Jabłonki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zobacz też: Jabłonki (województwo łódzkie).
Jabłonki
Pomnik Karola Świerczewskiego Waltera w Jabłonkach (zburzony w 2018)
Pomnik Karola Świerczewskiego Waltera w Jabłonkach (zburzony w 2018)
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat leski
Gmina Baligród
Sołectwo Jabłonki/Kołonice
Liczba ludności (2006) 110
Strefa numeracyjna 13
Kod pocztowy 38-606
Tablice rejestracyjne RLS
SIMC 0344449
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Jabłonki
Jabłonki
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Jabłonki
Jabłonki
Ziemia49°16′05″N 22°17′32″E/49,268056 22,292222
Stary pomnik Świerczewskiego - 1952 r.
Kamień upamiętniający miejsce śmierci gen. Karola Świerczewskiego.

Jabłonki – osada w województwie podkarpackim, w powiecie leskim, w gminie Baligród, położona przy 893 BaligródCisna.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego.

Przez miejscowość przepływa niewielka rzeka Jabłonka, będąca dopływem i jednocześnie stanowiąca górny bieg rzeki Hoczewki. Na północnym skraju osady znajduje się całoroczne schronisko młodzieżowe i współczesny kościół filialny, właściwie należący do wsi Kołonice.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Z wsią sąsiadują następujące miejscowości: Kołonice, Stężnica, Baligród, Cisna.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś prawa wołoskiego, istniała już w 1498 i była pierwszą osadą założoną przez Balów tak głęboko w górach. Ulokowana przy ważnym trakcie pełniła zapewne funkcje strażnicze. Potwierdza to duże, dwułanowe uposażenie kniazia, którego podstawowym obowiązkiem była służba zbrojna. Wieś pozostała w rękach Balów do końca XVIII w., później należała do Urbańskich i Sołdraczyńskich. W 1921 liczyła 63 domy i 409 mieszkańców (327 grekokatolików, 77 rzymskokatolików., 5 wyznania mojżeszowego). Ciągnęła się na południe od obecnej zabudowy, na długości 2,5 km, aż do początku serpentyn szosy.

Cerkiew parafialna "Opieki Matki Boskiej" istniała już w pierwszej połowie XVIII wieku. W centrum znajdowała się drewniana cerkiew z 1902, a przy niej cmentarz parafialny і wojenny (z lat 1914 i 1915). W 1957 roku cerkiew została rozebrana na materiały budowlane. Na starym cmentarzu przetrwało kilka grobów.

25 września 1944 wieś została zajęta przez wojska radzieckie[1].

W maju 1946 większość mieszkańców wsi została przymusowo wysiedlona do ZSRR .

28 marca 1947 na terenie już wysiedlonych i zniszczonych Jabłonek zginął w zasadzce UPA wiceminister obrony narodowej, gen. Karol Świerczewski, jadący na inspekcję garnizonu w Cisnej. W miejscu jego śmierci znajduje się pamiątkowy głaz.

Trzy dni po zabójstwie gen. Świerczewskiego, sotnia UPA "Chrina" dokonała masakry 30 rannych żołnierzy WOP, mordując ich w bestialski sposób po napadzie na transport rannych z Cisnej do Baligrodu.

Pierwszy pomnik w Jabłonkach odsłonięto 18 kwietnia 1948. W 1962 wybudowano pomnik Świerczewskiego projektu Franciszka Strynkiewicza. Jego otoczenie urządzono jak park (obecnie w zaniedbaniu). W 2018 pomnik zburzono[2]. W latach 1985-1987 kosztem 250 mln zł wybudowano w Jabłonkach muzeum poświęcone osobie gen. Świerczewskiego o pow. 829 m kw., otwarte 28 marca 1987 jako filia Muzeum Historycznego w Sanoku. W pierwszym roku działalności obiekt zwiedziło 200 tys. osób, tym (5 VIII 1987) Wojciech Jaruzelski. W 1989 placówkę zamknięto, a w 1990 wystawę o Walterze ostatecznie zlikwidowano; sam obiekt wykorzystano na prywatną wystawę przyrodniczo-łowiecką, a w 2000 gmina Baligród sprzedała go za kwotę 410 tys. zł[3].

700 m dalej na południe, na dawnym terenie dworskim zakład karny. Przy zejściu z drogi asfaltowej na czarnym szlaku na Łopiennik (po lewej stronie, na niewielkim wzniesieniu) murowana kapliczka. Przed II wojną światową Jabłonki były znaną osadą letniskową, w której znajdowało się kilka domów willowych będących własnością hrabiego Skarbka, ale również tzw. letnisko akademickie dla studentów.

Szlaki piesze[edytuj | edytuj kod]

Z Jabłonek szlak czarny prowadzi w kierunku pasma Wysokiego Działu, Łopiennika i Durnej (wyznakowano go w 1954 jako szlak wolnościowy im. generała Karola Świerczewskiego), a szlak zielony na Walter. Od wiosny 2007 prowadzi tędy szlak walterowski przez Rzepedź, Baligród, Cisnę, Górę Walter, Jabłonki do miejsca, gdzie zginął generał Karol Świerczewski ps. Walter. W Jabłonkach funkcjonuje całoroczne schronisko młodzieżowe.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. ВОВ-60 -- Сводки (ros.). [dostęp 2009-10-26].
  2. [1]
  3. Krzysztof Potaczała: Bieszczady w PRL-u. Część 2. Olszanica: Wydawnictwo BOSZ, 2013, s. 9-37. ISBN 978-83-7576-187-0.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Artur Bata: Bieszczady w ogniu. Rzeszów: 1987.
  • Artur Bata: Jabłonki. Miejsce śmierci generała Karola Świerczewskiego. Rzeszów: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1987, s. 72.
  • Przewodnik Bieszczady
  • Stanislaw Krycinski. Cerkwie w Bieszczadach.2005. Pruszkow.
  • Dr. Wladyslaw A. Serdiuk. History of Jablinki village. 2014. Adeje.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]