Etyn

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Etyn
Niepodpisana grafika związku chemicznego; prawdopodobnie struktura chemiczna bądź trójwymiarowy model cząsteczki Niepodpisana grafika związku chemicznego; prawdopodobnie struktura chemiczna bądź trójwymiarowy model cząsteczki
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C2H2
Inne wzory HCCH, HC≡CH, H−C≡C−H
Masa molowa 26,04 g/mol
Wygląd bezbarwny i bezwonny gaz, produkt techniczny ma nieprzyjemny zapach podobny do czosnku[2]
Identyfikacja
Numer CAS 74-86-2
PubChem 6326[3]
Podobne związki
Podobne związki etan, eten, cyjanowodór, azot
Pochodne metyloacetylen
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)

Etyn, acetylen, C
2
H
2
organiczny związek chemiczny, najprostszy węglowodór nienasycony z szeregu homologicznego alkinów.

Historia[edytuj]

Etyn odkryty został przez angielskiego chemika Edmunda Davy’ego (1785–1857) w roku 1836. Davy odkrycia dokonał przypadkowo, mieszając węglik potasu (K2C2) z wodą. Zauważył, że powstały gaz pali się jasnym płomieniem i stwierdził, że może on być wykorzystywany jako źródło światła. Z uwagi jednak na wysokie koszty węgliku potasu było to nieopłacalne do momentu, gdy niemiecki chemik Friedrich Wöhler odkrył węglik wapnia, co spowodowało wzrost popytu na etyn do lamp i innych zastosowań[7].

Właściwości[edytuj]

  • kąty pomiędzy wiązaniami: 180°
  • gęstość względem powietrza: 0,906
  • szerokie granice wybuchowości w powietrzu: 2,4–83% obj.
  • czysty acetylen nie ma zapachu, jednak zwykle zawiera zanieczyszczenia związkami siarki i fosforu (głównie PH3H2S[8]), które nadają mu nieprzyjemny zapach[9]
  • bardzo słabo rozpuszczalny w wodzie i innych rozpuszczalnikach polarnych – jednak bardzo dobrze w acetonie
  • po osiągnięciu pewnego ciśnienia ulega wybuchowemu rozkładowi według reakcji:
C2H2 → 2C + H2
  • wobec węgla aktywnego (jako katalizatora) ulega reakcji polimeryzacji najpierw do winyloacetylenu a później benzenu
  • na powietrzu (zawierającym 21% tlenu) spala się niecałkowicie, z powodu bardzo dużej procentowej zawartości węgla w cząsteczce (92,3%):
2C2H2 + O2 → 4C + 2H2O
Ze względu na to w spawalnictwie (w palnikach acetylenowo-tlenowych) stosuje się czysty tlen, aby reakcja spalania była całkowita.
  • ulega reakcji addycji (przyłączenia)
  • ulega reakcjom spalania

Otrzymywanie[edytuj]

CaC2 + 2H2O → C2H2 + Ca(OH)2

Niewielkie ilości tego gazu powstają również w łuku elektrycznym wytworzonym w atmosferze wodoru pomiędzy elektrodami grafitowymi:

2C + H2 → C2H2
2CH4 _2000 °C C2H2 + 3H2
  • eliminacja fluorowca
C2H2Cl2 + Zn → C2H2 + ZnCl2

Zastosowanie[edytuj]

  • w palnikach acetylenowo-tlenowych do spawania i cięcia metali (acetylen w dużej ilości tlenu spala się w temperaturze 3100 °C)
  • w lampie acetylenowej do oświetlania
  • w przemyśle chemicznym, między innymi, do produkcji tworzyw sztucznych
  • acetylen o wysokiej czystości stosowany może być do narkozy, jako tzw. narcylen[8][10]

Przechowywanie[edytuj]

Acetylen przechowuje się w butlach stalowych, pod ciśnieniem 1,2 MPa, w postaci roztworu w acetonie. Butle są wypełnione porowatą masą, która absorbuje aceton i acetylen.

Toksykologia[edytuj]

Acetylen zaliczany jest do gazów „duszących fizycznie”. Wykazuje działanie narkotyczne. Nie jest bezpośrednio toksyczny dla błon śluzowych układu oddechowego, jednakże poprzez zmniejszenie ilości tlenu w powietrzu powoduje hipoksję, której objawami mogą być zaburzenia ruchowe, przyśpieszenie akcji serca, przyśpieszenie oddechu i trudności w koncentracji. W przypadku stężeń powyżej 50% mogą pojawiać się nudności, wymioty, skrajne wyczerpanie, zaburzenia świadomości oraz zapaść prowadząca do zgonu w wyniku asfiksji. Najczęściej jednak acetylen powoduje wybuch, zanim osiągnie stężenie działające dusząco[11][12].

Przypisy[edytuj]

  1. Henri A. Favre, Warren H. Powell, Nomenclature of Organic Chemistry. IUPAC Recommendations and Preferred Names 2013 (Blue Book), Royal Society of Chemistry, International Union of Pure and Applied Chemistry, 2014, s. 31, 375, DOI10.1039/9781849733069-FP001, ISBN 9780854041824, Cytat: The name acetylene is retained for the compound HC=CH. It is the preferred IUPAC name, but substitution of any kind is not allowed; however, in general nomenclature, substitution is allowed, for example fluoroacetylene [fluoroethyne (PIN)], but not by alkyl groups or any other group that extends the carbon chain, nor by characteristic groups expressed by suffixes.
  2. a b c d e f g h i j k l m n o p Etyn (ZVG: 13570) (ang. • niem.) w bazie GESTIS, Institut für Arbeitsschutz der Deutschen Gesetzlichen Unfallversicherung (IFA). [dostęp 2017-04-16].
  3. Etyn (CID: 6326) (ang.) w bazie PubChem, United States National Library of Medicine.
  4. a b c d CRC Handbook of Chemistry and Physics, William M. Haynes (red.), wyd. 97, Boca Raton: CRC Press, 2016, s. 3-6, 6-241, ISBN 9781498754293.
  5. a b Etyn (ang.) w wykazie klasyfikacji i oznakowania Europejskiej Agencji Chemikaliów. [dostęp 2017-04-16].
  6. a b Karta charakterystyki: acetylen, Linde Group [dostęp 2017-04-16].
  7. Chemical Compounds, Neil Schlager (red.), Jayne Weisblatt (red.), David E. Newton (red.), Thomson Gale, 2006, s. 27–30, ISBN 9781414401508.
  8. a b W. Rimarski, Die Betäubung mittels „Narcylen”︁ bei operativen Eingriffen in sicherheits-technischer Hinsicht, „Angewandte Chemie”, 38 (19), 1925, s. 409–412, DOI10.1002/ange.19250381905 (niem.).
  9. Mały słownik chemiczny, Jerzy Chodkowski (red.), wyd. 5, Warszawa: Wiedza Powszechna, 1976.
  10. narcylen, Słownik wyrazów obcych PWN [dostęp 2013-09-16].
  11. OSHA Regulated Hazardous Substances. Health, Toxicity, Economic and Technological Data, 1990, s. 28–29, ISBN 0-8155-1240-6 (ang.).
  12. T.S.S. Dikshith, Safe Use of Chemicals. A Practical Guide, CRC Press, 2009, s. 45–46, ISBN 978-1-4200-8051-3 (ang.).

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.