Jabłonki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zobacz też: Jabłonki (województwo łódzkie).
Jabłonki
Pomnik Karola Świerczewskiego Waltera w Jabłonkach (zburzony w 2018)
Pomnik Karola Świerczewskiego Waltera w Jabłonkach (zburzony w 2018)
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat leski
Gmina Baligród
Sołectwo Jabłonki/Kołonice
Liczba ludności (2006) 110
Strefa numeracyjna 13
Kod pocztowy 38-606
Tablice rejestracyjne RLS
SIMC 0344449
Położenie na mapie gminy Baligród
Mapa lokalizacyjna gminy Baligród
Jabłonki
Jabłonki
Położenie na mapie powiatu leskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu leskiego
Jabłonki
Jabłonki
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Jabłonki
Jabłonki
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Jabłonki
Jabłonki
Ziemia49°16′05″N 22°17′32″E/49,268056 22,292222
Stary pomnik Świerczewskiego - 1952 r.
Kamień upamiętniający miejsce śmierci gen. Karola Świerczewskiego.

Jabłonki – osada w województwie podkarpackim, w powiecie leskim, w gminie Baligród[1][2]. Leży przy 893 BaligródCisna.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego.

Przez miejscowość przepływa niewielka rzeka Jabłonka, będąca dopływem i jednocześnie stanowiąca górny bieg rzeki Hoczewki. Na północnym skraju osady znajduje się całoroczne schronisko młodzieżowe i współczesny kościół filialny, właściwie należący do wsi Kołonice.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Z wsią sąsiadują następujące miejscowości: Kołonice, Stężnica, Baligród, Cisna.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś prawa wołoskiego, istniała już w 1498 i była pierwszą osadą założoną przez Balów tak głęboko w górach. Ulokowana przy ważnym trakcie pełniła zapewne funkcje strażnicze. Potwierdza to duże, dwułanowe uposażenie kniazia, którego podstawowym obowiązkiem była służba zbrojna. Wieś pozostała w rękach Balów do końca XVIII w., później należała do Urbańskich i Sołdraczyńskich. W 1921 liczyła 63 domy i 409 mieszkańców (327 grekokatolików, 77 rzymskokatolików., 5 wyznania mojżeszowego). Ciągnęła się na południe od obecnej zabudowy, na długości 2,5 km, aż do początku serpentyn szosy.

Cerkiew parafialna "Opieki Matki Boskiej" istniała już w pierwszej połowie XVIII wieku. W centrum znajdowała się drewniana cerkiew z 1902, a przy niej cmentarz parafialny і wojenny (z lat 1914 i 1915). W 1957 roku cerkiew została rozebrana na materiały budowlane. Na starym cmentarzu przetrwało kilka grobów.

25 września 1944 wieś została zajęta przez wojska radzieckie[3].

W maju 1946 większość mieszkańców wsi została przymusowo wysiedlona do ZSRR .

28 marca 1947 na terenie już wysiedlonych i zniszczonych Jabłonek zginął w zasadzce UPA wiceminister obrony narodowej, gen. Karol Świerczewski, jadący na inspekcję garnizonu w Cisnej. W miejscu jego śmierci znajduje się pamiątkowy głaz.

Trzy dni po zabójstwie gen. Świerczewskiego, sotnia UPA "Chrina" dokonała masakry 30 rannych żołnierzy WOP, mordując ich w bestialski sposób po napadzie na transport rannych z Cisnej do Baligrodu.

Pierwszy pomnik w Jabłonkach odsłonięto 18 kwietnia 1948. W 1962 wybudowano pomnik Świerczewskiego projektu Franciszka Strynkiewicza. Jego otoczenie urządzono jak park (obecnie w zaniedbaniu). W 2018 pomnik zburzono[4]. W latach 1985-1987 kosztem 250 mln zł wybudowano w Jabłonkach muzeum poświęcone osobie gen. Świerczewskiego o pow. 829 m kw., otwarte 28 marca 1987 jako filia Muzeum Historycznego w Sanoku. W pierwszym roku działalności obiekt zwiedziło 200 tys. osób, tym (5 VIII 1987) Wojciech Jaruzelski. W 1989 placówkę zamknięto, a w 1990 wystawę o Walterze ostatecznie zlikwidowano; sam obiekt wykorzystano na prywatną wystawę przyrodniczo-łowiecką, a w 2000 gmina Baligród sprzedała go za kwotę 410 tys. zł[5].

700 m dalej na południe, na dawnym terenie dworskim zakład karny. Przy zejściu z drogi asfaltowej na czarnym szlaku na Łopiennik (po lewej stronie, na niewielkim wzniesieniu) murowana kapliczka. Przed II wojną światową Jabłonki były znaną osadą letniskową, w której znajdowało się kilka domów willowych będących własnością hrabiego Skarbka, ale również tzw. letnisko akademickie dla studentów.

Szlaki piesze[edytuj | edytuj kod]

Z Jabłonek szlak czarny prowadzi w kierunku pasma Wysokiego Działu, Łopiennika i Durnej (wyznakowano go w 1954 jako szlak wolnościowy im. generała Karola Świerczewskiego), a szlak zielony na Walter. Od wiosny 2007 prowadzi tędy szlak walterowski przez Rzepedź, Baligród, Cisnę, Górę Walter, Jabłonki do miejsca, gdzie zginął generał Karol Świerczewski ps. Walter. W Jabłonkach funkcjonuje całoroczne schronisko młodzieżowe.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. GUS. Wyszukiwarka TERYT
  2. Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  3. ВОВ-60 -- Сводки (ros.). [dostęp 2009-10-26].
  4. Ostatnie chwile słynnego pomnika gen. Karola Świerczewskiego w Jabłonkach w Bieszczadach. Dziś ma ruszyć rozbiórka - nowiny24.pl, www.nowiny24.pl [dostęp 2018-02-23] (pol.).
  5. Krzysztof Potaczała: Bieszczady w PRL-u. Część 2. Olszanica: Wydawnictwo BOSZ, 2013, s. 9-37. ISBN 978-83-7576-187-0.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Artur Bata: Bieszczady w ogniu. Rzeszów: 1987.
  • Artur Bata: Jabłonki. Miejsce śmierci generała Karola Świerczewskiego. Rzeszów: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1987, s. 72.
  • Przewodnik Bieszczady
  • Stanislaw Krycinski. Cerkwie w Bieszczadach.2005. Pruszkow.
  • Dr. Wladyslaw A. Serdiuk. History of Jablinki village. 2014. Adeje.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]