Franciszek Arciszewski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Franciszek Adam Arciszewski
Ilustracja
Franciszek Arciszewski w 1939 r.
generał brygady generał brygady
Data i miejsce urodzenia 28 lipca 1890
Kołomyja
Data i miejsce śmierci 31 marca 1969
Londyn
Przebieg służby
Lata służby od 1910
Siły zbrojne War flag of Austria-Hungary (1918).svg Armia Austro-Węgier
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Poland badge.jpg Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie
Jednostki 18 Dywizja Piechoty
Dowództwo Okręgu Korpusu Nr II
28 Pułk Piechoty
Gabinet Wojskowego Prezydenta RP
Stanowiska szef sztabu dywizji
zastępca szefa sztabu okręgu korpusu
dowódca pułku piechoty
szef gabinetu
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Walecznych (1920-1941, trzykrotnie) Złoty Krzyż Zasługi

Franciszek Adam Arciszewski (ur. 28 lipca 1890 w Kołomyi, zm. 31 marca 1969 w Londynie) – oficer dyplomowany saperów Wojska Polskiego II RP i Polskich Sił Zbrojnych, polityk, poseł na Sejm III kadencji w latach 1930–1935, działacz społeczny[1]; w 1964 roku mianowany generałem brygady przez Naczelnego Wodza.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w rodzinie Adama, sędziego, i Julii z domu Bogdany. Edukację rozpoczął w szkole powszechnej we Lwowie, kontynuował ją w realnej szkole wojskowej w Hranicach (matura 1907) i zakończył w Oficerskiej Szkole Artylerii w Mödling w 1910. Od tego roku pozostawał w służbie czynnej w armii Austro-Węgier. Uzyskał stopień podporucznika i otrzymał przydział do 9 batalionu pionierów w Krakowie[2].

Po zawieszeniu broni w 1918 dostał się do niewoli włoskiej skąd uciekł i wstąpił do Błękitnej Armii i z nią znalazł się w Polsce.

Podczas wojny polsko-bolszewickiej był szefem sztabu 18 Dywizji Piechoty a później tak zwanej Grupy generała Franciszka Krajowskiego. Od 19 stycznia 1920 zastępca szefa Departamentu IV (Gospodarczy) Ministerstwa Spraw Wojskowych[3]. Od 1920 był także przewodniczącym Komisji Traktatowej Ministerstwa Spraw Wojskowych oraz zastępcą szefa sztabu DOK II Lublin[4].

Od 1922 służył w biurze Ścisłej Rady Wojennej. Między 1925 a 1926 był dowódcą 28 pułku Strzelców Kaniowskich, po przewrocie majowym przeniesiony w stan spoczynku w stopniu pułkownika ze starszeństwem od 15 sierpnia 1924[1].

Po opuszczeniu służby wojskowej pełnił funkcję prezesa Związku Hallerczyków w latach 1927–1928, pracował także w fabryce amunicji „Pocisk” (1926–1928). Do Sejmu dostał się w 1930 z listy państwowej nr 4 (Lista Narodowa) i wchodził w skład Klubu Narodowego. Był członkiem komisji wojskowej oraz komisji budżetowej (1935). Od stycznia 1936 do 1939 stał na czele Związku Towarzystw Gimnastycznych „Sokół” w Polsce[5].

W początkowej fazie II wojny światowej był szefem Gabinetu Wojskowego Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (na uchodźstwie). Od 1940 pełnił funkcję wiceprezesa Światowego Związku Polaków z Zagranicy, a jednocześnie od czerwca 1940 roku był szefem Polskiej Misji Wojskowej w Kanadzie i Stanach Zjednoczonych. W lipcu 1941 roku został szefem Polskiej Misji Wojskowej w Brazylii[6]. 8 stycznia 1944 roku Naczelny Wódz, generał broni Kazimierz Sosnkowski wyznaczył go na stanowisko szefa sztabu generała Januszajtisa, Inspektora do Spraw Zarządu Wojskowego Ziem Okupowanych na Zachodzie, przewidzianego na dowódcę wojsk okupujących terytoria, które miały być przyznane Polsce na Zachodzie[7]. Dwa dni później sprostowano, że nie była to oficjalna decyzja Naczelnego Wodza, a jedynie propozycja objęcia funkcji, złożona przez generała Sosnkowskiego, który „cały czas szukał rozwiązania [jego] sprawy personalnej”[8]. W grudniu 1944 roku został Inspektorem do spraw Zarządu Wojskowego[6].

Po wojnie pozostał na emigracji w Wielkiej Brytanii[4]. W 1951 jego praca Ostróg-Dubno-Brody: walki 18 Dywizji Piechoty z konną armją Budiennego: (1 lipca-6 sierpnia 1920) została wycofana z polskich bibliotek oraz objęta cenzurą[9].

Naczelny Wódz generał broni Władysław Anders mianował go generałem brygady ze starszeństwem od 1 stycznia 1964 roku w korpusie generałów[1][6]. Został pochowany na Cmentarzu Brompton w Londynie[10][4].

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Franciszek Arciszewski miał brata Stanisława Teofila Rola-Arciszewskiegopułkownika dyplomowanego Wojska Polskiego i siostrę Jadwigę Stadmüller (1894–1983), profesora Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. W 1928 ożenił się z Zofią z domu Lipowska (z pierwszego małżeństwa Raczyńska) (1896–1988) malarką, pisarką ("Po obu stronach oceanu", "Ocaleni") i właścicielką przedwojennej warszawskiej kawiarni SiM (Sztuka i Moda)[4].

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • "Cud nad Wisłą: Rozważania żołnierza", Londyn 1957.[4]
  • "Patrząc krytycznie", Londyn 1972, wspomnienia opublikowane pośmiertnie[4].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Jacek Majchrowski: Kto był kim w drugiej Rzeczypospolitej. Warszawa: BGW, 1994. ISBN 83-7066-569-1.
  2. Zakrzewski 2016 ↓, s. 433.
  3. Rozkaz L. 975/IV z 19 I 1920, Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 3 z 31.01.1920 r., s. 35
  4. a b c d e f g h Małgorzata Smogorzewska: Posłowie i Senatorowie Rzeczypospolitej Polskiej 1919-1939. Słownik biograficzny. Tom I A-D. Wyd. I. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 1998. ISBN 83-7059-392-5.
  5. Prezes sokolstwa u Gen. Inspektora Sił Zbrojnych. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 11 z 16 stycznia 1936. 
  6. a b c Kryska-Karski i Żurakowski 1991 ↓, s. 72.
  7. Akta jawne 1941-1944 ↓, s. 361-366 depesza została zaszyfrowana i wysłana 10 stycznia 1944 roku.
  8. Akta jawne 1941-1944 ↓, s. 366, 372 depesza została zaszyfrowana i wysłana 11 stycznia 1944 roku.
  9. Cenzura PRL : wykaz książek podlegających niezwłocznemu wycofaniu 1 X 1951 r.. posł. Zbigniew Żmigrodzki. Nortom: Wrocław, 2002, s. 4. ISBN 83-85829-88-1.
  10. Z żałobnej karty. „Biuletyn”. Nr 15-16, s. 135, Czerwiec 1969. Koło Lwowian w Londynie. 
  11. Dekret Wodza Naczelnego L. 3127 z 30 czerwca 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 29, poz. 1181)
  12. Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 1987 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 39, poz. 1831)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]