28 Pułk Strzelców Kaniowskich

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy polskiego pułku piechoty z numerem 28. Zobacz też: 28 Pułk Piechoty – inne pułki piechoty z numerem 28.
28 Pułk Strzelców Kaniowskich
Ilustracja
Odznaka oficerska pułku
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1918
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 11 listopada[1]
Rodowód 13 Pułk Strzelców Polskich
28 Pułk Piechoty „Dzieci Łódzkich”
Działania zbrojne
I wojna światowa
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Łódź[2]
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk piechota
Podległość 10 Dywizja Piechoty[3]
Bratnia mogiła strzelców kaniowskich poległych w czasie bitwy pod Radzyminem 1920 roku

28 Pułk Strzelców Kaniowskich (28 pp) – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP.

Sformowany w lipcu 1919 roku. Toczył walki na Wołyniu, a następnie nad Styrem w rejonie Rafałówki. Walczył z Czechami o Śląsk Cieszyński, potem nad Niemnem w rejonie Skidla i w rejonie Lwowa. Walczył też z wojskami ukraińskimi nad Seretem. Od 4 lipca 1920 rozpoczął odwrót w kierunku na Oszmianę i Lidę. W Bitwie Warszawskiej z Nieporętu atakował w kierunku na Wólkę Radzymińską i Mokre. W okresie międzywojennym pułk stacjonował w Łodzi i podporządkowany był dowódcy 10 Dywizji Piechoty.

Budynek przedwojennych Koszar im. J. Piłsudskiego 28 Pułku Strzelców Kaniowskich

Formowanie[edytuj]

28 Pułk Strzelców Kaniowskich powstał w lipcu 1919, we Wschodniej Małopolsce i na Wołyniu, w wyniku połączenia 13 Pułku Strzelców Polskich z 28 Pułkiem Piechoty „Dzieci Łódzkich”. Nazwa pułku została mu przyznana rozkazem nr 88 Naczelnego Wodza z dnia 26 sierpnia 1919.

Działania bojowe w latach 1919–1920[edytuj]

Z Besarabii przez Bukowinę 13 pułk strzelców dotarł do Małopolski Wschodniej 12 czerwca 1919, a już następnego dnia przystąpił do działań bojowych w rejonie Stanisławowa i Jezupola. Działanie te prowadził do 2 lipca, po czym odjechał do wsi Pałahicze, gdzie połączył się z 28 Pułkiem Piechoty „Dzieci Łódzkich”.

28pskan 1.png
Bitwa komarow 1920.png

28 Pułk Piechoty, powstały jesienią 1918. Od stycznia 1919 prowadził działania bojowe. Drugi batalion toczył walki na Wołyniu, w rejonie Kowla i Łucka, a następnie nad Styrem w rejonie Rafałówki. Trzeci batalion toczył boje z Czechami na Śląsku Cieszyńskim, potem nad Niemnem w rejonie Skidla, a następnie został przerzucony w rejon Lwowa, gdzie brał udział w jego obronie, po czym w pogoni za wojskami ukraińskimi dotarł do Tarnopola i w rejon Trembowli. Tam stoczył 12 czerwca zwycięską bitwę pod Iwankowem. Pierwszy batalion w czerwcu 1919 stoczył przegrany bój pod Brzeżanami.

Już jako 28 Pułk Strzelców Kaniowskich (przydomek Kaniowskich pochodzi od Bitwy pod Kaniowem, w której brał udział 13 Pułk Strzelców) walczył z wojskami ukraińskimi nad Seretem aż do linii rzeki Zbrucz, którą osiągnął 19 lipca 1919.

W końcu września pułk przerzucono pod Wilno, gdzie pełnił służbę patrolową na linii demarkacyjnej polsko-litewskiej. Tutaj spędził zimę 1919/1920. Po skoncentrowaniu się w połowie maja koło stacji Ignalino odmaszerował w kierunku Kozian, gdzie prowadził walki nad Dzisną w rejonie Mariampola, Kozian, Twerecza i Szarkowszczyzny.

Pod wpływem ogromnej przewagi wojsk sowieckich, od 4 lipca 1920 pułk rozpoczął odwrót w kierunku na Oszmianę i Lidę. W drugiej połowie lipca staczał boje pod Trokielami, Grodnem, Indurą i przez Białystok, Ostrów, Brańszczyk, Serock, Zegrze dotarł do Jabłonny.

W Bitwie Warszawskiej z miejscowości Nieporęt atakował w kierunku na Wólkę Radzymińską i Mokre, które zdobył w południe 16 sierpnia 1920. Po utracie Mokrego nieprzyjaciel nie stawiał już większego oporu na tym kierunku a Pułk odszedł do odwodu.

Pułk w okresie pokoju[edytuj]

W okresie międzywojennym pułk stacjonował na terenie Okręgu Korpusu Nr IV[4] w garnizonie Łódź i podporządkowany był dowódcy 10 Dywizji Piechoty. Stacjonował w koszarach im. Józefa Piłsudskiego w Łodzi przy zbiegu ul. Leszno i Żeligowskiego, praktycznie w samym centrum miasta. Okazały budynek koszar zachował się do dziś, obecnie jest własnością Uniwersytetu Medycznego w Łodzi.

14 sierpnia 1929 o 6:40 w katastrofie kolejowej na linii Łódź Kaliska-Łódź Fabryczna zginęło siedmiu żołnierzy pułku: Zygmunt Wiśniewski, Albin Urbaniak, Jakub Doński, Jakub Giersz, Bazyli Łapkiewicz, Jefim Korniuk i Józef Dolny, a kolejnych 23 zostało ciężko rannych (plut. Władysław Ozdoba i szeregowcy: Józef Strach, Stanisław Kowalski, Jakub Hamerfeld, Stanisław Słomkiewicz, Józef Bednarek, Ilko Petryk, Lucjan Hołówko, Lucjan Kędzierski, Leonard Tomczak, Marian Psiuch, Leon Szpinder, Władysław Czerwiński, Władysław Kiełba, Ilko Szewek, Paweł Wojtowicz, Włodzimierz Kieba, Antoni Szulc, Michał Jarzyński, Dymitr Kocur, Bolesław Stankiewicz, Władysław Gzimiński, Zygmunt Bąk). Ponadto żywcem spłonęło dwóch kolejarzy: nadkonduktor Ignacy Grzebielak i Antoni Gorzeń. Kolejnych siedmiu zostało rannych, w tym dwóch bardzo ciężko[5]. W wyniku złego nastawienia zwrotnicy pociąg mieszany nr 3371, którym jechali żołnierze, najechał na odchodzący pociąg towarowy nr 33 376[6].

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 28 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych[7]. Po wprowadzeniu w 1930 nowej organizacji piechoty na stopie pokojowej[8], pułk szkolił rekrutów dla potrzeb batalionu Korpusu Ochrony Pogranicza[9].

Kampania wrześniowa[edytuj]

24 sierpnia 1939, w czasie mobilizacji alarmowej, pułk został uzupełniony rezerwistami, mieszkańcami Łodzi oraz okolic, a następnie przetransportowany w rejon Błaszek.

Mapy bitew

Armia lodz 1939.png Bitwa warta 1939.png

Strzelcy kaniowscy[edytuj]

Dowódca 13 Pułku Strzelców Polskich:

Dowódcy 28 Pułku „Dzieci Łódzkich”:

Pomnik w hodzie żołnierzom 28 psk
  • ppłk piech. Stanisław Palle (do 12 I 1919)
  • ppłk piech. Jerzy Lesiecki (13 I – 14 VII 1919)

Dowódcy 28 Pułku Strzelców Kaniowskich:

  • ppłk piech. Franciszek Sikorski (15 VII – 11 X 1919)
  • mjr piech. Stanisław Sobieszczak (12 – 23 X 1919)
  • mjr piech. Jan Tabaczyński (24 X 1919 – 25 VI 1920)
  • ppłk piech. Wiktor Thommée (26 VI 1920 – 21 III 1921)
  • ppłk piech. Juliusz Zulauf (21 III – 25 X 1921)
  • mjr piech. Józef Zborowski (p.o. 25 X 1921 – 11 I 1922)
  • ppłk piech. Władysław Dragat (11 I 1922 – pocz. 1923)[10]
  • ppłk piech. Franciszek Arciszewski (3 II – 13 V 1926)
  • ppłk piech. Józef Tunguz-Zawiślak (p.o. 13 V 1926 – 2 V 1927)
  • ppłk / płk piech. Stanisław Oziewicz (4 V 1927 – 14 II 1929)
  • ppłk / płk piech. Jan Bratro (14 II 1929 – 20 II 1938 → dowódca piechoty dywizyjnej 29 DP)
  • ppłk piech. Bronisław Laliczyński (21 III 1938 – 20 III 1939 → dowódca 4 pp Leg.)
  • ppłk piech. Wincenty Kurek (20 III – IX 1939)

Zastępcy dowódcy pułku:

Oficerowie pułku:

Podoficerowie:

Obsada personalna we wrześniu 1939[11]

  • dowódca - ppłk Wincenty Kurek
  • I adiutant - kpt. Ignacy Wieliczko
  • II adiutant - por. rez. Adam Bierzwiński
  • oficer informacyjny - N.N.
  • oficer łączności - kpt. Kasper Ślepokura
  • kwatermistrz - mjr Karol Zaprutkiewicz/kpt. Kazimierz Gryziecki
  • oficer płatnik- N.N.
  • oficer żywnościowy - N.N.
  • naczelny lekarz - por. lek. Jan Bojarski
  • kapelan - kpt. rez. ks. Michał Marian Stańczyk
  • dowódca kompanii przeciwpancernej - kpt. Jan Chamielec
  • dowódca plutonu artylerii piechoty - kpt. Bolesław Świtoniak
  • dowódca kompanii technicznej - N.N.
  • dowódca kompanii zwiadowców - ppor. Władysław Kuifan
  • dowódca kompanii gospodarczej - por. Jan Turkowski
  • dowódca plutonu pionierów - por. Janusz Orłowski
  • dowódca plutonu przeciwgazowego - por. Henryk Gruszka
  • dowódca I batalionu - mjr Stanisław Milan
  • adiutant batalionu - ppor. Mieczysław Miller
  • dowódca 1 kompanii strzeleckiej - por. Stanisław Wróbel
  • dowódca 2 kompanii strzeleckiej - por. Jan Wrona
  • dowódca 3 kompanii strzeleckiej - por. rez. Kazimierz Fiedofiew/por. rez. Marian Petz
  • dowódca 1 kompanii cekaemów - por. Jan Świerczyński
  • dowódca II batalionu - mjr Józef Jerzy Korczewski
  • adiutant batalionu - ppor. rez. Michał Dąbrowski
  • dowódca 4 kompanii strzeleckiej - por. Marian Górnicki
  • dowódca 5 kompanii strzeleckiej - ppor. rez. Zygmunt Ulrych
  • dowódca 6 kompanii strzeleckiej - por. Janusz Orłowski/ppor. Henryk Górny
  • dowódca 2 kompanii cekaemów - kpt. Aleksander Mazur
  • dowódca III batalionu - mjr Jan Cichocki
  • adiutant batalionu - ppor. rez. Feliks Missala
  • dowódca 7 kompanii strzeleckiej - por. Piotr Muniak
  • dowódca 8 kompanii strzeleckiej - por. Aleksander Pogorzelski
  • dowódca 9 kompanii strzeleckiej - por. Jerzy Korwin-Wierzbicki
  • dowódca 3 kompanii cekaemów - kpt. Leonard Malinowski

Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” za wojnę 1918-1920
Spis utworzony na podstawie Zarys historji wojennej 28-go pułku strzelców kaniowskich s. 29-30

Order Virtuti Militari
  • st sierż. Ernest Angelo
  • pchor. Józef Appel
  • st. sierż. Stanisław Biskupski
  • por. Jerzy Boski
  • sierż. Władysław Bromiński
  • sierż. Bolesław Czuliński
  • ppor. Józef Gryglaszewski
  • sierż. Jan Gutkowski
  • st. sierż. Jan Hodoń
  • st. szer. Ignacy Jaskóła
  • kpt. Marian Kański
  • sierż. Zygmunt Kawa
  • sierż. Kazimierz Kleber
  • ppor. Wacław Klinke
  • st. szer. Józef Kobus
  • plut. Kazimierz Kowalski
  • plut. Ryszard Koziełło
  • kpt. Władysław Kudaj
  • sierż. Józef Kulesza
  • st. szer. Kazimierz Lebiedowski
  • kpr. Bronisław Lewiński
  • kpr. Szczepan Madej
  • por. Mieczysław Maj
  • pchor. Edward Malbrocki
  • kpr. Józef Minkina
  • st. sierż. Stanisław Muszyński
  • st. sierż. Władysław Nagórski
  • por. Przemysław Nakoniecznikoff
  • ppor. Stanisław Nowicki
  • kpr. Józef Pabis
  • szer. Stanisław Pałka
  • ppor. Tadeusz Petrulewicz
  • ppor. Benedykt Pęczkowski
  • st. sierż. Stanisław Piasek
  • kpr. Stanisław Pióro
  • por. Stefan Pogonowski
  • kpr. Władysław Polański
  • sierż. Michał Prus
  • st. szer. Stanisław Prusik
  • plut. Józef Pustelnik
  • sierż. Stefan Rabęcki
  • ppor. Stefan Rawicki
  • por. Władysław Raypert
  • sierż. Jan Rudnik
  • ppor. Czesław Rzedzicki
  • por. Antoni Sanojca
  • mjr Stanisław Sobieszczak
  • st. sierż. Stanisław Sławowczyk
  • plut. Roman Stefański
  • kpt. Ksawery Sutowski
  • sierż. Henryk Świetlicki
  • ppor. Juliusz Szczęsny
  • por. Wacław Szymański
  • ppłk Wiktor S. G. Thommé
  • ppor. Jan Topczewski
  • ppor. Wacław Tuziński
  • pchor. Czesław Twardowski
  • ppor. Witold Więckowski
  • st. sierż. Stanisław Wocial
  • por. Jan Wrzosek
  • ppor. Wacław Zaborowski

Symbole pułkowe[edytuj]

Sztandary
Pierwszy sztandar wręczono pułkowi w 1919 roku. W 1930 trafił on do zbiorów Muzeum Wojska. Nadanie nowego, przepisowego sztandaru i zatwierdzenie jego wzoru ujęte zostało w Dzienniku Rozkazów MSWojsk. z 1927 r., nr 25, poz. 317. Sztandar, jako dar społeczeństwa Łodzi, wręczył pułkowi prezydent RP I. Mościcki w Łodzi 15 maja 1927 r. po wojnie nie udało się go odnaleźć. Nadal jest uznawany za zaginiony[12].

Odznaka
Odznakę pierwotnie stanowił orzeł trzymający w szponach dwie skrzyżowane szable i tarczę. Na tarczy herb m. Łodzi i inicjały LA 28 L.P.P. Jednoczęściowa - bita z blachy srebrzonej. Wymiary: 39x27 mm[2].

Drugi wzór odznaki zatwierdzono Dz. Rozk. MSWojsk. nr 30, poz. 300 z 16 listopada 1929 roku. Odznakę stanowi krzyż kawalerski, którego ramiona pokryte są białą emalią ze srebrno oksydowanym obramowaniem. Na ramionach krzyża srebrne znaki: herb Łodzi, miniatura odznaki POW, odznaka Oddziału Werbunkowo - Agitacyjnego 4 Dywizji gen. L. Żeligowskiego, nazwy pól bitewnych: BOREJKI AUTA RADZYMIN SOKAL. Środek odznaki stanowi emaliowana w kolorze karminowym tarcza z numerem 28 otoczona wieńcem laurowym. Pola między ramionami krzyża wypełniają dwa skrzyżowane miecze zwrócone ostrzami ku górze. Oficerska - czteroczęściowa, wykonana w srebrze, elementy łączone nitami, emaliowana. Wymiary: 4lx41 mm. Wykonanie: Wiktor Gontarczyk - Warszawa[13].

Pamięć o pułku[edytuj]

W Łodzi jedną z ulic w dzielnicy Polesie, przebiegającą na obszarze tzw. Starego Polesia, nazwano imieniem Pułku. Od 2004 roku w Łodzi działa Stowarzyszenie Historyczne „Strzelcy Kaniowscy” kultywujące pamięć o 28 i 31 pSK; gromadzi pamiątki a także organizuje i bierze udział w licznych przedsięwzięciach nawiązujących do historii obu pułków.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Dziennik rozkazów MSWojsk. nr.16 z 19 maja 1927 roku
  2. a b Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 58.
  3. Satora 1990 ↓, s. 69.
  4. Almanach Oficerski 1923/24 ↓, s. 51.
  5. Kurier Poznański Nr 376 z 16 sierpnia 1929 r.
  6. Kurier Poznański Nr 374 z 14 sierpnia 1929 r.
  7. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  8. Rozkaz wykonawczy MSWojsk PS 10-50 z 1930
  9. Jagiełło 2007 ↓, s. 64.
  10. Włodzimierz Kozłowski. Dowódcy 28 Pułku Strzelców Kaniowskich (Łódź) 1918–1939 Próba charakterystyki. „Rocznik Łódzki”. LV, s. 91, 2008. Polskie Towarzystwo Historyczne. Oddział w Łodzi. ISSN 0080-3502. 
  11. Rzadkowski 2017 ↓, s. 36.
  12. Satora 1990 ↓, s. 69-71.
  13. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 58-60.

Bibliografia[edytuj]

  • Karol Firich, Stanisław Krzysik, Tadeusz Kutrzeba, Stanisław Müller, Józef Wiatr: Almanach oficerski na rok 1923/24 zeszyt 2, dział III. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1923.
  • Zdzisław Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918–1939. Warszawa: Bellona, 2007. ISBN 978-83-11-10206-4.
  • [red.] Bronisław Prugar-Ketling: Księga chwały piechoty. Warszawa: Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937–1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona, 1992.
  • Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
  • Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918–1939: Polskie Siły Zbrojne Na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-204-3299-2.
  • Wacław Zaborowski: Zarys historii wojennej 28-go Pułku Strzelców Kaniowskich. Warszawa: Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, 1928, seria: Zarys historji wojennej pułków polskich 1918-1920.
  • Adam Rzadkowski: Wielka księga piechoty polskiej 1918–1939. 10 Dywizja Piechoty Legionów. Warszawa: Edipresse Polska SA, 2017. ISBN 978-83-7945-602-4.

Linki zewnętrzne[edytuj]