Jan Ostroróg (starszy wojewoda poznański)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jan Ostroróg
Nałęcz
Nałęcz
Data urodzenia 1436
Miejsce urodzenia Ostroróg
Data śmierci 1501
Miejsce śmierci Grodzisk Wielkopolski
Rodzice Stanisław Ostroróg
Małżeństwo Helena Raciborska
Dzieci Wacław
Stanisław
Jan Ostroróg podczas pisania Memoriału o naprawie Rzeczypospolitej – płaskorzeźba w Zamku Cesarskim w Poznaniu

Jan Ostroróg herbu Nałęcz (ur. 1436 w Ostrorogu[1], zm. 1501 w Grodzisku Wielkopolskim) – wojewoda poznański, doradca królów Kazimierza Jagiellończyka i Jana Olbrachta, twórca i publicysta polityczny, autor dzieła Memoriał o urządzeniu Rzeczypospolitej.

Popierał umocnienie władzy królewskiej, centralizację władzy. Przedstawiał tezę, że król polski podlega tylko władzy Boga, nie ma ponad nim innych władców świeckich. Podkreśla podległość Kościoła władzy świeckiej, sprzeciwiał się płaceniu świętopietrza, żądał przy tym poprawy moralnej duchowieństwa. Krytykuje też samo papiestwo, cyt. Rzym wybiera corocznie znaczne sumy pod pozorami wiary i pobożności, a właściwie przez utrzymanie ludu w przesądach, Papież udaje, iż obraca swe dobra na budowanie kościołów, lecz w istocie używa ich dla wzbogacenia swych krewnych, na dwór, na stajnie, że nie powiem, co gorsze...[2].


Studiował na uniwersytetach w Erfurcie i Bolonii, w 1459 otrzymał tytuł doktora obojga praw. Do Polski wrócił w 1462 r. jako patriota i rzecznik suwerenności Polski oraz zdecydowany przeciwnik wpływów niemieckich. Był sygnatariuszem aktu pokoju toruńskiego 1466 roku[3]. W swoim programie umieszczonym w dziele Monumentum pro rei-publicae ordinatione (Memoriał w sprawie uporządkowania Rzeczypospolitej) pisanym około 1477 r. (pełne wydanie w 1831) żądał rewolucyjnych praw: zakazu wygłaszania kazań w języku niemieckim oraz wprowadzenia tylko języka polskiego do urzędów. Prawa zdaniem Ostroroga powinny być równe dla wszystkich. Od równości wobec prawa nie powinno być żadnych wyjątków. Atakował zwracanie się miast polskich o porady prawne do miast, głównie (Magdeburga i Lubeki) i posługiwanie się prawem niemieckim. Za prawo najwyższe uważa ustawy stanowione przez senat rzymski. Swój program uzupełniał o zniesienie dziedziczności urzędów, zniesienie tortur, oraz obowiązek powszechnej służby wojskowej, ten ostatni warunek pojawił się ponownie dopiero podczas wielkiej rewolucji. Wyprzedził Niccolò Macchiavellego, stawiając warunek pełnego skarbu jako podstawy państwowości, ale pełnego z dobrego gospodarstwa a nie ze zdzierstwa. Ostroróg zrywał z ideą uniwersalistyczną, był przedstawicielem poglądów średniej szlachty, pomimo postulatu wzmocnienia władzy monarszej.

Jego synami z małżeństwa z księżniczką raciborską Heleną (córką Wacława II Raciborskiego) byli Wacław i Stanisław.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Jan Maj, Alicja Dziewulska: Mapa topograficzna Polski N-33-129/130: Poznań. Warszawa: Wojskowe Zakłady Kartograficzne, 1997. ISBN 83-7135-150-X.
  2. Praca zbiorowa, "Dzieje Polski a współczesność", Wydawnictwo Książka i Wiedza, Warszawa 1966, s. 68
  3. Volumina Legum, t. I, Petersburg 1859, s. 101.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Kazimierz Lepszy (red.): Słownik biograficzny historii powszechnej do XVII stulecia. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1968.