Krzysztof Opaliński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Krzysztof Opaliński
Ilustracja
Herb
Łodzia
Rodzina Opalińscy
Data i miejsce urodzenia 21 stycznia 1611
Sieraków
Data i miejsce śmierci 7 grudnia 1655
Włoszakowice
Ojciec Piotr Opaliński
Matka Zofia Kostka
Żona

Teresa Czarnkowska

Dzieci

z Teresą Czarnkowską:
Piotr Adam Opaliński
Jan Karol Opaliński
Zofia Krystyna Opalińska
Teodora Konstancja Opalińska
Ludwika Maria Opalińska
Franciszka Teodora Opalińska

Sarkofag Krzysztofa Opalińskiego w Zamku w Sierakowie
Tył sarkofagu Krzysztofa Opalińskiego z wypisaną datą urodzenia i śmierci

Krzysztof Opaliński (ur. 21 stycznia 1611, zm. 7 grudnia 1655[1]) – poeta, rzymski katolik, od 1637 wojewoda poznański, marszałek Trybunału Głównego Koronnego w 1641 roku[2], jeden z przywódców opozycji magnackiej przeciw Władysławowi IV i Janowi Kazimierzowi.

Podczas potopu szwedzkiego poddał Wielkopolskę Szwedom (1655).

Autor wydanych anonimowo „Satyr” (1650) piętnujących rozliczne wady Rzeczypospolitej, [3] będących w opinii jego przeciwników niezamierzonym opisem wad samego autora[4].

Życiorys[edytuj]

Syn Piotra Opalińskiego. Poślubił Teresę Czarnkowską 28 maja 1634 r. Miał dwóch synów: Piotra Adama Opalińskiego i Jana Karola Opalińskiego i 4 córki. Razem ze swoim bratem Łukaszem Opalińskim studiował w Akademii Lubrańskiego w Poznaniu (1620-1625). Studiował w Lowanium w latach 1626-1629, Orleanie w 1629 roku, Strasburgu w 1630 roku[5]. Po powrocie do Polski objął stanowisko starosty śremskiego. Rozpoczął także aktywny udział na scenie politycznej. W 1637 r. przejął pozycję wojewody poznańskiego po zmarłym wuju Janie Opalińskim. W 1644 roku stał na czele polskiego poselstwa do Paryża. Był wysłannikiem króla, zastępował go podczas zawarcia małżeństwa per procura z Ludwiką Marią Gonzagą i przywiózł młodą królową do Polski. W 1647 roku odkupił miasteczko Sieraków od swojego brata Łukasza i przeprowadził się tam. W 1650 otworzył pierwsze gimnazjum wspólnie z Janem Amosem Komeńskim. W kolejnych latach współzawodniczył z Bogusławem Leszczyńskim o starostwo nad Wielkopolską. Był elektorem Jana II Kazimierza w 1648 roku z województwa poznańskiego[6] Na Sejmie w 1654 r. uczestniczył w koalicji magnackiej zawiązanej razem z Januszem Radziwłłem, Janem Leszczyńskim i Jerzym Lubomirskim, zmierzającej do obalenia króla[7]. Zmarł w 1655 r. we Włoszakowicach w wieku 45 lat. Pochowany razem ze swoim ojcem w katakumbach kościoła w Sierakowie. W 1995 r. sarkofag przeniesiono do Zamku w Sierakowie.

Kapitulacja pod Ujściem[edytuj]

Podczas 'potopu szwedzkiego' podkanclerzy Bogusław Leszczyński dostał rozkaz obrony terenów Wielkopolski. Jednak w lipcu 1655 r. wyjechał on z Wielkopolski z powodu choroby[8] i obowiązek obrony spadł na Krzysztofa Opalińskiego. Dnia 24 lipca wraz z 14 tysięczną armią pospolitego ruszenia szlachty wielkopolskiej spotkał się z armią szwedzką pod Ujściem. Mimo bardzo dobrej pozycji strategicznej Andrzej Karol Grudziński wydał rozkaz ewakuacji, dzięki czemu Szwedzi zajęli ich dogodne pozycje strategiczne. Panika, która pojawiła się w obozie polskim zmusiła Krzysztofa Opalińskiego, Andrzeja Karola Grudzińskiego oraz innych mniejszych magnatów wielkopolskich, do podpisania w dniu 25 lipca 1655 r. kapitulacji. Podpisany dokument przekazywał Karolowi Gustawowi pełną władzę nad województwami poznańskim i kaliskim oraz całością dóbr państwowych i kościelnych oraz miasta. Karol Gustaw z kolei obiecywał zachowanie dotychczasowych swobód. Oddając się pod protekcję magnaci chcieli uniknąć walki we własnych majętnościach, liczyli też na pomoc w trwającej wojnie z carem i Chmielnickim.

Przypisy

  1. Opaliński Krzysztof. W: Encyklopedia PWN [on-line]. [dostęp 2015-12-07].
  2. Herbarz polski, t. I, Lipsk 1839-1846, s. 380.
  3. Satyry sive Icon animorum, albo przestrogi do naprawy rządu y obyczajów w Polszcze należące, na pięć xiąg rozdzielone. Roku Pańskiego 1650
  4. Karol Szajnocha, Krzysztof Opaliński : szkic historyczny, Lwów 1895
  5. Marcin Broniarczyk, Wykształcenie świeckich senatorów w Koronie za Władysława IV, w: Kwartalnik Historyczny, rocznik CXIX, 2012, 2, s. 290.
  6. Elektorów poczet, którzy niegdyś głosowali na elektorów Jana Kazimierza roku 1648, Jana III. roku 1674, Augusta II. roku 1697, i Stanisława Augusta roku 1764, najjaśniejszych Królów Polskich, Wielkich Książąt Litewskich, i.t.d. / ułożył i wydał Oswald Zaprzaniec z Siemuszowej Pietruski, Lwów 1845, s. 253.
  7. Ludwik Kubala, Wojna moskiewska R. 1654-1655 Warszawa, Gebethner i Wolff, 1910 seria: „Szkice Historyczne” 3, s. 104 i 370
  8. Ludwik Kubala Wojna szwecka w roku 1655 i 1656 Lwów, 1914, seria: „Szkice Historyczne” 4 str. 80

Bibliografia[edytuj]

  1. Kate Wilson, The Politics of Toleration Among the Szlachta of Great Poland: Rafał Leszczyński (1579-1636) and Krzysztof Opaliński (1609-55), Slovo 14/2002
  2. Michael J. Mikoś, Polish Baroque and Enlightenment Literature: An Anthology. Ed. Michael J. Mikoś. Columbus, Ohio/Bloomington, Indiana: Slavica Publishers. 1996. 104-108. ​ISBN 0-89357-266-7​ (contains a short biography and „Satire III: On Burdens and Oppressions of Peasants in Poland.”)

Linki zewnętrzne[edytuj]

Poprzednik
Jan Opaliński
POL województwo poznańskie IRP COA.svg Wojewoda poznański
1637-1655
POL województwo poznańskie IRP COA.svg Następca
Jan Leszczyński