Fryderyk Jarosy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Fryderyk Jarosy
Lena Żelichowska i Fryderyk Jarosy.jpg
Lena Żelichowska i Fryderyk Jarosy w skeczu Skrucha w kabarecie Cyrulik Warszawski
Data i miejsce urodzenia 10 października 1890 Graz
Data i miejsce śmierci 6 sierpnia 1960 Viareggio
Narodowość węgierska
Dziedzina sztuki teatr, estrada
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
Tablica upamiętniająca teatrzyk Qui Pro Quo i jego artystów przy ul. Senatorskiej 29/31 w Warszawie

Fryderyk Franciszek Jarosy, także Fryderyk Jarossy, Fryderyk Járosy (ur. 10 października 1890 w Grazu[1], zm. 6 sierpnia 1960 w Viareggio) – polski konferansjer węgierskiego pochodzenia, reżyser teatralny i dyrektor wielu teatrów kabaretowych międzywojennej Warszawy.

Życiorys[edytuj]

Młodość[edytuj]

Urodził się w Austro-Węgrzech, w plebiscycie pomimo węgierskiego pochodzenia wybrał narodowość austriacką, w 1938 roku otrzymał honorowe polskie obywatelstwo. W 1913 poślubił rosyjską arystokratkę Natalię von Wrotnowsky; mieli dwoje dzieci[2]. Do Polski przyjechał jako członek rosyjskiego teatrzyku Siniaja Ptica (Niebieski Ptak) w 1924 roku i pozostał w Warszawie na wiele lat. Rok po przybyciu do Polski zadebiutował w Qui Pro Quo także w roli konferansjera. Na początku nie znał języka polskiego, nauczył się go jednak bardzo szybko, do końca zachowując lekki cudzoziemski akcent. Do legendy przeszło jego powiedzenie „Prouszi panstwa” wygłaszane przed kurtyną, gdy zapowiadał kolejny występ.

Założyciel warszawskich teatrów kabaretowych[edytuj]

Był dyrektorem, reżyserem i założycielem wielu warszawskich teatrów kabaretowych: 1 października 1931 roku założył Kabaret Banda, 1 września 1933 otworzył Cyganerię, 1 sierpnia 1935 Cyrulika Warszawskiego, 5 października 1938 Teatr Buffo[3].

Wspierał młodych artystów, do jego uczniów i współpracowników zaliczali się między innymi: Hanka Ordonówna, Stefcia Górska, Aleksander Żabczyński, Stefania Grodzieńska, Jerzy Jurandot.

II wojna światowa[edytuj]

Aresztowany 24 października 1939, zbiegł z transportu na przesłuchanie i ukrywał się, przez pewien czas także na terenie getta warszawskiego. W czasie wojny używał nazwiska Franciszek Nowaczek. Po powstaniu warszawskim (1944) był więźniem obozu koncentracyjnego Buchenwald.

Działalność po wojnie[edytuj]

Po II wojnie światowej wyemigrował do Wielkiej Brytanii. W Londynie żył w skrajnym niedostatku, organizował przedstawienia teatralne w emigracyjnych ośrodkach polskich, występował także czasem w audycjach nadawanych przez Wolną Europę i BBC na teren Polski. W 1948 roku komunistyczny rząd pozbawił go polskiego obywatelstwa.

Konferansjerski styl Jarosyego, niemożliwy do dokładnego naśladowania i podrobienia, po wojnie kultywowali: Kazimierz Rudzki i Edward Dziewoński.

Zmarł w 1960 roku we Włoszech. Jego grób znajduje się obecnie na cmentarzu Neustifter Friedhof w Wiedniu[4].

Przedstawienia teatralne (wybór)[edytuj]

Występy aktorskie[edytuj]

  • 1924 – Black and white (Qui Pro Quo)
  • 1924 – Próba życia (Qui Pro Quo)
  • 1924 – Ghetto (Qui Pro Quo)
  • 1926 – Serwus, Jarosy (Qui Pro Quo)
  • 1926 – A tymczasem pod łóżkiem (Qui Pro Quo)
  • 1930 – Maj za pasem (Qui Pro Quo)
  • 1930 – Będzie gorąco (Qui Pro Quo)
  • 1931 – Ta Banda pięknie gra (Banda)
  • 1933 – Cyganeria rozfikana (Cyganeria)
  • 1933 – Z pocałowaniem ręki (Cyganeria)

Reżyseria[edytuj]

  • 1923 – Pękajcie narody (Qui Pro Quo)
  • 1935 – Pod włos (Cyrulik Warszawski)
  • 1935 – Na jeża (Cyrulik Warszawski)
  • 1935 – Z przedziałkiem (Cyrulik Warszawski)
  • 1935 – Wieczna ondulacja (Cyrulik Warszawski)
  • 1935 – Mycie głowy (Cyrulik Warszawski)
  • 1935 – Alfa i Omega (Cyrulik Warszawski)
  • 1935 – Frontem do radości (Cyrulik Warszawski)
  • 1937 – Jaś w raju bram (Cyrulik Warszawski)
  • 1938 – Sprzedajemy Warszawę, czyli Frick–frack (Cyrulik Warszawski)

Filmografia[edytuj]

Odznaczenia[edytuj]

Przypisy

  1. Podawana jest również data 1889 w Pradze.
  2. Tygodnik „Życie na Gorąco” nr 23, 6 czerwca 2012, s. 56-57
  3. Edward Krasiński: Warszawskie sceny 1918-1939. Warszawa: PIW, 1976, s. 205.
  4. Fryderyk Jarosy – ku Pamięci.
  5. Dekret o nadaniu Orderu Odrodzenia Polski. „Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej”, s. 23, Nr 4 z 23 maja 1958. 

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]