Ostroróg

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy miasta w Wielkopolsce. Zobacz też: inne znaczenia hasła Ostroróg.
Ostroróg
Herb Flaga
Herb Ostroroga Flaga Ostroroga
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat szamotulski
Gmina Ostroróg
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie przed 1412
Burmistrz Sławomir Szałata
Powierzchnia 1,25[1] km²
Populacja (2014)
• liczba ludności
• gęstość

1989
1591 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 61
Kod pocztowy 64-560
Tablice rejestracyjne PSZ
Położenie na mapie powiatu szamotulskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu szamotulskiego
Ostroróg
Ostroróg
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Ostroróg
Ostroróg
Ziemia 52°37′37″N 16°27′19″E/52,626944 16,455278
TERC
(TERYT)
4303924054[2]
SIMC 0971264[2]
Urząd miejski
ul. Wroniecka 14
64-560 Ostroróg
Strona internetowa
Kościół w Ostrorogu i ulica Kapłańska
Ostroróg – ulica Kapłańska – zabytkowy dom i kościoł

Ostroróg (niem. Scharfenort) – miasto w woj. wielkopolskim, w powiecie szamotulskim, położone nad Jeziorem Wielkim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Ostroróg[3][4]. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. poznańskiego[5].

Ostroróg jest jednym z najmniejszych miast w Polsce o powierzchni zaledwie 1,25 km²[6]. Na koniec 2014 r. miasto zamieszkiwało 1989 osób.[7]

Ośrodek handlowo-usługowy regionu rolniczego[8]. Przez miasto przebiega nieczynna linia kolejowa SzamotułyMiędzychód i droga wojewódzka nr 184 do Szamotuł[8].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Miasto Ostroróg zlokalizowane jest w odległości około 45 km od Poznania w kierunku płn – wsch. Ostroróg leży w odległości ok. 10 km od Szamotuł i ok. 12 km od Wronek. Ostroróg znajduje się w centralnej części powiatu szamotulskiego i graniczy z gminami Szamotuły, Wronki, Obrzycko i Pniewy.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1383 roku[9]. Mowa jest w niej o wsi ostrorogskiej oraz o zamczysku miejscowych dziedziców, kasztelana santockiego, Dzierżka Grochoły Ostroroga[9][10]. W tym okresie Wielkopolska ogarnięta była wojną domową między Grzymałami i Nałęczami. Wydarzenia te zostały opisane w Kronice Jana z Czarnkowa, kronikarz napisał, że było to w lutym 1383, w sobotę przed drugą niedzielą wielkiego postu – Świdwa (herbu Nałęcz) widząc nadchodzące wojska Wierzbięty (ze Smogulca), które złączyły się z wojskam Domarata (dowódcy Grzymałów) schronił się do zamczyska ostroroskiego, a tych, którzy nie zdążyli za nim pozostawił we wsi[11]

Zamek był prawdopodobnie nieduży, ale opisu nie znajdujemy w księgach. Jest za to opis miasta 100 lat później z końca XV wieku. Mowa jest o wielkim jeziorze ostroroskim, które dzieli się na dwie części – jedna z nich płynie na północny zachód i wpływa do Warty w Wartosławiu, druga natomiast płynie na zachód i wpada do Warty przy Sierakowie. Na wyspie a jeziorze (obecnie półwysep) znajduje się zamek położonych na ogromnych głazach i potężnych palach, w piwnicy murowany, trzypiętrowy (piętra z belek dębowych i kamieni), zbudowany przez cieśle i bez walorów artystycznych. Umocniony wałem obronnym wyposażonym w komory, kusze oraz pozostałe narzędzia służące do obrony (nigdy nie został zdobyty). Ta część miasta stanowiła część wysoką, w jej skład wchodził również kościół, młyny i spichlerze. Wiemy również o głębokiej fosie, komorach obronnych i trzech śluzach wyposażonych w mosty zwodzone, każdy z nich mieścił 100 żołnierzy. Ponadto część wysoka w zachodniej części porośnięta była gęstym drzewostanem i połączona mostem łodziowym w czasie pokoju. Z kolei niższa część nie miała walorów obronnych znajdowała się w gęstych lasach na jeziorem na jej terenie znajdował się mały kościół (wzgórze na dzisiejszym cmentarzu), wzgórze było wyposażone w 4 komory i wał obronny[12].

Zamek został zburzony w XVIII wieku przez ówczesnego właściciela Ostroroga, a z materiałów pozyskanych z rozbiórki postawiono browar[13]. Na miejscu tym powstał również prawdopodobnie niewielki dwór jak podaje Callier, pod koniec XIX wieku – dwór miał dobre ściany, dach wymagający naprawy. Na wzgórzu również trzy murowane sklepy a przy moście dom z jedną komorą w złym stanie (możliwe, że jest to jeden ze szpitali)[11]

Prawa miejskie Ostroróg uzyskał przed 1412 rokiem[8][9]. W źródłach nie zachował się przywilej lokacyjny miasta. Wiemy natomiast jak podaje Callier, że Ostroróg funkcjonował na prawie magdeburskim. Władzę miejską tworzył wójt, burmistrz, racjowie i ławnicy. Wójt i ławnicy rozpoznawali sprawy kupna, sprzedaży nieruchomości, spory w zakresie długów, poręczeń i zastawów, a także testamenty, zapisy i ugody. Burmistrz z kolei z rajcami rozstrzygał w sprawach sądowniczych (kradzieże, kłótnie, szkody) oraz stanowił władzę ustawodawczą. Burmistrz wybierany był spośród rajców na okres 1 rok. Callier pisząc monografię dysponował księgą wójtowską (1503-1588) i burmistrzowską (1645-1790 z przerwami), które zawierały zapiski o różnych czynnościach dokonywanych przez władzę. Książki te znajdowały się w Poznańskim Towarzystwie Przyjaciół Nauki, niestety zagubiły się w czasie II wojny światowej. Na podstawie zapisów Calliera, można częściowo odtworzyć nazwiska pierwszych burmistrzów i wójtów Ostroroga[11][14].

  • w 1503 r. burmistrzem był Maciej Wróbel,
  • w 1558 i w 1560 wójtem był Paweł Szostek,
  • w 1578 r. wójtem był Tomasz Wilczyk,
  • w 1583 r. burmistrzem był Jan Klucznik, a wójtem Łukasz Gołąb,
  • w 1588 r. wójtem był Wojciech Tartoka,
  • w 1607 r. burmistrzem był Piotr Rosigroch, a wójtem Wojciech Mnich,
  • w latach 1620 – 1624 burmistrzem był Łukasz Jaździk,
  • w 1628 r. burmistrzem był Jan Rossigroch,
  • w 1632 r. burmistrzem był Jakub Jądro ,
  • w latach 1645 – 1650 oraz 1653-1656 burmistrzem był Jan Rosigroch,
  • w latach 1650 – 1653 burmistrzem był Marcin Gleinik,
  • w latach 1656 – 1660 burmistrzem był Piotr Rosigroch,
  • w roku 1669 urząd burmistrza piastował Stanisław Wieniarczyk, po nim stanowisko objął Stanisław Kucharzewski,
  • w 1725 r. burmistrzem był Kaimierz Piechota,
  • w 1729 r. burmistrzem był Michał Wiślicki,
  • Sebastian Linek był burmistrzem w latach 1750, 1771, 1779 i 1785,
  • z kolei Florian Rakowicz był burmistrzem w latach 1751, 1754, 1759 i 1764
  • Franciszek Śliwiński natomiast urząd burmistrza piastował w latach 1752, 1756, 1762 i 1767
  • Łukasz Jądrzyk burmistrzem był w latach 1754, 1759 i 1764
  • Józef Szulc burmistrzem był w roku 1765
  • Jan Stępka na urząd burmistrza był wybierany dwukrotnie w 1772 i 1779 roku,
  • ostatnim burmistrzem z księgi burmistrzowskiej był Stanisław Rakowicz wybrany w 1790 r.[11][14]

Callier poza księgą burmistrzowską wskazuje jeszcze jeden późniejszy dokument, mianowicie akt wyboru burmistrza i wójta przez właściciela Ostroroga –Adama Kwileckiego. W 1795 r. urzędy objęli Szymon Rybarczyk (burmistrzowski) oraz Stanisław Rakowicz (wójtowski)[11].

Chociaż wspomnienia o właścicielach miasta – familii Ostrorogów są znacznie wcześniejsze, gdyż pochodzą z początku XIII w. – w spisie wojewodów poznańskich mowa jest o Dobrosławie z Szamotuł Ostrorogu[13].

W XV w. w Ostrorogu sporadycznie zbierał się sąd starosty generalnego (sąd grodzki) dla okolicznej szlachty[15].

W 1436 r. w tym mieście urodził się pisarz polityczny, wojewoda poznański Jan Ostroróg[8][9]. W mieście od 1472 był szpital, później wybudowano jeszcze drugi[9]. W XVI i XVII wieku Ostroróg stanowił ważny ośrodek reformacji (bracia czescy)[9][5]. Prowadzili oni archiwum, bibliotekę, szkołę oraz seminarium, a do ich dyspozycji oddano w 1555 kościół[5][8][10][9].

W skład parafii ostrorogskiej wchodziły Binino, Bielejewo, Dobrojewo, Kluczewo, Oporowo, Piaskowo, Rudki i Wielonek[10].

Od roku 1611 do szkoły braci czeskich w Ostrorogu uczęszczał Jan Jonston (Joannes Jonstonus), późniejszy uczony rangi europejskiej[16].

W rękach rodu Ostrorogów miasto pozostało do 1625 kiedy to po śmierci ostatniego z Ostrorogów miasto przeszło we władanie Potockich[8][9].. Kościół został przekazany katolikom w 1636[9][10]. Kolejnymi właścicielami Ostroroga byli: Potoccy, którzy oddali Ostroróg w dzierżawę: 1637 – Andrzejowi Rej (prawnukowi Mikołaja), a następnie w 1649 – Piotrowi Górskiemu. Od 1660 właścicielami Ostroroga byli Radziwiłowie, następnie od 1674 Zalescy (w 1701 r. Ostroróg wydzierżawił od Aleksandra Zalewskiego – Przecław Bronikowski[17]) i od 1718 Malechowscy. Następnie Ostroróg został sprzedany Sapiehom, którzy z kolei w 1737 r. sprzedali Ostroróg Łukaszowi Kwileckiemu. W rękach Kwileckich Ostroróg znajdował się aż do wybuchu II wojny światowej[11][18]. To za ich rządów w Ostrorogu przebudowano kościół i rozebrano zamek a na jego miejscu wybudowano mieluch dworski i browar[9][11]. W XIX wieku miasto należało do Księstwa Warszawskiego, a potem Wielkiego Księstwa Poznańskiego[9]. Podczas powstania wielkopolskiego miasto zostało przejęte siłami mieszkańców[9].

XVIII wieczna księga Faederata Trium Decanatuum Sodalitas in Celeberrimo Archidiaconatu Psczevensi: Tergemino Sacrorum conjurata Voto, Ad dandum defunctis sodalibus Succursum Post dirae Pestis contagia iterum In lucem porrecta. Anno Faederati cum Natura Humana verbi Incarnati wymienia następujące osoby w Ostrorogu:

  • Stanisław Gladajewski, mieszczanin
  • Tomasz Gmiński, komendarz
  • Jakub Karamankiewicz, wikary
  • Maciej Radomicki, wojewoda inowrocławski, starszy generał wielkopolski, starosta międzyrzecki,
  • Jan Rak, mieszczanin
  • Franciszek Rosigroch, mieszczanin
  • Kazimierz Śmidowicz, mieszczanin[19]

Zabytki[20][edytuj | edytuj kod]

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

W mieście głównym pracodawcą jest firma produkująca meble, oprócz tego kilka mniejszych zakładów produkcyjnych (m.in. lakiernia, spółdzielnia inwalidów), wiele osób dojeżdża do pracy do firm znajdujących się w pobliskich gminach: Wronki, Kaźmierz i Tarnowo Podgórne.

Na koniec 2013 r. stopa bezrobocia w Gminie Ostroróg wynosiła 6,9% (223 osób) i była zbliżona do średniej w Powiecie Szamotulskim (6,1%). GUS nie publikuje odrębnych danych dla miasta[22].

Kościół w Ostrorogu i ulica Kapłańska pod koniec lat 80
Ostroróg – nieczynny dworzec kolejowy

Transport[edytuj | edytuj kod]

Przez Ostroróg kursują autobusy PKS (9 kursów) oraz prywatnego przewoźnika (16 kursów). Autobusem z Ostroroga można bezpośrednio dojechać do Poznania, Szamotuł (stąd pociąg – linia kolejowa Poznań – Szczecin), Wronek, Międzychodu[23][24].

Przez Ostroróg przebiega nieczynna linia kolejowa nr 368 relacji Szamotuły – Międzychód. Linia powstawała w latach 1907-1908, a ostatni pociąg pasażerski z Szamotuł przejechał w 1995 r., przez rok kursowały jeszcze pociągi towarowe. Potem odbywały się już tylko okazjonalne przejazdy[25].

Z kolei trzon infrastruktury drogowej tworzy droga wojewódzka nr 184 (Baranowo k. PoznaniaWronki), przez miasto przebiega również droga wojewódzka nr 117 (Ostroróg – Obrzycko)[26]. Przez Ostroróg przebiegają również dwie drogi powiatowe 1852 P (Ostroróg -Przystanki) i 1853 P (Ostroróg-Lipnica)[27].

Ludność[edytuj | edytuj kod]

Ostroróg, widok z grodziska (dawne wzgórze zamkowe)

Liczba ludności miasta Ostroróg od kilku lat kształtuje się na poziomie ok. 2 tys. (1989 wg stanu na 31.12.2014)[7]. W ujęciu historycznym kształtowała się na poziomie[11][28]:

  • 1793 – 305
  • 1800 – 448
  • 1807 – 486
  • 1811 – 432
  • 1816 – 450
  • 1836 – 631
  • 1843 – 681
  • 1858 – 828
  • 1861 – 872
  • 1871 – 898
  • 1884 – 1001
  • 1912 – 1262
  • 1921 – 1273
  • 1939 – 1320
  • 1946 – 1170
  • 1961 – 1386

Struktura ludności miasta Ostroróg wg grup wieku, płci (stan na 31.12.2014)[29]

wiek kobiety mężczyźni razem
0-2 26 33 59
3-6 51 40 91
7-12 69 62 131
13-15 26 27 53
16-19 30 55 85
20-24 70 59 129
25-34 172 156 328
35-44 134 149 283
45-54 124 122 246
55-64 173 152 325
65 i więcej 158 101 259
razem 1033 956 1989

Sport[edytuj | edytuj kod]

W Ostrorógu działa klub sportowy UKS Nałęcz Ostroróg. W klubie są dwie sekcje: piłka nożna (od sezonu 2015/2016 zespół występuje w A-klasie) oraz sekcja tenisa stołowego, która funkcjonuje już ponad 20 lat. Szczególne osiągają wychowankowie sekcji tenisa - wiele medali na Mistrzostwach Wielkopolski, miejsca w czołowej dziesiątce Mistrzostwa Polski, pierwsza drużyna występuje w II lidze, natomiast druga w trzeciej.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 26 lipca 2013. ISSN 1505-5507. [dostęp 26 maja 2014].
  2. 2,0 2,1 Przeglądanie TERYT (Krajowego Rejestru Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2014-05-26].
  3. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 1504, 2013-02-13. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 26 maja 2014]. 
  4. Wykaz nazw wód stojących. Główny Urząd Geodezji i Kartografii. [dostęp 26 maja 2014]. s. 377.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Włodzimierz Łęcki, Bogdan Zgodziński: Województwo poznańskie. Poznań: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1980, s. 98.
  6. Miasta najmniejsze pod względem powierzchni. Główny Urząd Statystyczny Portal Informacyjny. [dostęp 2015-07-24].
  7. 7,0 7,1 Ludność wg lokalizacji terytorialnej – gminy bez miast na prawach powiatu i miasta na prawach powiatu (NTS-5, 1995-2014). GU Bank Danych Lokalnych. [dostęp 2015-07-24].
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 Jan Maj, Alicja Dziewulska: Mapa topograficzna Polski N-33-129/130: Poznań. Warszawa: Wojskowe Zakłady Kartograficzne, 1997. ISBN 83-7135-150-X.
  9. 9,00 9,01 9,02 9,03 9,04 9,05 9,06 9,07 9,08 9,09 9,10 9,11 9,12 Romuald Krygier: Ziemia szamotulska. Wyd. 1. Wydawnictwo Poznańskie, 1972, s. 74-77.
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 Ostroróg w Słowniku Geograficznym, Tom VII (Netrebka – Perepiat) z 1886 r.
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 11,5 11,6 11,7 Edmund Callier: Ostroróg Monografia w głównych zarysach. Poznań: Drukarnia Dziennika Poznańskiego, 1891.
  12. Pamiętnik Koła Śpiewackiego Św. Cecylii w Ostrorogu z okazji 25 lecia istnienia 1911 – 1936. Szamotuły: Drukarnia Nakładowa J. Kawalera w Szamotułach, 1936.
  13. 13,0 13,1 Edward Raczyński: Wspomnienia Wielkopolski, to jest Województw Poznańskiego, Kaliskiego i Gnieźnieńskiego. Poznań: Drukarnia Orędownika na Garbarach, 1842.
  14. 14,0 14,1 Andrzej Gąsiorowski: Wielkopolscy Ostrorogowie. Ostroróg: Wydawnictwo Biblioteki Publicznej Miasta i Gminy Ostroróg, 1998.
  15. M. Pawlikowski, Sądownictwo grodzkie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012.
  16. Biografia Jana Jonstrona w serwisie The Galileo Project (ang.)
  17. Akta miasta Kalisza. Wielkopolskie Towarzystwo Genealogiczne GNIAZDO. [dostęp 2015-07-26].
  18. Jarosław Mikołajczak: Kalendarium – właścicieli Chojna. Chojno nad Wartą. [dostęp 2015-07-26].
  19. Faederata Trium Decanatuum Sodalitas in Celeberrimo Archidiaconatu Psczevensi: Tergemino Sacrorum conjurata Voto, Ad dandum defunctis sodalibus Succursum Post dirae Pestis contagia iterum In lucem porrecta. Anno Faederati cum Natura Humana verbi Incarnati. Poznań: Typis Clari Collegii Societatis Iesu, 1713.
  20. Miejscowości. UMiG Ostroróg. [dostęp 26 maja 2014].
  21. 21,0 21,1 21,2 21,3 Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków na terenie województwa wielkopolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 26 maja 2014]. s. 215.
  22. Statystyczne Vademecum Samorządowca 2014. GUS. [dostęp 2014-07-24].
  23. Rozkład Jazdy. Matmich Bus. [dostęp 2015-07-24].
  24. Rozkład Jazdy. PKS Poznań. [dostęp 2015-07-24].
  25. 50 lat temu linia Międzychód – Szamotuły była w rozkwicie. Nasze Miasto Międzychód. [dostęp 2015-07-24].
  26. Wykaz dróg. Wielkopolski Zarząd Dróg Wojewódzkich w Poznaniu. [dostęp 2015-07-24].
  27. Wykaz dróg. ZDP Szamotuły. [dostęp 2015-07-24].
  28. Paweł Mordal: Ziemia Szamotulska. Poznań: Wielkopolski Ośrodek Informacji Turystycznej, 1993.
  29. Ludność wg funkcjonalnych grup wieku, płci oraz lokalizacji terytorialnej. GUS Bank Danych Lokalnych. [dostęp 2015-07-24].