Ostroróg

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta w Wielkopolsce. Zobacz też: inne znaczenia hasła Ostroróg.
Ostroróg
Herb Flaga
Herb Ostroroga Flaga Ostroroga
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat szamotulski
Gmina Ostroróg
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie przed 1412
Burmistrz Sławomir Szałata
Powierzchnia 1,25[1] km²
Populacja (2014)
• liczba ludności
• gęstość

1989
1591 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 61
Kod pocztowy 64-560
Tablice rejestracyjne PSZ
Położenie na mapie powiatu szamotulskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu szamotulskiego
Ostroróg
Ostroróg
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Ostroróg
Ostroróg
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Ostroróg
Ostroróg
Ziemia 52°37′37″N 16°27′19″E/52,626944 16,455278
TERC
(TERYT)
4303924054[2]
SIMC 0971264[2]
Urząd miejski
ul. Wroniecka 14
64-560 Ostroróg
Strona internetowa

Ostroróg (niem. Scharfenort) – miasto w woj. wielkopolskim, w powiecie szamotulskim, położone nad Jeziorem Wielkim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Ostroróg[3][4]. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. poznańskiego[5].

Ostroróg jest jednym z najmniejszych miast w Polsce o powierzchni zaledwie 1,25 km²[6]. Na koniec 2014 r. miasto zamieszkiwało 1989 osób.[7]

Ośrodek handlowo-usługowy regionu rolniczego[8]. Przez miasto przebiega nieczynna linia kolejowa SzamotułyMiędzychód i droga wojewódzka nr 184 do Szamotuł[8].

Położenie[edytuj]

Miasto Ostroróg zlokalizowane jest w odległości około 45 km od Poznania w kierunku płn – wsch. Ostroróg leży w odległości ok. 10 km od Szamotuł i ok. 12 km od Wronek. Ostroróg znajduje się w centralnej części powiatu szamotulskiego i graniczy z gminami Szamotuły, Wronki, Obrzycko i Pniewy.

Historia[edytuj]

Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1383 roku[9]. Mowa jest w niej o wsi ostrorogskiej oraz o zamczysku miejscowych dziedziców, kasztelana santockiego, Dzierżka Grochoły Ostroroga[9][10]. W tym okresie Wielkopolska ogarnięta była wojną domową między Grzymałami i Nałęczami. Wydarzenia te zostały opisane w Kronice Jana z Czarnkowa, kronikarz napisał, że było to w lutym 1383, w sobotę przed drugą niedzielą wielkiego postu – Świdwa (herbu Nałęcz) widząc nadchodzące wojska Wierzbięty (ze Smogulca), które złączyły się z wojskam Domarata (dowódcy Grzymałów) schronił się do zamczyska ostroroskiego, a tych, którzy nie zdążyli za nim pozostawił we wsi[11]

Ostroróg, widok z grodziska (dawne wzgórze zamkowe)

Zamek był prawdopodobnie nieduży, ale opisu nie znajdujemy w księgach. Jest za to opis miasta 100 lat później z końca XV wieku. Mowa jest o wielkim jeziorze ostroroskim, które dzieli się na dwie części – jedna z nich płynie na północny zachód i wpływa do Warty w Wartosławiu, druga natomiast płynie na zachód i wpada do Warty przy Sierakowie. Na wyspie a jeziorze (obecnie półwysep) znajduje się zamek położonych na ogromnych głazach i potężnych palach, w piwnicy murowany, trzypiętrowy (piętra z belek dębowych i kamieni), zbudowany przez cieśle i bez walorów artystycznych. Umocniony wałem obronnym wyposażonym w komory, kusze oraz pozostałe narzędzia służące do obrony (nigdy nie został zdobyty). Ta część miasta stanowiła część wysoką, w jej skład wchodził również kościół, młyny i spichlerze. Wiemy również o głębokiej fosie, komorach obronnych i trzech śluzach wyposażonych w mosty zwodzone, każdy z nich mieścił 100 żołnierzy. Ponadto część wysoka w zachodniej części porośnięta była gęstym drzewostanem i połączona mostem łodziowym w czasie pokoju. Z kolei niższa część nie miała walorów obronnych znajdowała się w gęstych lasach na jeziorem na jej terenie znajdował się mały kościół (wzgórze na dzisiejszym cmentarzu), wzgórze było wyposażone w 4 komory i wał obronny[12].

Zamek został zburzony w XVIII wieku przez ówczesnego właściciela Ostroroga, a z materiałów pozyskanych z rozbiórki postawiono browar[13]. Na miejscu tym powstał również prawdopodobnie niewielki dwór jak podaje Callier, pod koniec XIX wieku – dwór miał dobre ściany, dach wymagający naprawy. Na wzgórzu również trzy murowane sklepy a przy moście dom z jedną komorą w złym stanie (możliwe, że jest to jeden ze szpitali)[11]

Prawa miejskie Ostroróg uzyskał przed 1412 rokiem[8][9]. W źródłach nie zachował się przywilej lokacyjny miasta. Wiemy natomiast jak podaje Callier, że Ostroróg funkcjonował na prawie magdeburskim. Władzę miejską tworzył wójt, burmistrz, racjowie i ławnicy. Wójt i ławnicy rozpoznawali sprawy kupna, sprzedaży nieruchomości, spory w zakresie długów, poręczeń i zastawów, a także testamenty, zapisy i ugody. Burmistrz z kolei z rajcami rozstrzygał w sprawach sądowniczych (kradzieże, kłótnie, szkody) oraz stanowił władzę ustawodawczą. Burmistrz wybierany był spośród rajców na okres 1 rok. Callier pisząc monografię dysponował księgą wójtowską (1503-1588) i burmistrzowską (1645-1790 z przerwami), które zawierały zapiski o różnych czynnościach dokonywanych przez władzę. Książki te znajdowały się w Poznańskim Towarzystwie Przyjaciół Nauki, niestety zagubiły się w czasie II wojny światowej. Na podstawie zapisów Calliera, można częściowo odtworzyć nazwiska pierwszych burmistrzów i wójtów Ostroroga[11][14].

  • w 1503 r. burmistrzem był Maciej Wróbel,
  • w 1558 i w 1560 wójtem był Paweł Szostek,
  • w 1578 r. wójtem był Tomasz Wilczyk,
  • w 1583 r. burmistrzem był Jan Klucznik, a wójtem Łukasz Gołąb,
  • w 1588 r. wójtem był Wojciech Tartoka,
  • w 1607 r. burmistrzem był Piotr Rosigroch, a wójtem Wojciech Mnich,
  • w latach 1620 – 1624 burmistrzem był Łukasz Jaździk,
  • w 1628 r. burmistrzem był Jan Rossigroch,
  • w 1632 r. burmistrzem był Jakub Jądro ,
  • w latach 1645 – 1650 oraz 1653-1656 burmistrzem był Jan Rosigroch,
  • w latach 1650 – 1653 burmistrzem był Marcin Gleinik,
  • w latach 1656 – 1660 burmistrzem był Piotr Rosigroch,
  • w roku 1669 urząd burmistrza piastował Stanisław Wieniarczyk, po nim stanowisko objął Stanisław Kucharzewski,
  • w 1672 roku burmistrzem był Szymon Szostek
  • w 1725 r. burmistrzem był Kaimierz Piechota,
  • w 1729 r. burmistrzem był Michał Wiślicki,
  • Sebastian Linek był burmistrzem w latach 1750, 1771, 1779 i 1785,
  • z kolei Florian Rakowicz był burmistrzem w latach 1751, 1754, 1759 i 1764
  • Franciszek Śliwiński natomiast urząd burmistrza piastował w latach 1752, 1756, 1762 i 1767
  • Łukasz Jądrzyk burmistrzem był w latach 1754, 1759 i 1764
  • Józef Szulc burmistrzem był w roku 1765
  • Jan Stępka na urząd burmistrza był wybierany dwukrotnie w 1772 i 1779 roku,
  • ostatnim burmistrzem z księgi burmistrzowskiej był Stanisław Rakowicz wybrany w 1790 r.[11][14][15]

Callier poza księgą burmistrzowską wskazuje jeszcze jeden późniejszy dokument, mianowicie akt wyboru burmistrza i wójta przez właściciela Ostroroga – Adama Kwileckiego. W 1795 r. urzędy objęli Szymon Rybarczyk (burmistrzowski) oraz Stanisław Rakowicz (wójtowski)[11].

Chociaż wspomnienia o właścicielach miasta – familii Ostrorogów są znacznie wcześniejsze, gdyż pochodzą z początku XIII w. – w spisie wojewodów poznańskich mowa jest o Dobrosławie z Szamotuł Ostrorogu[13].

W XV w. w Ostrorogu sporadycznie zbierał się sąd starosty generalnego (sąd grodzki) dla okolicznej szlachty[16].

Kościół w Ostrorogu i ulica Kapłańska
Ostroróg – ulica Kapłańska – zabytkowy dom i kościoł

W 1436 r. w tym mieście urodził się pisarz polityczny, wojewoda poznański Jan Ostroróg[8][9]. W mieście od 1472 był szpital, później wybudowano jeszcze drugi[9]. W XVI i XVII wieku Ostroróg stanowił ważny ośrodek reformacji (bracia czescy)[9][5]. Prowadzili oni archiwum, bibliotekę, szkołę oraz seminarium, a do ich dyspozycji oddano w 1555 kościół[5][8][10][9].

Miasto położone było w 1582 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego[17].

W skład parafii ostrorogskiej wchodziły Binino, Bielejewo, Dobrojewo, Kluczewo, Oporowo, Piaskowo, Rudki i Wielonek[10].

Od roku 1611 do szkoły braci czeskich w Ostrorogu uczęszczał Jan Jonston (Joannes Jonstonus), późniejszy uczony rangi europejskiej[18].

W rękach rodu Ostrorogów miasto pozostało do 1625 kiedy to po śmierci ostatniego z Ostrorogów miasto przeszło we władanie Potockich[8][9]. Kościół został przekazany katolikom w 1636[9][10]. Kolejnymi właścicielami Ostroroga byli: Potoccy, którzy oddali Ostroróg w dzierżawę: 1637 – Andrzejowi Rej (prawnukowi Mikołaja), a następnie w 1649 – Piotrowi Górskiemu. Od 1660 właścicielami Ostroroga byli Radziwiłowie, następnie od 1674 Zalescy (w 1701 r. Ostroróg wydzierżawił od Aleksandra Zalewskiego – Przecław Bronikowski[19]) i od 1718 Malechowscy. Następnie Ostroróg został sprzedany Sapiehom, którzy z kolei w 1737 r. sprzedali Ostroróg Łukaszowi Kwileckiemu. W rękach Kwileckich Ostroróg znajdował się aż do wybuchu II wojny światowej[11][20]. To za ich rządów w Ostrorogu przebudowano kościół i rozebrano zamek a na jego miejscu wybudowano mieluch dworski i browar[9][11]. W XIX wieku miasto należało do Księstwa Warszawskiego, a potem Wielkiego Księstwa Poznańskiego[9]. Podczas powstania wielkopolskiego miasto zostało przejęte siłami mieszkańców[9].

XVIII wieczna księga Faederata Trium Decanatuum Sodalitas in Celeberrimo Archidiaconatu Psczevensi: Tergemino Sacrorum conjurata Voto, Ad dandum defunctis sodalibus Succursum Post dirae Pestis contagia iterum In lucem porrecta. Anno Faederati cum Natura Humana verbi Incarnati wymienia następujące osoby w Ostrorogu:

  • Stanisław Gladajewski, mieszczanin
  • Tomasz Gmiński, komendarz
  • Jakub Karamankiewicz, wikary
  • Maciej Radomicki, wojewoda inowrocławski, starszy generał wielkopolski, starosta międzyrzecki,
  • Jan Rak, mieszczanin
  • Franciszek Rosigroch, mieszczanin
  • Kazimierz Śmidowicz, mieszczanin[21]

Zabytki[22][edytuj]

Kościół w Ostrorogu i ulica Kapłańska pod koniec lat 80

Gospodarka[edytuj]

W mieście głównym pracodawcą jest firma produkująca meble, oprócz tego kilka mniejszych zakładów produkcyjnych (m.in. lakiernia, spółdzielnia inwalidów), wiele osób dojeżdża do pracy do firm znajdujących się w pobliskich gminach: Wronki, Kaźmierz i Tarnowo Podgórne.

Na koniec 2013 r. stopa bezrobocia w Gminie Ostroróg wynosiła 6,9% (223 osób) i była zbliżona do średniej w Powiecie Szamotulskim (6,1%). GUS nie publikuje odrębnych danych dla miasta[24].

Transport[edytuj]

Ostroróg – nieczynny dworzec kolejowy

Przez Ostroróg kursują autobusy PKS (9 kursów) oraz prywatnego przewoźnika (16 kursów). Autobusem z Ostroroga można bezpośrednio dojechać do Poznania, Szamotuł (stąd pociąg – linia kolejowa Poznań – Szczecin), Wronek, Międzychodu[25][26].

Przez Ostroróg przebiega nieczynna linia kolejowa nr 368 relacji SzamotułyMiędzychód. Linia powstawała w latach 1907-1908, a ostatni pociąg pasażerski z Szamotuł przejechał w 1995 r., przez rok kursowały jeszcze pociągi towarowe. Potem odbywały się już tylko okazjonalne przejazdy[27].

Z kolei trzon infrastruktury drogowej tworzy droga wojewódzka nr 184 (Baranowo k. PoznaniaWronki), przez miasto przebiega również dawna droga wojewódzka nr 117 (Ostroróg – Obrzycko), (obecnie droga powiatowa) [28]. Przez Ostroróg przebiegają również dwie drogi powiatowe 1852 P (Ostroróg - Przystanki) i 1853 P (Ostroróg - Lipnica)[29].

Ludność[edytuj]

Liczba ludności miasta Ostroróg od kilku lat kształtuje się na poziomie ok. 2 tys. (31 grudnia 2014 wynosiła 1989)[7]. W ujęciu historycznym kształtowała się na poziomie[11][30]:

  • 1793 – 305
  • 1800 – 448
  • 1807 – 486
  • 1811 – 432
  • 1816 – 450
  • 1836 – 631
  • 1843 – 681
  • 1858 – 828
  • 1861 – 872
  • 1871 – 898
  • 1884 – 1001
  • 1912 – 1262
  • 1921 – 1273
  • 1939 – 1320
  • 1946 – 1170
  • 1961 – 1386

Struktura ludności miasta Ostroróg według grup wieku, płci (stan na 31.12.2014)[31]

wiek kobiety mężczyźni razem
0-2 26 33 59
3-6 51 40 91
7-12 69 62 131
13-15 26 27 53
16-19 30 55 85
20-24 70 59 129
25-34 172 156 328
35-44 134 149 283
45-54 124 122 246
55-64 173 152 325
65 i więcej 158 101 259
razem 1033 956 1989
  • Piramida wieku mieszkańców Ostroroga w 2014 roku[32].


Piramida wieku Ostrorog.png

Sport[edytuj]

W Ostrorogu działa klub sportowy UKS Nałęcz Ostroróg. W klubie są dwie sekcje: piłka nożna (od sezonu 2015/2016 zespół występuje w A-klasie) oraz sekcja tenisa stołowego, która funkcjonuje już ponad 20 lat. Szczególne osiągają wychowankowie sekcji tenisa - wiele medali na Mistrzostwach Wielkopolski, miejsca w czołowej dziesiątce Mistrzostwa Polski, pierwsza drużyna występuje w II lidze, natomiast druga w trzeciej.

Linki zewnętrzne[edytuj]

Przypisy[edytuj]

  1. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 26 lipca 2013. ISSN 1505-5507. [dostęp 26 maja 2014].
  2. a b Przeglądanie TERYT (Krajowego Rejestru Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2014-05-26].
  3. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 1504, 2013-02-13. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 26 maja 2014]. 
  4. Wykaz nazw wód stojących. Główny Urząd Geodezji i Kartografii. [dostęp 26 maja 2014]. s. 377.
  5. a b c d Włodzimierz Łęcki, Bogdan Zgodziński: Województwo poznańskie. Poznań: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1980, s. 98.
  6. Miasta najmniejsze pod względem powierzchni. Główny Urząd Statystyczny Portal Informacyjny. [dostęp 2015-07-24].
  7. a b Ludność wg lokalizacji terytorialnej – gminy bez miast na prawach powiatu i miasta na prawach powiatu (NTS-5, 1995-2014). GU Bank Danych Lokalnych. [dostęp 2015-07-24].
  8. a b c d e f Jan Maj, Alicja Dziewulska: Mapa topograficzna Polski N-33-129/130: Poznań. Warszawa: Wojskowe Zakłady Kartograficzne, 1997. ISBN 83-7135-150-X.
  9. a b c d e f g h i j k l m Romuald Krygier: Ziemia szamotulska. Wyd. 1. Wydawnictwo Poznańskie, 1972, s. 74-77.
  10. a b c d Ostroróg w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego, Tom VII (Netrebka – Perepiat) z 1886 r.
  11. a b c d e f g h Edmund Callier: Ostroróg Monografia w głównych zarysach. Poznań: Drukarnia Dziennika Poznańskiego, 1891.
  12. Pamiętnik Koła Śpiewackiego Św. Cecylii w Ostrorogu z okazji 25 lecia istnienia 1911 – 1936. Szamotuły: Drukarnia Nakładowa J. Kawalera w Szamotułach, 1936.
  13. a b Edward Raczyński: Wspomnienia Wielkopolski, to jest Województw Poznańskiego, Kaliskiego i Gnieźnieńskiego. Poznań: Drukarnia Orędownika na Garbarach, 1842.
  14. a b Andrzej Gąsiorowski: Wielkopolscy Ostrorogowie. Ostroróg: Wydawnictwo Biblioteki Publicznej Miasta i Gminy Ostroróg, 1998.
  15. StanisławS. Maćkowiak StanisławS., „Światła i ognie nocne. Rzecz o kościele św. Jakóba pod Ostrorogiem” cześć 4, „Gazeta Szamotulska nr 65”, 1934.
  16. M. Pawlikowski, Sądownictwo grodzkie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012.
  17. Adolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, Wielkopolska t. I, Warszawa 1883, s. 53.
  18. Biografia Jana Jonstrona w serwisie The Galileo Project (ang.)
  19. Akta miasta Kalisza. Wielkopolskie Towarzystwo Genealogiczne GNIAZDO. [dostęp 2015-07-26].
  20. Jarosław Mikołajczak: Kalendarium – właścicieli Chojna. Chojno nad Wartą. [dostęp 2015-07-26].
  21. Faederata Trium Decanatuum Sodalitas in Celeberrimo Archidiaconatu Psczevensi: Tergemino Sacrorum conjurata Voto, Ad dandum defunctis sodalibus Succursum Post dirae Pestis contagia iterum In lucem porrecta. Anno Faederati cum Natura Humana verbi Incarnati. Poznań: Typis Clari Collegii Societatis Iesu, 1713.
  22. Miejscowości. UMiG Ostroróg. [dostęp 26 maja 2014].
  23. a b c d Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków na terenie województwa wielkopolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 26 maja 2014]. s. 215.
  24. Statystyczne Vademecum Samorządowca 2014. GUS. [dostęp 2014-07-24].
  25. Rozkład Jazdy. Matmich Bus. [dostęp 2015-07-24].
  26. Rozkład Jazdy. PKS Poznań. [dostęp 2015-07-24].
  27. 50 lat temu linia Międzychód – Szamotuły była w rozkwicie. Nasze Miasto Międzychód. [dostęp 2015-07-24].
  28. Wykaz dróg. Wielkopolski Zarząd Dróg Wojewódzkich w Poznaniu. [dostęp 2015-07-24].
  29. Wykaz dróg. ZDP Szamotuły. [dostęp 2015-07-24].
  30. Paweł Mordal: Ziemia Szamotulska. Poznań: Wielkopolski Ośrodek Informacji Turystycznej, 1993.
  31. Ludność wg funkcjonalnych grup wieku, płci oraz lokalizacji terytorialnej. GUS Bank Danych Lokalnych. [dostęp 2015-07-24].
  32. http://www.polskawliczbach.pl/Ostrorog, w oparciu o dane GUS.