Antoni Barnaba Jabłonowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Antoni Barnaba Jabłonowski
Ilustracja
Antoni Barnaba Jabłonowski, portret pędzla Józefa Peszki
Herb
Prus III
Rodzina Jabłonowscy herbu Prus III
Data urodzenia 27 stycznia 1732
Data i miejsce śmierci 4 kwietnia 1799
Warszawa
Ojciec Stanisław Wincenty Jabłonowski
Żona

Anna Sanguszko,
Tekla Czaplic

Odznaczenia
Order Orła Białego Order św. Huberta (Bawaria)

Antoni Barnaba Jabłonowski, (ur. 27 stycznia 1732, zm. 4 kwietnia 1799 w Warszawie) – książę Świętego Cesarstwa Rzymskiego, kawaler orderu Orła Białego (1761), kawaler orderu Świętego Huberta (1790), marszałek Trybunału Głównego Koronnego w 1760 i 1765 roku[1], starosta buski, świecki, międzyrzecki (1754), czehryński (1780), wojewoda poznański od 1760, kasztelan krakowski od 1782.

Syn Stanisława Wincentego Jabłonowskiego i Doroty z Broniszów (primo voto Radomickiej) herbu Wieniawa (1692- 1774), żonaty z ks. Anną Sanguszkówną herbu Pogoń Litewska (1739-1765), a potem z Teklą Czaplicówną. Synem jego był ks.Stanisław Paweł Jabłonowski na Ostrogu, Maryampolu i Podkamieniu herbu Prus III, członek Sejmu Czteroletniego, kawaler orderu Orła Białego (1789), kawaler orderu Świętego Stanisława (1784) a córkami Dorota Barbara Jabłonowska na Ostrogu, Maryampolu i Podkamieniu herbu Prus III i Tekla ks. Jabłonowska na Ostrogu, Maryampolu i Podkamieniu herbu Prus III.

Działalność polityczna[edytuj | edytuj kod]

Antoni Barnaba był czynnym i aktywnym politykiem schyłku I Rzeczypospolitej. Umiejętnie lawirował pomiędzy stronnictwami politycznymi w ostatnim okresie panowania króla Augusta III. Był posłem z województwa kijowskiego na sejm 1758 roku[2].7 maja 1764 roku podpisał manifest, uznający odbywający się w obecności wojsk rosyjskich sejm konwokacyjny za nielegalny[3]. W 1764 roku na sejmie koronacyjnym wyznaczony do komisji do compositio inter status[4]. W 1764 roku został wyznaczony senatorem rezydentem[5]. Był członkiem konfederacji radomskiej 1767 roku[6]. 23 października 1767 wszedł w skład delegacji Sejmu, wyłonionej pod naciskiem posła rosyjskiego Nikołaja Repnina, powołanej w celu określenia ustroju Rzeczypospolitej[7]. Podobnie zachowywał się podczas elekcji i rządów Stanisława Augusta Poniatowskiego. Był posłem Generalności konfederacji barskiej do Wiednia w 1772 w celu ratowania Polski, jednak i te rozmowy nie były skuteczne wobec zaborczych umów trzech państw. Na Sejmie Rozbiorowym 1773-1775 wszedł w skład delegacji wyłonionej pod naciskiem dyplomatów trzech państw rozbiorczych, mającej przeprowadzić rozbiór[8], został członkiem Komisji Rozdawniczej Koronnej, ustanowionej dla likwidacji majątku skasowanego w Rzeczypospolitej zakonu jezuitów[9], powołany do Komisji Skarbowej Koronnej[10]. 18 września 1773 roku podpisał traktaty cesji przez Rzeczpospolitą Obojga Narodów ziem zagarniętych przez Rosję, Prusy i Austrię w I rozbiorze Polski[11]. Członek konfederacji Andrzeja Mokronowskiego w 1776 roku[12]. Członek Departamentu Skarbowego Rady Nieustającej w 1779 roku[13].

W roku 1782 został członkiem Rady Nieustającej. Był członkiem konfederacji Sejmu Czteroletniego[14]. Podczas Sejmu Czteroletniego był członkiem Stronnictwa Patriotycznego, podpisał Konstytucję 3 Maja[15]. Przystąpił do powstania kościuszkowskiego, został jednym z dyrektorów Dyrekcji Biletów Skarbowych[16]. Pozostawił po sobie Pamiętnik, w którym opisał swą działalność publiczną.

Działalność fundacyjna[edytuj | edytuj kod]

Antoni Barnaba był zaangażowany w budowę kościoła paulińskiego w Niżniowie, a także sfinansował wystrój i przygotowanie oprawy artystycznej koronacji wizerunku Matki Boskiej w kościele karmelitańskim w Bołszowcach. W roku 1761 Antoni Barnaba Jabłonowski (ówczesny właściciel miejscowości) otrzymał od polskiego króla Augusta III Sasa przywilej miejski na założenie miasta Annopola. Nazwa miasta (dawniej określanego jako Hlinniki) miała upamiętniać zmarłą w wieku 26 lat żonę Annę (Anno i "pol", z greckiego polis – miasto). Tamże nieznany z imienia architekt Fontana wzniósł okazały pałac. W Starym Krzewinie na Wołyniu przy pałacu Jabłonowskiego założony został natomiast rozległy ogród, zaplanowany przez Dionizego Miklera. Z inicjatywy Antoniego Barnaby przebudowano pałac w Warszawie (architekci Jakub Fontana i Dominik Merlini), a w Racocie wzniesiono w latach 1768-1782 klasycystyczną rezydencję (być może według projektu Dominika Merliniego).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Compendium Ordinationis Judiciorum Tribunalis Regni Petricoviensium Majoris Poloniae. Sub Auspicijs Illustrissimi [et] Revernedissimi Ignatii in Cienia Cienski Cancellarii Gnesnensis Metropolitani. Praesidentis. Celsissimi Antonii, Chryzostomii, Barnabae in Ducatu Ostrogiensi Sacri Romani Imperij Principis Prus Jabłonowski Palatini Posnaniensis, Svecensis, Mederecensis, Czechrynensis [et]c. Capitanei Roth magistri Cohortis Loricatae, Ordinum Aquilae Albae [et] Sancti Huberti Equitis, Tribunalis Regni, Mareschalci. Die 8va 8bris 1765. ex Originali Ordinatione per Judicium Terrestre Siradiense. Depromptum [b.n.s.]
  2. Diarjusze sejmowe z wieku XVIII.T.III. Diarjusze sejmów z lat 1750, 1752, 1754 i 1758, Warszawa 1937, s. 285.
  3. Materiały do dziejów bezkrólewia po śmierci Augusta III i pierwszych lat dziesięciu panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego, t. I Lwów 1857, s. 45-49.
  4. Volumina Legum, t. VII, Petersburg 1850, s. 150.
  5. Volumina Legum, t. VII, Petersburg 1860, s. 169.
  6. Korwin [Kossakowski] S. Trzeci Maj i Targowica. Kraków, 1890, s. 225.
  7. Volumina Legum t. VII, Petersburg 1860, s. 244-248.
  8. Ryszard Chojecki, Patriotyczna opozycja na sejmie 1773 r., w: Kwartalnik Historyczny, LXXIX, nr 3, 1972, s. 545-562.
  9. Stanisław Załęski, Historia zniesienia jezuitów w Polsce i ich zachowanie na Białej Riusi, t. II, Lwów, 1875, s. 1-68.
  10. Volumina Legum, t. VIII, Petersburg 1860, s. 87.
  11. Volumina Legum t. VIII, Petersburg 1860, s. 20-48.
  12. Volumina Legum, t. VIII, Petersburg 1860, s. 527.
  13. KALENDARZ polityczny dla Królestwa Polskiego y Wielkiego Xięstwa Litewskiego na rok pański 1779. w Warszawie, Nakładem y drukiem Michała Groella Księgarza Nadwornego J.K.Mci., [b.n.s]
  14. Kalendarzyk narodowy y obcy na rok ... 1792. ..., Warszawa 1791, s. 308.
  15. Volumina Legum, t. IX, Kraków 1889, s. 225.
  16. Wereszycka, s. 217.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Helena Wereszycka: Jabłonowski Antoni Barnaba. [w:] Polski Słownik Biograficzny. T. 10. Wrocław – Warszawa, 1962-1964, s. 216-218.
  • Andrzej Betlej: Sibi, Deo, posteritati. Jabłonowscy a sztuka w XVIII wieku. Kraków, 2010, s. 326-327. ​ISBN 978-83-61033-38-7​.