Fryderyk Jarosy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Fryderyk Jarosy
Lena Żelichowska i Fryderyk Jarosy.jpg
Lena Żelichowska i Fryderyk Jarosy w skeczu Skrucha w kabarecie Cyrulik Warszawski
Data i miejsce urodzenia 10 października 1890 Graz
Data i miejsce śmierci 6 sierpnia 1960 Viareggio
Narodowość węgierska
Dziedzina sztuki teatr, estrada
Tablica upamiętniająca teatrzyk Qui Pro Quo i jego artystów na Senatorskiej 29/31 w Warszawie

Fryderyk Jarosy, także Fryderyk Jarossy, Fryderyk Járosy (ur. 10 października 1890 w Grazu[1], zm. 6 sierpnia 1960 w Viareggio) – polski konferansjer węgierskiego pochodzenia, reżyser teatralny i dyrektor wielu teatrów kabaretowych międzywojennej Warszawy.

Życiorys[edytuj]

Młodość[edytuj]

Urodził się w Austro-Węgrzech, w plebiscycie pomimo węgierskiego pochodzenia wybrał narodowość austriacką, w 1938 roku otrzymał honorowe polskie obywatelstwo. Do Polski przyjechał jako członek rosyjskiego teatrzyku Siniaja Ptica (Niebieski Ptak) w 1924 roku i pozostał w Warszawie na wiele lat. Rok po przybyciu do Polski zadebiutował w Qui Pro Quo także w roli konferansjera. Na początku nie znał języka polskiego, nauczył się go jednak bardzo szybko, do końca zachowując lekki cudzoziemski akcent. Do legendy przeszło jego powiedzenie „Prouszi panstwa” wygłaszane przed kurtyną, gdy zapowiadał kolejny występ.

Założyciel warszawskich teatrów kabaretowych[edytuj]

Był dyrektorem, reżyserem i założycielem wielu warszawskich teatrów kabaretowych:

Wspierał młodych artystów, do jego uczniów i współpracowników zaliczali się między innymi:

II wojna światowa[edytuj]

Aresztowany 24 października 1939, zbiegł z transportu na przesłuchanie i ukrywał się, przez pewien czas także na terenie getta warszawskiego. W czasie wojny używał nazwiska Franciszek Nowaczek. Po powstaniu warszawskim był więźniem obozu koncentracyjnego Buchenwald.

Działalność po wojnie[edytuj]

Po II wojnie światowej wyemigrował do Wielkiej Brytanii. W Londynie żył w skrajnym niedostatku, organizował przedstawienia teatralne w emigracyjnych ośrodkach polskich, występował także czasem w audycjach nadawanych przez Wolną Europę i BBC na teren Polski. W 1948 roku komunistyczny rząd pozbawił go polskiego obywatelstwa.

Konferansjerski styl Jarosy'ego, niemożliwy do dokładnego naśladowania i podrobienia, po wojnie kultywowali: Kazimierz Rudzki i Edward Dziewoński.

Zmarł w 1960 roku. Jego grób znajduje się obecnie na cmentarzu Neustifter Friedhof w Wiedniu[3].

Przedstawienia teatralne (wybór)[edytuj]

Występy aktorskie[edytuj]

  • 1924 – Black and white (Qui Pro Quo)
  • 1924 – Próba życia (Qui Pro Quo)
  • 1924 – Ghetto (Qui Pro Quo)
  • 1926 – Serwus, Jarosy (Qui Pro Quo)
  • 1926 – A tymczasem pod łóżkiem (Qui Pro Quo)
  • 1930 – Maj za pasem (Qui Pro Quo)
  • 1930 – Będzie gorąco (Qui Pro Quo)
  • 1931 – Ta Banda pięknie gra (Banda)
  • 1933 – Cyganeria rozfikana (Cyganeria)
  • 1933 – Z pocałowaniem ręki (Cyganeria)

Reżyseria[edytuj]

  • 1923 – Pękajcie narody (Qui Pro Quo)
  • 1935 – Pod włos (Cyrulik Warszawski)
  • 1935 – Na jeża (Cyrulik Warszawski)
  • 1935 – Z przedziałkiem (Cyrulik Warszawski)
  • 1935 – Wieczna ondulacja (Cyrulik Warszawski)
  • 1935 – Mycie głowy (Cyrulik Warszawski)
  • 1935 – Alfa i Omega (Cyrulik Warszawski)
  • 1935 – Frontem do radości (Cyrulik Warszawski)
  • 1937 – Jaś w raju bram (Cyrulik Warszawski)
  • 1938 – Sprzedajemy Warszawę, czyli Frick–frack (Cyrulik Warszawski)

Filmografia[edytuj]

Przypisy

  1. Podawana jest również data 1889 w Pradze.
  2. Edward Krasiński: Warszawskie sceny 1918-1939. Warszawa: PIW, 1976, s. 205.
  3. Fryderyk Jarosy – ku Pamięci.

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]