Goguryeo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
고구려
高句麗

Koguryŏ / Goguryeo
37 p.n.e.668
Flaga Korei
Flaga Korei
Położenie Korei
Język urzędowy starokoreański
Stolica Jolbon
(37 p.n.e.–3 n.e.)

Gungnae
(3–427)

Pjongjang
(427–668)
Ustrój polityczny monarchia
Liczba ludności (668)
 • całkowita 

3 500 000
Data powstania 37 p.n.e.
Data likwidacji Silla zdobyło Pjongjang
668
Religia dominująca buddyzm, konfucjanizm, taoizm, szamanizm

Goguryeo, także Koguryŏ (37 p.n.e.668) – dawne państwo koreańskie, obejmujące terytoria dzisiejszej Mandżurii i północnej części Półwyspu Koreańskiego. Razem z Baekje i Silla tworzyło Trzy Królestwa Korei.

Dzisiejsza nazwa „Korea” wywodzi się od nazwy średniowiecznego królestwa Goryeo/Koryŏ, które z kolei jest skróconą formą „Goguryeo”.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Goguryeo
Nazwa koreańska
Hangul 고구려
Hancha 高句麗
Transkrypcja poprawiona Goguryeo
Transkrypcja MCR Koguryŏ

Powstanie Goguryeo (37 p.n.e.)[edytuj | edytuj kod]

Według kronik koreańskich Samguk Sagi i Samguk Yusa, Jumong (pośmiertnie nazwany Dongmyeong) założył królestwo w 37 roku p.n.e. wokół dzisiejszej granicy pomiędzy Chinami a Koreą Północną. Jumong wywodził się z północnego Buyeo, lecz musiał stamtąd uciekać w obawie przed prześladowaniami przez rodzinę królewską. Po dotarciu w rejony rzeki Yalu Jiang założył własne państwo, które nazwał Goguryeo.

Do największego rozkwitu królestwa doszło za panowania Gwanggaeto Wielkiego i jego syna Jangsu. Podczas tego okresu Goguryeo zajmowało trzy czwarte powierzchni Półwyspu Koreańskiego i większą częścią Mandżurii. Swój protektorat roztoczyli także nad pozostałymi państwami koreańskimi, Baekje i Sillą.

Około roku 600, chińska dynastia Sui rozpoczęła kosztowną kampanię wojskową i czterokrotnie zaatakowała Goguryeo. Wszystkie te ataki zostały odparte. Koszty kampanii okazały się na tyle wysokie, że spowodowały upadek dynastii Sui.

W 668 roku w wyniku paktu pomiędzy królestwem Silla a chińskim cesarzem Gaozongiem (649-683), Goguryeo upadło. Południowa część przypadła w udziale królestwu Silla, reszta królestwu Balhae.

Balhae, założone w 698 roku, w trakcie negocjacji z Japonią uważało się za spadkobiercę Goguryeo. Podobnie zresztą jak T'aebong, początkowo zwane Hu-Goguryeo, oraz Goryeo, którego nazwa pochodziła od Goguryeo.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

W Korei Północnej znaleziono ruiny zamków, pałaców i wiele artefaktów z okresu trwania królestwa, włączając w to malunki w grobowcach Goguryeo. Część ruin znajduje się w Mandżurii, na przykład Onyeosan w pobliżu Ji’an (集安) w północno-wschodnich Chinach, uważane za pierwsze miasto w królestwie. Niektóre kulturowe artefakty nadal pozostają obecne w kulturze Korei, jak na przykład ondol, unikatowy system ogrzewania podłóg z Goguryeo. Zmodernizowana jego wersja znajduje się w każdym koreańskim domu.

Korea w Epoce Trzech Królestw. Goguryeo zaznaczone na niebiesko.

Język[edytuj | edytuj kod]

Poza kilkoma słowami język Goguryeo jest obecnie nieznany. Na podstawie tych kilku słów określa się, że był on podobny do języka królestwa Silla i języków tungusko-mandżurskich. Większość koreańskich lingwistów zauważa, że język ten był blisko spokrewniony z językami ałtajskimi. Chińskie zapiski sugerują, że języki Goguryeo, Buyeo, Wschodniego Okjeo i Starego Joseon (Go-Joseon) były podobne a Goguryeo różniło się znacznie od języka Malgal (Mohe) także należącego do grupy języków tungusko-mandżurskich. Zauważono także podobieństwo do starojapońskiego. Niektóre słowa pochodzące z języka królestwa znaleziono także w starokoreańskim (wczesny wiek X – późny wiek XIV), ale wiele z nich zostało zastąpionych przez słownictwo pochodzące z królestwa Silla. Niektórzy lingwiści proponują aby utworzyć rodzinę języków Fuyu, włączając do niej Fuyu, Goguryeo, wyższych klas Baekje oraz starojapoński. Zwolennicy języków ałtajskich, często klasyfikują ten język w tej grupie.

Władcy Goguryeo[edytuj | edytuj kod]

Poniższe tabele przedstawiają nazwy władców Goguryeo wraz z ich zapisem koreańskim, znakami chińskimi i odczytaniem pinyin.

Legendarna linia[edytuj | edytuj kod]

Pośmiertne imię (Shi Hao 諡號) Imię własne Okres rządów
Dongmyeong 동명성왕 東明聖王 Dōngmíng shèngwáng Gojumong 고주몽 高朱蒙 Gāozhūméng, Chumo 추모 鄒牟 Jùmóu, Sanghae 상해 象解 Xiàngjiě (37 p.n.e. – 19 p.n.e.)
Yuri 유리왕 琉璃明王 Liúlí míngwáng Yuri 유리 琉璃 Liúlí, Yuri 유리 類利 Lèilì, Yuryu 유류 孺留 Rúliú 19 p.n.e. – 18 n.e.
Daemusin 대무신왕 大武神王 Dàwǔ shénwáng, 大解朱留王 Dàjiězhūliúwáng Muhyul 무휼 無恤 Wúxù (18-44)
Minjung 민중왕 閔中王 Mǐnzhōng wáng Haesaekju 해색주 解色朱 Jiěsèzhū (44-48)
Mobon 모본왕 慕本王 Mùběnwáng Hae-u 해우 解憂 Jiěyóu (Hae) Aeru (해)애루 (解)愛婁 (Jiě) Àilǚ (48-53)

Uwaga: Powyższe nazwy oraz daty władania określone są na podstawie Samguk Sagi. Wei shu (Historia dynastii Wei) przedstawia nazwy: 朱蒙 Zhūméng, 閭達 Lǘdá, 始閭諧 Shǐlǘxié, 如栗 Rúlí oraz 莫來 Mòlái. Legendarna linia została pierwszy raz zapisana, z kilkoma różnicami, w V wieku, kiedy król Jangsu zbudował pomnik dla swego ojca a Goguryeo nawiązało kontakty z Północnym Wei. Napisy na pomniku dają przedstawiają imiona: 鄒牟 Chumo, 儒留 Yuryu oraz 大朱留 Daejuryu. Powiązania między tymi nazwami nie są jasne.

Linia Wielkiego Króla[edytuj | edytuj kod]

Pośmiertne imię Imię własne Okres rządów
Taejo 태조대왕 國祖王 Guózǔ wáng, 大祖王 Dàzǔ wáng, 大祖大王 Dàzǔ dàwáng Gung 궁 宮 Gōng, Eosu 어수 於漱 Yúshù 53-146
Chadae 차대왕 次大王 Cìdà wáng Suseong 수성 遂成 Suìchéng 146-165
Sindae 신대왕 新大王 Xīndà wáng Baekgo 백고 伯固 Bógù, Baekgu 백구 伯句 Bógōu 165-179

Linia Hwando-Guknae[edytuj | edytuj kod]

Pośmiertne imię Imię własne Okres rządów
Gogukcheon 고국천왕 故國川王 Gùguóchuān wáng, 國襄王Guóxiāng wáng Nammu 남무 男武 Nánwǔ, I-imo 이이모 伊夷謨 Yīyímó 179-197
Sansang 산상왕 山上王 Shānshàng wáng Jeon-u 정우 廷優 Tíngyōu, Wigung 위궁 位宮 Wèigōng 197-227
Dongcheon 동천왕 東川王 Dōngchuān wáng, 東襄王 Dōngxiāng wáng Uwigeo 우위거 憂位居 Yōuwèijū, Gyoche 郊彘 Jiāozhì 227-248
Jungcheon 중천왕 中川王 Zhōngchuān wáng, 中襄王 Zhōngxiāng wáng Yeonbul 연불 然弗 Ránfú 227-248
Seocheon 서천왕 西川王 Xīchuān wáng, 西襄王 Xīxiāng wáng Yak-ro 약로 藥盧 Yàolú, Yak-u 약우 若友 Ruòyóu 248-270
Bongsang 봉상왕 烽上王 Fēngshàng wáng, 鴙葛王 Zhìgě wáng Sangbu 상부 相夫 Xiāngfú, Sapsiru 插矢婁 Chāshǐlǚ 292-300
Micheon 미천왕 美川王 Měichuān wáng, 好攘王 Hǎoràng wáng Eubul 을불 乙弗 Yǐfú, Ubul 우불 憂拂 Yōufú 300-331
Gogugwon 고국원왕 故國原王 Gùguóyuán wáng, 國岡上王 Guógāngshàng wáng Sayu 사유 斯由 Sīyóu, Yu 유 劉 Liú (?), Soe 쇠 釗 331-371
Sosurim 소수림왕 小獸林王 Xiǎoshòulín wáng, 小解朱留王 Xiǎojiězhūliú wáng Gubu 구부 丘夫 Qiūfū 371-384
Gogugyang 고국양왕 故國攘王 Gùguóràng wáng Yiryeon 이련 伊連 Yīlián, Eojiji 어지지 於只支 Yúzhǐzhī 384-391
Gwanggaeto Wielki 광개토대왕 廣開土王 Guǎngkāitǔ wáng Damdeok 담덕 談德 Tándé, An 안 安 Ān 391-413

Linia pjongjańska[edytuj | edytuj kod]

Pośmiertne imię Imię własne Okres rządów
Jangsu 장수왕 長壽王 Chángshòu wáng Georyeon 거련 巨連 Jùlián, Goryeon 고련 高璉 Gāolián 412-490
Munjamyeong 문자명왕 文咨明王Wénzīmíng wáng, 文咨王 Wénzī wáng, 明治好王 Míngzhìhǎo wáng Na-un 나운 羅雲 Luóyún, Go-un 고운 高雲 Gāoyún 491-519
Anjang 안장왕 安藏王 Ānzàng wáng Heung-an 흥안 興安 Xīng’ān, Go-an 고안 高安 Gāo’ān 519-531
Anwon 안원왕 安原王 Ānyuán wáng Bojeon 보정 寶廷 Bǎotíng, Gojeon 고정 高廷 Gāotíng 531-545
Yangwon 양원왕 陽原王 Yángyuán wáng, 陽崗上好王 Yánggāngshànghǎo wáng Pyongseong 평성 平成 Píngchéng 545-559
Pyeongwon 평원왕 平原王 Píngyuán wáng, 平崗上好王 Pínggāngshànghǎo wáng, 平崗上王 Pínggāngshàng wáng, 狛鵠香岡上王 Pògéxiānggāngshàng wáng Yangseong 양성 陽成 Yángchéng, Tang 탕 湯 Tāng, Goyang 고양 高陽 Gāoyáng 559-590
Yeongyang 영양왕 嬰陽王 Yīngyáng wáng, 平陽王 Píngyáng wáng Gowon 고원 高元 Gāoyuán, Daewon 대원 大元 Dàyuán 590-618
Yeongnyu 영류왕 營留王 Yíngliú wáng, 建武王 Jiànwǔ wáng Gogeonmu 고건무 高建武 Gāojiànwǔ, Seong 성 成 Chéng, Gomu 고무 高武 Gāowǔ 618-642
Bojang 보장왕 寶藏王 Bǎozàng wáng Gojang 고장 高藏 Gāozàng, Bojang 보장 寶藏 Bǎozàng 642-668