Węgiel aktywny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Węgiel aktywny, węgiel aktywowany (łac. carbo activatus) – substancja składająca się głównie z węgla pierwiastkowego w formie bezpostaciowej (sadza), częściowo w postaci drobnokrystalicznego grafitu (poza węglem zawiera zwykle popiół, głównie tlenki metali alkalicznych i krzemionkę). Charakteryzuje się bardzo dużą powierzchnią w przeliczeniu na jednostkę masy, do ponad 3300 m²/g w produktach komercyjnych[1][2][3][4] i ok. 3900 m²/g laboratoryjnie[5][6] (dla porównania powierzchnia kortu tenisowego wynosi około 260 m²), dzięki czemu jest doskonałym adsorbentem wielu związków chemicznych.

Wielka powierzchnia właściwa węgla aktywnego jest wynikiem istnienia wewnętrznej struktury porowatej pozostałej po wyjściowym materiale organicznym, a rozwiniętej w procesie wygrzewania w wysokiej temperaturze przy ograniczonym dostępie powietrza. Większość porów to silnie adsorbujące mikropory oraz pełniące głównie rolę kanałów transportowych mezopory. Węgiel aktywny jest często modyfikowany (np. przez usunięcie popiołu lub impregnację związkami chemicznymi), aby zachowując swoje właściwości adsorpcyjne, mógł bardziej specyficznie pochłaniać określony składnik (np. metale ciężkie).

Znaczenie węgla aktywnego podnosi fakt, że jest to substancja nietoksyczna, tania w produkcji, otrzymywana m.in. z drewna i z rozmaitych odpadów produkcji rolniczej, np. ze skorup orzechów, pestek i nasion owoców, łupin, łusek, słomy i wielu innych[7][8], a jednocześnie łatwa do utylizacji po zużyciu (przez spalenie). Jeżeli adsorbowane były metale ciężkie, można je łatwo odzyskać z powstałego popiołu.

Roczna produkcja węgla aktywnego na świecie wynosi obecnie (2020 r.) ok. 250 tys. ton[9].

Węgiel aktywny

Wytwarzanie[edytuj | edytuj kod]

Węgiel aktywny może być otrzymywany praktycznie z każdego materiału węglowego zawierającego węgiel pierwiastkowy w dużym procencie. Powszechnie stosowanymi surowcami do produkcji węgla aktywnego są:

Dominującym sposobem otrzymywania węgla aktywnego na świecie jest tzw. aktywacja fizyczna. Obejmuje ona dwa etapy: karbonizację surowca organicznego i następującą po niej właściwą aktywację poprzez częściowe zgazowanie materiału węglowego czynnikiem gazowym (para wodna, dwutlenek węgla).

Węgle aktywne są powszechnie dostępne w postaci pylistej, ziarnistej lub formowanej sfery. Węgle bitumiczne są głównym surowcem do otrzymywania granulowanych i formowanych węgli aktywnych. Przed karbonizacją węgle bitumiczne są wstępnie rozdrabniane do ziaren poniżej 5–10 μm, a następnie brykietowane z lepiszczem. W ten sposób uzyskuje się poprawę jednorodności i wytrzymałości mechanicznej produktów.

Właściwa karbonizacja jest przeprowadzana w temperaturze 600–650 °C w atmosferze obojętnej. W przedziale 400–600 °C w większości substancji organicznych, na skutek zachodzących reakcji zachodzi formowanie sztywnego szkieletu węglowego. Podczas karbonizacji zostaje już wytworzona pewna struktura porowata, jednak jej parametry są niewystarczające do jakiegokolwiek praktycznego zastosowania. Dlatego też produkt karbonizacji poddaje się jeszcze aktywacji, mającej na celu „rozwinięcie” porów poprzez selektywne zgazowanie parą wodną lub dwutlenkiem węgla (bądź ich mieszaniną, ew. z niewielkim dodatkiem powietrza) w temperaturze 800–950 °C.

Po aktywacji materiał jest jeszcze poddawany procesowi klasyfikacji ziarnowej i procesowi odpylania. Można też usunąć substancję mineralną wprowadzoną razem z surowcem oraz z dodatkami wiążącymi, co w znacznym stopniu wpływa na zwiększenie zdolności sorpcyjnej węgla aktywnego[10][11].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Węgiel aktywny w tabletkach

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Jest nieskuteczny przeciw zatruciom węglowodorami o dużej szkodliwości dla zdrowia oraz substancjami żrącymi[12]. Może zakłócać wchłanianie niektórych leków i prowadzić do niewiarygodnych odczytów w testach medycznych, takich jak metoda gwajakolowa wykrywania krwi utajonej w kale[13], a także utrudniać ocenę uszkodzeń przewodu pokarmowego[12].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b K. Ilkhanipour, D.M. Yealy, E.P. Krenzelok, Activated charcoal surface area and its role in multiple-dose charcoal therapy, „The American Journal of Emergency Medicine”, 11 (6), 1993, s. 583–585, DOI10.1016/0735-6757(93)90005-v, PMID8240556 [dostęp 2021-04-27] (ang.).
  2. a b G.D. Park i inni, Effect of the surface area of activated charcoal on theophylline clearance, „Journal of Clinical Pharmacology”, 24 (7), 1984, s. 289–292, DOI10.1002/j.1552-4604.1984.tb01835.x, PMID6480875 [dostęp 2021-04-27] (ang.).
  3. a b J.R. Roberts, E.J. Gracely, J.M. Schoffstall, Advantage of high-surface-area charcoal for gastrointestinal decontamination in a human acetaminophen ingestion model, „Academic Emergency Medicine: Official Journal of the Society for Academic Emergency Medicine”, 4 (3), 1997, s. 167–174, DOI10.1111/j.1553-2712.1997.tb03735.x, PMID9063541 [dostęp 2021-04-27] (ang.).
  4. a b c E.C. Dillon i inni, Large surface area activated charcoal and the inhibition of aspirin absorption, „Annals of Emergency Medicine”, 18 (5), 1989, s. 547–552, DOI10.1016/s0196-0644(89)80841-8, PMID2719366 [dostęp 2021-04-27] (ang.).
  5. A new method on producing high surface area activated carbon: The effect of salt on the surface area and the pore size distribution of activated carbon prepared from pistachio shell, „Chemical Engineering Journal”, 166 (1), 2011, s. 191–197, DOI10.1016/j.cej.2010.10.061 [dostęp 2021-04-27] (ang.).
  6. B.S. Patil, K.S. Kulkarni, Development of high surface area activated carbon from waste material, „International Journal of Advanced Engineering Research and Studies”, 1 (2), 2012, s. 109–113, ISSN 2249-8974 [dostęp 2021-04-27] (ang.).
  7. Fatemeh Tavakoli Foroushani, Hossein Tavanai, Farzaneh Ali Hosseini, An investigation on the effect of KMnO4 on the pore characteristics of pistachio nut shell based activated carbon, „Microporous and Mesoporous Materials”, 230, 2016, s. 39–48, DOI10.1016/j.micromeso.2016.04.030 [dostęp 2021-04-27] (ang.).
  8. Ömer Şahin, Cafer Saka, Preparation and characterization of activated carbon from acorn shell by physical activation with H2O–CO2 in two-step pretreatment, „Bioresource Technology”, 136, 2013, s. 163–168, DOI10.1016/j.biortech.2013.02.074 [dostęp 2021-04-27] (ang.).
  9. a b as: Nie je uhlie ako uhlie. Sila premeneného dreva, [w:] "Lesník" nr 12/2020, s. 18
  10. Krzysztof Kierzek, Wytwarzanie węgli aktywnych, Politechnika Wrocławska [dostęp 2021-04-27].
  11. T. Borowiecki i inni red., Czysta energia, produkty chemiczne i paliwa z węgla – ocena potencjału rozwojowego, Zabrze: IChPW, 2008.
  12. a b Marc C. Stuart, Maria Kouimtzi, Suzanne R. Hill (red.), WHO Model Formulary 2008, Światowa Organizacja Zdrowia, 2009, s. 57, ISBN 978-92-4-154765-9.
  13. H.K. Gogel, D. Tandberg, R.G. Strickland, Substances that interfere with guaiac card tests: implications for gastric aspirate testing, „The American Journal of Emergency Medicine”, 7 (5), 1989, s. 474–480, DOI10.1016/0735-6757(89)90248-9, PMID2787993 [dostęp 2021-04-27] (ang.).
  14. Agnieszka Czechumska, Węgiel aktywny a wybielanie zębów?, dentystaradzi.pl, 29 marca 2021 [dostęp 2021-05-07].
  15. a b Stanisław Mortka, węgle aktywne, [w:] 1000 słów o chemii i broni chemicznej, Zygfryd Witkiewicz (red.), Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1987, ISBN 83-11-07396-1, OCLC 19360683.
  16. S. Ramkumar, U. Sata, M. Hussain, Personnel Protective Fabric Technologies for Chemical Countermeasures, [w:] Ronald J. Kendall i inni red., Advances in Biological and Chemical Terrorism Countermeasures, Boca Raton: CRC Press, 2008, s. 204, ISBN 978-1-4200-7654-7 [dostęp 2021-04-27] (ang.).
  17. Filtry węglowe • vademecum wiedzy o filtrach węglowych, homespot.pl [dostęp 2020-02-18].

Star of life.svg Przeczytaj ostrzeżenie dotyczące informacji medycznych i pokrewnych zamieszczonych w Wikipedii.