Hieronim Łopaciński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Hieronim Rafał Łopaciński
Rafał Lubicz
Data i miejsce urodzenia 30 września 1860
Ośno Górne
Data i miejsce śmierci 24 sierpnia 1906
Lublin
Zawód, zajęcie językoznawca

Hieronim Rafał Łopaciński[1] herbu Lubicz, pseudonim „Rafał Lubicz” (ur. 30 września 1860 w Ośnie Górnym, zm. 24 sierpnia 1906 w Lublinie) – polski językoznawca i etnograf, historyk Lublina, członek Akademii Umiejętności.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Hieronim Łopaciński urodził się w Ośnie Górnym w Kaliskiem. Był synem Ludwika, dzierżawcy i pisarza więziennego, oraz Marii z Krusiewiczów. Prawnuk Bartłomieja Łopacińskiego, z gałęzi upitskiej rodu Łopacińskich z Litwy, której członkowie mieszkali potem w Inflantach (z gałęzi tej wywodzi się babka Czesława Miłosza[2]), bądź z linii pisarskiej Łopacińskich[3].

Uczęszczał do szkoły powszechnej w Brześciu Kujawskim, następnie do Męskiego Gimnazjum Klasycznego w Kaliszu, które ukończył ze srebrnym medalem w 1879. W latach 1879–1883 studiował filologię na Wydziale Filozoficzno-Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego. Po studiach pracował przez rok jako nauczyciel języków starożytnych w III Gimnazjum w Warszawie, a od 1 stycznia 1884 był profesorem filologii i historii w gimnazjum w Lublinie. W 1904 nie przyjął propozycji objęcia Katedry Historii Literatury Uniwersytetu Lwowskiego (po śmierci Piotra Chmielowskiego). W 1900 został powołany na członka-korespondenta krakowskiej AU (późniejszej PAU). Był odznaczony Orderami św. Anny (1896) i św. Stanisława (1888).

Jego zainteresowania naukowe obejmowały słownictwo gwarowe, obrzędy ludowe, historię Lublina, bibliologię, latynistykę. Zajmował się m.in. prowincjonalizmami w terminologii zawodowej – górniczej, flisackiej, rybackiej. Badał obrzędy ludowe Zielonych Świątek i wigilii św. Jana Chrzciciela. Prowadził badania nad rękopisami i inkunabułami w archiwach prowincjonalnych. Przyczynił się do utworzenia Muzeum Ludowego i Biblioteki Publicznej w Lublinie (późniejszą Wojewódzką i Miejską Bibliotekę Publiczną w Lublinie nazwano jego imieniem), gromadził pamiątki historyczne związane z Lublinem z XVII-XIX w. W 1901 przygotował „Wystawę sztuki i starożytności”, na której prezentowano zbiory antropolgiczne, modele chat, ubiory, narzędzia, rzemiosło artystyczne. Łopaciński współpracował z pismem geograficzno-etnograficznym „Wisła”, utrzymywał kontakty naukowe m.in. z Janem Karłowiczem, Adamem Antonim Kryńskim, Janem Łosiem, Wojciechem Kętrzyńskim.

Zmarł wskutek wypadku drogowego; wypadł z bryczki poniesionej przez konie, doznając ciężkich obrażeń, które okazały się śmiertelne.

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

Ogłosił ponad 160 prac naukowych, m.in.:

  • Sprawozdanie o przekładzie Korneliusza Neposa, dokonanym przez prof. A. Mierzyńskiego (1884)
  • O sposobach zachowania ubioru ludu (1888)
  • Przysłowia, wyrażenia przysłowiowe, przypowieści od nazw miejscowych Ziemi Kaliskiej. Przyczynek do paremiografii polskiej (1888)
  • Oskar Kolberg i ostatnia jego praca (1890)
  • Przyczynki do słownika języka polskiego (1891-1900, 2 tomy)
  • Sobótka (1891)
  • Glosy polskie z połowy XV wieku (1893)
  • Najdawniejsze słowniki polskie drukowane (1897)
  • Najdawniejsze świadectwa polskie o wróżbach w wigilię św. Andrzeja (1897)
  • Zabytki cywilizacji pierwotnej (1897)
  • Z dziejów cechu mularskiego i kamieniarskiego w Lublinie (1899)
  • Życie i prace Jana Karłowicza (1904, z Erazmem Majewskim)

Był także encyklopedystą. Na prośbę Zygmunta Glogera napisał do jego Encyklopedii staropolskiej dwa hasła Pomniki i Słowniki polskie. Jego nazwisko jako współtwórcę tej encyklopedii wymienia autor w posłowiu tomu IV[4].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Adrian (1974-) Uljasz, Hieronim Łopaciński 1860-1906 : człowiek, dzieło, pamięć, Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Hieronima Łopacińskiego (Lublin), 2006 [dostęp 2019-03-22].
  2. Cz. Miłosz, Spiżarnia literacka, Kraków 2004, s. 79-80.
  3. Z. Bieleń Hieronim Łopaciński we wspomnieniach, Lublin 2004, s. 120, brak potwierdzenia w herbarzach.
  4. Gloger t. IV 1903 ↓.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • R. Bender, Hieronim Rafał Łopaciński [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. XVIII, 1973, s. 394-396.
  • Biogramy uczonych polskich, Część I: Nauki społeczne, zeszyt 2: K-O, Wrocław 1984
  • Zygmunt Gloger: Encyklopedia staropolska ilustrowana. T. IV. Warszawa: Druk P. Laskauera i W.Babickiego, 1903.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]