]. opoka.org.pl. [dostęp 2011-03-22].

Zobacz też[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]